Ponuda Tema

Na Današnji Dan - 05. Januar

   Pogledajte događaje koji su se desili na današnji dan, 05. januara! Šta se sve nekada dešavalo petog januara, šta je posebno ovog datuma, koje su poznate ličnosti rođene a koje umrle ovog datuma?
- Dva dana pred Božić je Tucindan. U našem narodu toga dana se kolje 'pečenica' (ili 'božićnjar') kojom će se sva čeljad na Božić omrsiti, posle dugog šestonedeljnog posta. Ovaj običaj vodi poreklo od rođenja Isusa Hrista, kada su vitlejemski pastiri otišli u pećinu vitelejemsku i poklonili se tek rođenom Isusu.
Sveto predanje, koje se čuva u Svetoj crkvi, svedoči da su tada pastiri na dar Hristu odneli jagnje. Danas se na Tucindan priprema 'pečenica' ili 'božićnjar', peče se na Badnje veče, a jede na Božić kao prva mrsna hrana. Budući da se 'božićnjar' u davna vremena nije klao, no tucao krupicom soli ili ušicama sekire, taj dan se i danas zove Tucindan. 'Božićnjar' je kod nas prase, a ne jagnje.

1066. - Umro je Eduard Ispovednik - Edward the Confessor, anglosaksonski kralj od 1042, po kojem su nazvani anglosaksonski pravni običaji, kodifikovani posle njegove smrti - 'Leges Edwardi confessoris'. Edvard Ispovednik umro bez poroda, što je izazvalo krizu u pogledu nasleđivanja prestolja, koja je na kraju dovela do normanskog osvajanja Engleske.

1524. - Umro je Marko Marulić, humanist i renesansni pisac. Njegova filozofsko-moralistička dela na latinskom jeziku bila su u svoje vreme mnogo čitana, preštampavana i prevođena u mnogim zapadnoevropskim zemljama. Od njegovih dela na narodnom jeziku najbolji je moralističko-alegorijski ep 'Judita' (štampan 1521), a zatim spev 'Suzana'. Bavio se izučavanjem klasične kulture i slikarstvom.

1554. - Izbio veliki požar u Eindhovenu u Holandiji.

1589. - Umrla je francuska kraljica italijanskog porekla Katarina de Mediči, ćerka gospodara Firence Lorenca II, koja je posle smrti muža Anrija II od 1560. vladala Francuskom kao regentkinja. Uz podršku pape Grgura XIII organizovala je 1572. pokolj hugenota (protestanata) poznat kao Vartolomejska noć.

1592. - Rođen je Šah Džehan poznat i kao princ Haram, mogulski car od 1628. do 1658, kad ga je zbacio sin Aurangzeb. Sagradio je čuveni mauzolej Tadž Mahal za caricu Mumtaz Mahal u kojem je i on sahranjen 1666. Premestio je 1648. prestonicu iz Agre u Delhi.

1757. - Luj XV preživio pokušaj atentata od strane Robert-Frankoisa Damiensa, koji je postao poslednja osoba u Francuskoj pogubljena vučenjem konjem i raščetvoravanjem, tradicionalnom i okrutnom kaznom primenjivanom u ovakvim slučajevima.

1762. - Umrla je ruska carica Jelisaveta Petrovna Romanov, kćerka Petra Velikog, čiju vladavinu od 1741. nisu obilježile reforme i teritorijalna osvajanja, karakteristični za njenog oca i Katarinu Veliku, koja je postala carica nekoliko mjeseci poslije njene smrti.

1769. - Škotski izumitelj Džejms Vat patentirao je svoju parnu mašinu.

1834. - U Kragujevcu izašle 'Novine serbske', prvi srpski informativan list štampan u zemlji, službeno glasilo kneževine Srbije. Prvi urednik bio Dimitrije Davidović, osnivač 'Novina serbskih' u Beču.

1855. - Rođen je američki pronalazač King Kemp Džilet, koji je izumio nožić za brijanje, kod nas poznat kao 'žilet', prema francuskoj verziji njegovog prezimena.

1858. - Umro je austrijski vojskovođa mađarskog porijekla feldmaršal Johan Jozef Radecki, vojni reformator i nacionalni heroj koji je više od pola vijeka u bitkama predvodio austrijske trupe. Učestvovao je u bojevima protiv francuskog cara Napoleona Prvog u Italiji i na Rajni i u gušenju italijanskih ustanaka protiv Austrije 1830, 1831, 1848. i 1849. Poslije pobeda nad Italijanima 1848. kod Kustoce i 1849. kod Navare imenovan je za guvernera Lombardijsko-venecijanske oblasti.

1869. - Argentinske, brazilske i urugvajske snage zauzele glavni grad Paragvaja Asunsion u ratu takozvane 'tročlane alijanse'.

1876. - Rođen je nemački državnik Konrad Adenauer, kancelar Zapadne Nemačke od 1949. do 1963, koji je 1947. osnovao Hrišćansko-demokratsku stranku. Do dolaska nacista na vlast 1933. bio je advokat i gradonačelnik Kelna. Politički se reaktivirao poslije kapitulacije Trećeg rajha u Drugom svetskom ratu, tijesno sarađujući s američkom vojnom upravom, odnosno vladom SAD. Veoma aktivno je učestvovao u stvaranju NATO-a i drugih oblika saradnje zapadnih država.

1881. - Rođen je srpski pravoslavni teolog i besednik Nikola Velimirović, poznat po monaškom imenu Nikolaj, episkop žički i ohridski od 1919. do 1944, prema mnogima najumniji srpski monah posle Svetog Save. Po završetku studija teologije u Švajcarskoj, doktorirao je teologiju na Univerzitetu u Bernu, posle čega je diplomirao filozofiju na engleskom univerzitetu Oksford i doktorirao u Ženevi. Po povratku u Srbiju, postao je predavač na Bogoslovskom fakultetu u Beogradu, 1909. se zamonašio, a potom je završio Duhovnu akademiju u Petrogradu. Kao veliki protivnik komunizma, posle oslobođenja Jugoslavije nije se vratio u otadžbinu, smatrajući da će narodu više pomoći u emigraciji. Umro je 1956. u ruskom manastiru svetog Tihona u Saut Kananu u Pensilvaniji (SAD), a sahranjen je na srpskom narodnom groblju pored manastira Svetog Save u Libertvilu. Mošti su mu prenesene u zavičaj 1991. Dela su mu: 'Religija Njegoševa', 'Besede pod Gorom', 'Iznad greha i smrti', 'Duša Srbije', 'Srbija u svetlosti i mraku'...

1892. - Prvi je put uspešno snimljeno svitanje.

1895. - Vilhelm Konrad Rentgen otkrio vrstu radijacije, koje je zbog nepoznavanja uzroka nauka nazvala X-zracima, a kasnije - 'Rentgensko zračenje'.

1895. - Francuskom oficiru Alfredu Dreyfusu oduzet čin i izrečena kazna doživotne robije na Đavoljem ostrvu.

1909. - Kolumbija je priznala neovisnost Paname.

1913. - U Prvom balkanskom ratu tokom bitke kod Lemnosa grčki admiral Pavlos Kountouriotis prisilio osmanlijsku flotu na povlačenje u njenu bazu u Dardanelima, odakle više nije izašla do kraja rata.

1916. - Pred Medovskim zalivom u Albaniji potonuo italijanski brod 'Brindizi' s južnoslovenskim iseljenicima, dobrovoljcima iz Kanade i SAD koji su krenuli da pomognu Srbiji i Crnoj Gori u Prvom svetskom ratu. Poginulo 390 ljudi, 102 spasena.

1916. - Austrougarski generalštab je u Prvom svetskom ratu naredio ofanzivu na Crnu Goru. Uprkos odlučnom otporu 60.000 slabo opremljenih boraca, austrougarske trupe su posle jedne sedmice zauzele Cetinje i do 1918. držale Crnu Goru pod okupacijom.

1919. - Osnovana je Nemačka radnička stranka, koje se kasnije preimenovala u zloglasnu Nemačku Nacionalsocijalističku radničku stranku.

1919. - U Berlinu počeo ustanak predvođen komunističkom organizacijom 'Savez Spartaka' s Rozom Luksemburg i Karlom Libknehtom na čelu.

1925. - Guverner američke savezne države Vajoming postala Neli Tejlor Ros, prva žena-guverner u istoriji SAD.

1928. - Rođen je Zulfikar Ali Buto, predsednik Pakistana (1971-1973). Od avgusta 1973. bio je predsednik vlade koja je priznala nezavisnost Bangladeša. U julu 1977. vojnim pučem ga je zbacio s vlasti general Mohamed Zija ul Hak, u martu 1978. osuđen je na smrt pod optužbom da je naredio ubistva političkih protivnika. Obešen je u aprilu 1979.

1933. - Počela izgradnja mosta 'Golden Gate' u San Francisku.

1935. - Osnovan 'Ošišani jež' humorističko-satirične, nedeljne novine.

1938. - Rođen je španski kralj Huan Karlos I, koji je posle smrti diktatora Fransiska Franka 1975. imao presudnu ulogu u uspostavljanju demokratskog poretka u Španiji.

1942. - Na osnovu sporazuma s nacističkom Nemačkom, Prvi korpus bugarske fašističke vojske počeo, u Drugom svetskom ratu, okupaciju jugoistoka Srbije.

1946. - Rodjena je Dajana Kiton, poznata američka filmska glumica.

1949. - Na sastanku u Moskvi vlade SSSR, Bugarske, Čehoslovačke, Mađarske, Poljske i Rumunije donele odluku o stvaranju Saveta za uzajamnu ekonomsku pomoć radi organizacije i usklađivanja dugoročnog razvoja zemalja-članica. Iste godine SEV-u pristupila Albanija, a 1950. Istočna Nemačka. Savet rasformiran 1991.

1954. - Svoj su prvi koncert održali Zagrebački solisti, najugledniji hrvatski komorni ansambl.

1957. - U govoru u Kongresu američki predsednik Dwight Eisenhower objavio ustanovljavanje onoga što će postati poznato kao Eisenhowerova doktrina.

1964. - Tokom posete Svetoj zemlji papa Pavle VI sastao se u Jerusalimu s patrijarhom Atinagorom I. To je bio prvi susret poglavara dve crkve od 15. veka i prva poseta rimokatoličkog poglavara Svetoj zemlji.

1968. - Alexander Dubček dolazi na vlast - početak Praškog proljeća.

1969. - SSSR lansirao vasionski brod 'Veneru 5' u pravcu Venere, a pet dana potom i 'Veneru 6', koji su do te planete stigli 16, odnosno 17. maja.

1972. - Američka svemirska agencija NASA najavila planove za novu vrstu svemirske letelice za višestruku upotrebu, Spejs Šatl.

1974. - Izmerena je najviša temperatura na Antarktiku do tad: +15 °C.

1976. - Novim zakonom, francuski je postao jedini dozvoljeni jezik na kojem se mogu objavljivati oglasi u Francuskoj.

1976. - U Kambodži u vreme režima Crvenih Kmera proglašen novi Ustav kojim je naziv zemlje promenjen u Demokratska Kampućija.

1980. - SAD uvodi sankcije prema SSSR zbog invazije Avganistana.

1980. - Hawlett-Packard je proizveo svoj prvi personalni računar.

1982. - Rođena je Janica Kostelić, slavna hrvatska alpska skijašica, jedna od najuspešnijih u ovom sportu.

1984. - Američki programer Richard Matthew Stallman započeo je razvoj projekta GNU.

1984. - Nakon devet godina postojanja grupa The Police je najavila oproštajni koncert za 2. marta.

1991. - Umro je srpski pisac Vasko Popa, član Srpske akademije nauka i umetnosti, najprevođeniji srpski pesnik u drugoj polovini 20. veka. Nazivan je jezičkim čudotvorcem i poslednjim velikim originalnim pesnikom. Dela su: zbirke pesama 'Kora', 'Nepočin-polje', 'Sporedno nebo', 'Uspravna zemlja', 'Vučja so', 'Živo meso', 'Kuća nasred druma', 'Rez', antologija narodnih umotvorina 'Od zlata jabuka', antologija poetskog humora 'Urnebesnik'.

1991. - Gruzijske trupe su napale Chinvali, čime je počeo Južnoosetijski rat iz 1991-1992.

1991. - Kuba i SSSR potpisali sporazum kojim je okončana povlašćena međusobna trgovina i ukinute vještački niske cijene.

1993. - Tanker koji je prevozio naftu 'Braer' se nasukao na Šetlandskim Ostrvima izlivši ogromne količine sirove nafte u okean i na obale ostrva. Pričinjena je ogromna ekološka šteta kako u vodi tako i na kopnu.

1996. - U Gazi ubijen palestinski terorista Jahja Ajaš Inženjer, osumnjičen za organizaciju niza samoubilačkih terorističkih napada u Izraelu u kojima je poginulo na desetine jevrejskih civila. Poginuo pošto je u njegovim rukama eksplodirao mobilni telefon.

1997. - Ruske snage povlače se iz Čečenije.

1997. - Ruske snage povlače se iz Čečenije.

1999. - SAD produžile ekonomske sankcije protiv Jugoslavije, uvedene u junu 1998. zbog eskalacije kosovske krize.

1999. - Beogradski Fond za humanitarno pravo objavio podatke prema kojima je 2.000 ljudi nasilno izgubilo život tokom 1998. na Kosovu.

2001. - Neurohirurg iz Njujorka, optužen da je u dva slučaja izvršio operacije mozga sa pogrešne strane, oslobođen optužbi i vraćena mu dozvola za rad.

2001. - UN saopštile da su 'pronađeni dokazi o radioaktivnosti na osam od 11 testiranih područja na Kosovu'.

■ 2003. - U 85 godini umro je Masimo Điroti , jedan od najpopularnijih filmskih umetnika u posleratnoj italijanskoj kinematografiji, poznat po ulogama u filmovima Lukina Viskontija 'Opsesija', 'Smisao' i 'Veštice'.

2003. - U istovremenim samoubilačkim napadima dva Palestinca u Tel Avivu poginule 22 osobe, a više od 100 povređeno.

2004. - Vlasti u Kini su naredile da se oko 10.000 civetki - životinje slične mački, na buvljim pijacama u južnoj provinciji Gvandong ubiju nakon što su genetički testovi pokazali da su one mogući prenosioci smrtonosnog virusa SARS.

2004. - U Americi stupio na snagu zakon da svi stranci, koji žele da uđu u SAD, moraju dati otiske prstiju i biti fotografisani.

2005. - Majkl E. Brown, Chad Trujillo i David L. Rabinowitz otkrili Eridu, najveću poznatu patuljastu planetu u Sunčevom sistemu, koristeći snimke prvobitno snimljene 21. oktobra 2003. u opservatoriji Mount Palomar.

2006. - U muslimanskom svetom gradu Meki u Saudijskoj Arabiji, poginulo je najmanje 76 osoba, a 62 su povređene, kada se jedna četvorospratnica srušila tokom tradicionalnog hadžiluka. 

2008. - Na prevremenim predsedničkim izborima u Gruziji pobedio je Mihail Sakašvili, predsednik te zemlje od 2004.

2012. - Ubijen je 31 zatvorenik i njih 13 je povređeno u tuči koja je izbila u zatvoru u Altamiri, na severoistoku Meksika.

2014. - Umro je Euzebio da Silva Fereira, legendarni portugalski fudbaler poreklom iz Mozambika, igrač Benfike.

2016. - Tokom 2015. godine u pokušajima da preko Mediterana dođe u Evropu poginuo je 3.771 migrant. U istom periodu u Evropu je morskim putem došlo više od milion ljudi, odnosno pet puta više nego 2014, navodi Međunarodna organizacija za migraciju.

   RSS FEED-OVI ZA VAŠ SAJT NAJBOLJA WEB SKOLA NAJBOLJI SAJT SA BESPLATNIM SLIKAMA