Običaj Obrezivanja - Odkada i Zašto?
Običaj obrezivanja je veoma starog datuma i primenjivali su ga pripadnici skoro svih starih naroda, na svim kontinentima. Stari grčki istoričar Herodot izveštava o obrezivanju kod Egipćana, a o tome svedoče i arheološki spomenici, posebno reljefi na kojima je dočaran taj čin. Tradicija se održala čak do Kopta, inače hrišćana, a biblijsko predanje govori nam o tome kako je taj običaj dospeo do Jevreja ...
Osmeh na lice: 
Pravoslavlje i Religija - Ostali Tekstovi
* Klik Gore na ikonu - Prikaz; * Ponovni Klik - Brisanje
Postoje mnoga svedočanstva da su i stari Egipćani obrezivali svoju decu, pre 4-5 hiljada godina. Baš zato što je reč o visoko civilizovanom narodu, taj običaj je bio predmet velikog interesovanja mnogih antičkih pisaca. O tome nas najdetaljnije izveštava grčki istoričar Herodot, koji je podatke o tome sakupio u samom Egiptu.
Evo, šta je on zapisao: 'Polne organe drugi narodi ostavljaju onakve kakvi su izrasli, a Egipćani i oni koji se na njih ogladaju, obrezuju ih.' Pored Herodota, obrezivanje kod starih Egipćana spominju i drugi antički pisci, među kojima Diodor sa Sicilije, Filon, Josip Flavije, Pseudo Barnaba, Klement Aleksandrijski, Agatahrid i drugi. Oni nas obavešavaju da je taj običaj kod njih veoma starog datuma, te da su ga primenjivali svi slojevi društva.
Koliko se kod Egipćana do toga držalo, svedoči jedan podatak iz Starog zaveta gde se neobrezanost u krugu Jevreja naziva 0egipatska sramota', budući da se kod Egipćana smatralo najvećom sramotom biti neobrezan. Pored literarnih svedočanstava o obrezivanju u starom Egiptu, govore i arheološki spomenici. Posebno su zanimljivi kameni reljefi a kojima je verno prikazan taj čin. Prvi reljef ovakvog sadržaja nađen je u grobu velikodostojnika Ankhmahora u Sakari, a potiče iz vremena VI dinastije, oko III milenijuma stare ere. Tu su prikazana dva dečaka, dva operatera i njihov pomoćnik. Na reljefu je i propratni tekst koji objašnjava prizor.
Prvi dečak očito sa bolom podnosi operaciju, zato operater dovikuje svome pomoćniku: 'Drži ga čvrsto, ne daj da klone!', a ovaj mu uzvraća: 'Činim što kažeš!' Oruđe kojim se vršilo obrezivanje bilo je od kremena, a sami operatori su bez sumnje bili sveštenici.
Drugi reljef tog sadržaja je nađen u ruševinama boga Khonsua u Karnaku, koji pripada razdoblju XX dinastije, oko XII veka stare ere. Mada je spomenika sa godnje strane oštećen, sačuvan je najbitniji deo. Predstavljen je dečak starosti između 6-12 godina kojeg operater obrezuje na isti način kao i na prethodno opisanom reljefu.
Brojne zidne slike iz egipatskih grobnica, takođe prikazuju likove na kojima se jasno vidi da su obrezani. Isti je slučaj sa stauama i reljefima koji se čuvaju u muzeju Bulak, nađeni u jednom grobu u Sakari, iz V dinastije, oko III milenijuma stare ere. Kada su u pitanju spomenici koji govore o obrezivanju kod starih Egipćana, veliki značaj imaju i mumije. Analizom je utvrđeno da se na većini njih opažaju tragovi obrezivanja pa su tako na najverodostojniji način potvrđeni podaci antičkih pisaca i prizori sa slika i reljefa.
Zapaženo je i to da su redovno obrezane kraljevske mumije, zatim mumije sveštenika, te velikodostojnika. I literarniizvori iz antičkog doba nas izveštavaju da su kod starih Egipćana svešteničku dužnost mogle da obavljaju isključivo obrezane osobe i tu nije bilo nikakvih izuzetaka.Mnogo kasnije, u rimsko doba, kada je donesen edikt o zabrani obrezivanja na čitavom području Rimskog Carstva, zbog dugovekih tradicija, jedino su Jevreji i egipatski sveštenici bili izuzeti od te zabrane, ali tek nakon upornih molbi, objašnjenja i pozivanja na verski faktor u toj tradiciji.
Međutim, pronađene su i mumije koje nisu bile obrezane. Kroz dugo razdoblje egipatske istorije od preko 5.000 godina, verovatno se menjao i stav prema ovom običaju. Ali, da je postojao kroz svo to vreme, bez obzira na intenzitet, o tome govore razni spomenici koji pokrivaju vreme od III - IV veka stare ere.
Staroegipatska tradicija obrezivanja održala se sve do savremenog doba preko Kopta, za koje se drži da su potomci starih Egipćana. Kuriozitet je u tome što su po veroispovesti hrišćani i to više od 1.500 godina.
Do sada nije pronađen ni jedan staroegipatski tekst koji opisuje ili spominje obrezivanje, ne uzimajući u obzir popratni tekst sa gore spomenutog reljefa iz vremena IV dinastije. Čest ose navodi jedan pasus iz Knjige Mrtvih, koji po nekima aludira na obrezivanje, a on kaže: 'To je krv koja je izašla iz uda boga Ra, kada je hteo rezati sam sebe. Od toga je stvorio bogove...'
Jevreji su narod od kojih smo najbolje obavešteni kada je u pitanju običaj obrezivanja. O tome nam govori njihovo bogato književno nasleđe i to pre svega Stari zavet. Taj narod je više nego iko drugi pridavao značaj tom običaju. Dosledno njegovo pridržavanje kroz dugo razdoblje njihove istorije ostavilo je traga i u literaturi drugih naroda. Jedino je kod Jevreja obrezivanje bilo određeno verskim propisima. U izvorima se spominje pod raznim nazivima, zavisno od metode, pa tako imamo: 'brith milah' - ili skraćeno samo 'milah', zatim 'periah', 'metzitzah' i slično.
Ni kod samih Jevreja nije jesno poreklo ovog običaja. Po nekim tumačenjima, to je njihovo vlastito nasleđe iz preistorijskog doba, a po drugima, preuzeli su ga od Egipćana. Neki, pak, tvrde a su tu tradiciju u stvari Jevreji predali Egipćanima, ali je to manje verovatno. Proučavanjem raspoložive građe o tome se danas može nešto određenije govoriti, mada mnogo toga još ostaje nejasno.
Biblijsko predanje običaj obrezivanja stavlja u mitsko doba, čak u doba Abrahama, kada je po tradiciji uspostavljen savez između Boga i jevrejskog naroda i kada je obrezivanje postalo simbol toga ugovora. Stari zavet detaljno opisuje kako se Bog obratio Abrahamu i kako je nastao taj običaj: 'Ovo je Savez moj sa tobom i tvojim potomstvom posle tebe koji ćeš vršiti: Svako muško dete među vama neka bude obrezano. Obrezujete se, i to neka bude znak Saveza između meni i vas. Svako muško dete među vama kroz vaše pokolenje, kada mu se navrši osam dana, neka bude obrezano, i rob, rođen u vašem domu, i onaj što bude kupljen od stranaca, koji ne bude od vaše krvi. Da, i rob rođen u tvome domu ili za novac kupljen, mora se obrezati. Tako će moj Savez na vašem telu ostati večnim Savezom. Muško koje se ne bi obrezalo neka se odstrani od svoga roda - taka je prekršio moj Savez.
Abraham je morao poslušati Božji nalog, a onda predanje o tome dalje govori: 'Uzme zatim Abraham svoga sina Jišmaela i sve robove koji su bili rođeni u njegovom domu i sve koje je kupio novcem, pa ih istog dana obreže, kako mu je Bog rekao. Abrahamu bijaše 99 godina kada se obrezao, a nejgovom sinu Jišmaelu bija še 13 godina kada je obrezan. Tako su istog dana bili obrezani Abraham i njegov sin Jišmael i svi muškarci njegovog doma,. rođeni u nejgovoj kući, ili za novac kupljeni od stranaca, svi sa njim bijahu obrezani'.
Dalje se govori i tome kako je Abraham trpio boloce pošto je bio obrezan, a onda mu je Bog poslao anđela Mihaela, Gabrijela i Rafaela da ga njeguju. Po ovom predanju, Abraham je bio prvi od jevrejskog naroda koji je bio obrezanm, a kako je to bila Božja zapoved, to je po Bibliji bio razlog da kod Jevreja obrezivanje ima čisto versko obeležje i postalo je 'Božji beleg' toga naroda.
Uvođenje toga običaja kod Jevreja istorijski se može ovako sagledati. Jevrejska plemena su bila neposredni istočni susedi Egipćana i njihove istorije se dosta isprepliću. U kulturnom pogledu između njih je bio dubok jaz. Dok su Egipćani pripadali visoko civilizovanom svetu, dotle su zaostala jevrejska plemena, kao i drugi zapadni Semiti, živeli skitačkim načinom života. Egipatski izvori jasno pokazuju sa kakvim su se prezirom Egipćani odnosili prema tim plemenima i bilo bi malo verovatno da su Egipćani baš od njih primili obiaj obrezivanja. Logičnije je pretpostaviti da je to bio obrnut slučaj, odnosno da su to Jevreji primili od Egipćana dok su boravili u njihovoj zemlji. Preuzimajući taj običaj želeli su da se i na taj način što više približe Egipćanima, što je sasvim shvatljivo ako se podsetimo kako se u Egiptu gledalo na neobrezane. Uostalom, reljef iz Sakare, na kojem je prikazana scena obrezivanja, mnogo je stariji od Abrahama i vremena kad su Jevreji boravili u Egiptu.
Izvorna građa upućuje na zaključak da se taj običaj kod Jevreja nije dugo institucionalizovao. Mada su ga preuzeli tokom boravka u Egiptu, do toga je došlo tek po izlasku iz Egipta. Naime, kroz razdoblje od 40 godina, dok su lutali pustinjom, to je palo u zaborav i nije bilo obrezano nijedno dete, a oni iz generacije koji su bili obrezani u Egiptu, već su bili skoro svi pomrli. Po predanju, ni Mojsije nije obrzao svoga sina, ali ga je na to sam Jahve podsetio. Napao ga je u snu i ubio bi ga da mu se nije snašla žena - brzo je uzela noš i obrezala sina. Onda je krvavom kožicom dotakla Mojsijeve noge, nakon čega ga je Bog pustio.
Nakon prelaza Jordana, kada je na mesto umrlog Mojsija došao Jošua, kod Gilgala, nedaleko od Jerihona, na brdu Aralotu, obavljeno je masovno obrezivanje Jevreja. Jošua je po uputama Boga napravio kremene noževe, a onda obrezao svu generaciju koja je bila rođena u pustinji po napuštanju Egipta. Kada su ozdravili, tada je Bog rekao Jušui: 'Danas skidoh sa vas egipasku sramotu'.
Ova predanja se lako mogu dovesti u vezu sa istorijskim činjenicama. Naime, kada su Jevreji počei naseljavati Kanaan došli su u dodir sa starosedeocima od kojih su se verski i kulturno veoma razlikovali. Između zavojevača i starosedeoca izbila su neprijateljstva sa teškim posledicama. Težnja Jevreja je bila se u svemu stave iznad zatečenog stanovništva, da uspostave svoj dominantni položaj i da se od njih podvoje. Zato su počeli isticati one svoje verske i kulturne tradicije koje su bile u oštroj oprečnosti od tradicija starosedelaca. U novoj sredini, gde je obrezivanje bilo nepoznato, Jevreji su njime želeli istaći osebenost svoga naroda.
Mojsije je, bez sumnje, obnovio taj običaj kod svoga naroda sa ciljem da ga u novim uslovima života uzvisi u njihovim vlastitim očima, da ga stavi iznad okolnih barbara, i da na taj način kod njega uspostavi nacionalno jedinstvo opipljivom vezom. Tako je obrezivanje utemeljeno kao jedna vrsta institucije za kolektivni način života, što je bilo uslovljeno političkim faktorima u određenoj fazi razvoja jevrejskih plemena.
Ako bi se biblijsko predanje o obrezivanju pokušalo smestiti u istorijske okvire, to bi otprilike ovako izgledalo - uvođenje običaja obrezivanja kod Jevreja može se smestiti u XIX vek stare ere, odnosno u vreme kada su Jevreji pod Abrahamom boravili u Egiptu. Predanje koje se veže za Mojsija i Jošua, odnosno na obnavljanje zaboravljenog običaja, odnosilo bi se na XIII vek stare ere, kada su Jevreji napustili Egipat i kada su lutali pustinjom u potrazi za obećanom zemljom. U vreme dolaska u Kanaan otpočinje vreme teških borbi sa Kanaancima, a onda i sa Filistejcima - od XIII do XI veka stare ere, i kroz to vreme obrezivanje je verski i nacionalno kanonizovano, tak oda je u doba kralja Saula i Davida - kraj XI i početak X veka stare ere, kod njih to već istorijsko nasleđe koje se kod tog naroda skoro u naizmenjenom obliku održalo do savremenog doba.
U sredini u kojoj se nije sledio običaj obrezivanja to je izazivalo reakcije koje su još više produbljivale suprotnosti i podvojenosti između naroda. Vređanje osećanja onih koji su se obrezivali od strane onih koji nisu, poistovećivalo se sa napadom na verske i nacionalne tradicije, što je bio dovoljan razlog za izbijanje neprijateljstava na toj osnovi. S obzirom na to da je kod Jevreja obrezivanje imalo versko nacionalnio obeležje, oni su na osnovama te tradicije gradili svoj etički stav i sveukupni odnos prema narodima koji se nisu obrezivali. Običaj obrezivanja je često bio važan činilac političkih odnosa između Jevreja i naroda sa kojim su živeli, pa su ponekad bili povod čak i za ratove. U Starom zavetu se spominje takav slučaj koji se veže za šakema, sina Hamora, koji je izvršio nasilje nad Jakovljevom kćerkom Dinom, što je izazvalo pokolj u redovima Hivijaca. Ima još Bilo je još sukoba među narodima kojima je uzrok bio običaj obrezivanja.
Običaj obrezivanja je bio poznat brojnim zaostalim plemenima širom sveta. Neka od njih su živela hiljadama godina potpuno izolovano od sveta, što jasno govori da kroz to vreme nije moglo doći do preuzimanja bilo kakvog uticaja sa strane. Sa tog gledišta su posebno zanimljiva urođenička plemena Australije od kojih su običaj obrezivanja sledila ona koja su naseljivala srednji i severni teo kontinenta. Ostali su umesto obrezivanja primenjivali ruge oblike deformiranja tela.
Običaj obrezivanja kod zaostalih plemana predstavlja veoma plodno tle za istraživače, jer obredi koji kod niih prate taj čin vuku poreklo iz duboke starosti i temelje se na preistorijskim tradicijama. Kod nekih plemena srednje Australije obrezane dečake su dovodili u šumu i tamo ih zadržavali do ozdravljenja, gde je po njihovom verovanju bio nastanjen Duh. Obrezanim dečacima se predstavljao zujanjem, što je, us tvari, izvodio jedan od članova njihovog plemena. Čitav cereminijal je bio praćen raznim magijskim radnjama. Ovde je obrezivanje bilo u uskoj vezi sa obredom inicijacije dečaka, na što ukazuju karakteristični običaji severnoaustralijskih plemena. Kod njih je obrezanu kožicu morao pojesti najmlađi brat obrezanog, a ako njega nije bilo, to je činio samo obrezani. U nekim sredinama kožicu je jeo sam operater. Verovalo se da to daje snagu i da potiče hrabrost.
Kod astralijskih plemena susreće se još jedan običaj koji je skoro jedinstven. Reč je o naknadnom obrezivanju, koji se ovde nazivao 'arialtha' ili 'mika'. Podvrgavani su mu već obrezani dečaci i to godinu dana nakon prvog obrezivanja. Ta izuzetno bolna operacija sastojala se u tome da se tankim oštrim predmetom iznutra ureže mokraćna cev - uretra. Čemu je to služilo i kakav je smisao ovog bolnog tretmana, teško je shvatiti, jer ni lica koja se podvrgavaju toj operaciji nisu znala dati objašnjenje, izuzev da im to nalaže običaj - koliko god bolan bio.
Obrezivanje je bilo poznato skoro svim pacifičkim narodima: Papuancima, urođenicima Nove Kaledonije, Novih Hebrida, na Tahitiju ili Havajima, Tongu, na Maršalskim ostrvima, u Maleziji ... I ovde, kao ikod većine zaostalih plemena, obrezivanje se obavlja u zreloj dečačkoj dobi, jer je kod svih bilo povezano sa obredom inicijacije, kad se dečak uvodi u društvo odraslih muškaraca, u društvo ratnika i polno sposobnih članova zajednice.
Na američkim kontinentima obrezivanje je bilo poznato kako pripadnicima tamošnjih visoko razvijenih kultura, kakvi su bili Maje i Asteci, tako i zaostalim plemenima iz Amazonije, kakvi su bili Martiusi, Tacunoi i druga plemena. Kod Inka u Peruu obrezivanju su podvrgavane i devojčice. U Severnoj Americi običaj obrezivanja sledili su i Eskimi. I u Africi je bio široko rasprostranjen običaj obrezivanja. Posvuda ga je pratio izuzetno bogat obredni sadržaj, što je, inače, odlika svih zajednica kod kojih se život u mnogočemu zasniva na praistorijskim osnovama.
Kod ratničkog plemena Amazulu bio je običaj da posle obrezivanja dečake zatvaraju u logor gde su obučavani ratničkim veštinama. Kod nekih plemena u Bečuani, dečake koji su dorasli za obrezivanje, skupljali su u takozvane 'škole obrezivanja' gde su ih kalili raznim teškoćama kroz mučenje. Potom je sledio obred obrezivanja i tek su potom postajali punopravni članovi svoga plemena.
Kod nekih brdskih plemena istočne Afrike dečacima se priređivalo jelo koje se sastojalo od izmešanih delova ljudskog tela - jetra, testisi, uši ..., koji su uzimani od ubijenih neprijatelja. Postojalo je uverenje da preko toga obrezano lice dobija izuzetnu snagu. Kod plemena Kikuja, takođe iz istočne Afrike, dečak je jednino putem obrezivanja mogao preći u društvo ratnika. u slučaju ako se ne bi obrezao iz ma kojeg razloga, bio bi bespravan član plemena, kakav je slučaj bio i sa ženama. Kod nekih plemena obrezivanje je bilo povezano sa kultom plodnosti. U Gabonu se, na primer, obrezana kožica stavljala na totemsko stablo koje je kod dotičnog plemena predstavljalo simbol plodnosti. Kod nekih plemena obred obrezivanja je praćen specifičnim obredima koji imaju za cilj da što više pospeše plodnost dečaka koji se obrezuje. Postoji i običaj kod nekih zajednica da su obrezivanju dečaka prisustvovale i njihove verenice, koje su se postrojavale naspram svojih verenika da bi pratile sa mčin obrezivanja. Ako bi se desilo da neki od momaka tokom operacije pokaže bol, odnosno jaukne, nije mogao preći u red odraslih muškaraca, odnosno red ratnika i uz ostala poniženja, još ga je i verenica napuštala.
u današnje vreme običaj obrezivanja se skorp isključivo veže za pripadnike Islama i Jevreje, mada se primenjuje i kod drugih narod kod kojih je to nasleđe mnogo starijeg datuma od te dve vere. Takvo shvatanje je proisteklo iz činjenice što su u savremeno doba muslimani najbrojniji sledbenici tog običaja pa se, uglavnom, obrezivanje poistovećuje sa primadnicima te vere. Međutim, da je to gledište pogrešno, govori podatak da je obrezivanje bilo poznato brojnim drugim narodima na svim kontinentima, mnogo pre nastanka Islama. U stvari, obrezivanje se ni po čemu ne može vezivati za islamsko učenje, jer ga Kuran, na kojem se temelji Islam, uopšte ne spominje, kao ni bilo koja druga islamska verska knjiga. Prema tome, obrezivanje kod muslimana nije proisteklo iz verskih propisa kakav je slučaj kod Jevreja.
Zato se postavlja logično pitanje - kako je ušlo u običaj da i muslimani obrezuju svoju decu uprkos navedene konstatacije. Odgovor je u činjenica da oprezivanje spada u predislamski običaj kojeg su se Arapi držali hiljadama godina pre pojave Islama. Naime, obrezivanje je bila opšte prihvaćena svojina svih zapadnih semitskih naroda, a tu spadaju i Arapi. Taj običaj je kod njih imo tako jaku tradiciju da su g a zadržali i nakon primanja Islama. Zanimljivo je da Kuran ne spominje obrezivanje ni jednom reči. Neki istraživači su iznosili mišljenje da je, navodno, Muhamed nesvesno propustio da unese taj propis u Kuran. Drugi tumače da je on obrezivanje shvatio ne kao versku, nego kao fiziološku potrebu. Po nekima, pripadnici Islama su počeli slediti taj običaj po uzoru na Muhameda koji je na svet došao obrezan - u medicini je poznat taj fnomen.
Međutim, razlog je bez sumnje u već navedenoj činjenici da je običaj obrezivanja kod Arapa bio duboko ukorenjen i pre pojave Islama, te je kao takav i ušao u Islam. Do sličnih pojava je dolazilo i u drugim verama koje su u svoj kanon silom prilika primale neke paganske običaje koji su u narodu bili ukorenjeni od daleke prošlosti. I hrišćanstvo je u tom pogledu moralo činiti mnoge kompromise, pa su se na taj način u pojedinim sredinama zadržali brojni paganski običaji koji su do krajnosti suprotni sa hrišćanskim učenjem i shvatanjem.
Verovatno po uzoru na Kuran, obrezivanje ne spominju ni druge islamske knjige. Tek kasnija teološka tumačenja se u nekoliko slučajeva osvrću na taj problem. Tako, na primer, juristička škola Shafi'ita obrezivanje smatra obaveznim za pripadnike, dok ga druge škole tek preporučuju. U dokumentu Hidith doslovno se navodi da je obrezivanje kod Arapa spadalo u predislamske običaje i nabraja se zajedno sa rezanjem noktiju, brkova, sa čišćenjem zuba i slično. Spominju ga i neki rani pesnici kao Hundhali, Farazdak i drugi.
Kod Arapa obrezivanje se najčešće naziva 'khitan', ali ima i drugih naziva, pa tako 'tathar', 'taharah' ili 'tahur', kojima se ujedno označava i ceremonija koja prati obrezivanje. Obrezivanje je vremenom postala opšta svojina Islama i podvrgavaju mu se čak i oni koji naknadno prihvaćaju islamsku veru, bez obzira što to nije uslov. U ovom slučaju obrezivanje ima više moralno značenje, preko čega obraćenik smatra da i tako postaje musliman.
S obzirom da se Islam javio i konačno uobličio u arapskom svijetu, shvatljivo je da je najveći deo praktičnog i etičkog sadržaja ta vjera preuzela iz tradicija toga naroda. Po toj osnovi su i drugi narodi koji su primali Islam preuzimali običaj obrezivanja, smatrajući ga uslovnim činom da bi postali potpuni sledbenici te vere. Narod koji je taj običaj imao u nasleđu iz paganskog doba sa tom tradicijom nije prekidao ni u novom verskom životu. Ona kod kojih je ona bila nepoznata, obrezivnje su primili kao tradiciju, pa se tako širenjem Islama širio i običaj obrezivanja. U tom pogledu najveći uticaj izvršili su Arapi u doba velikih osvajanja kada je Islam doživeo najveću ekspanziju.
Nekoliko stotina godina kasnije, misiju širenja Islama preuzeli su Turci. Oni su i sami bili islamizirani i sa novom verom su primili i običaj obrezivanja. Preko njih taj običaj je bio prenesen i među neke evropske nacije, ali je prihvaćen samo u onim sredinama gde je islamizacija uhvatila dublji koren. Do tada je taj običaj bio nepoznat evropskim narodima, kao i drugim pripadnicima Indoevropljana.
Na tlu Evrope, obrezivanje je, kao i islamizacija, najjaču tradiciju stekla na Balkanskom poluostrvu. Taj se običaj tu zadržao i nakon prestanka turske okupacije. To je posledica specifičnih okolnosti u kojima se odvijala islamizacija na ovim prostorima. Iz tog razloga ovde je islamska tradicija sa svim svojim specifičnostima nadživela političku prisutnost onih sa kojima je došla. Zato se u Bosni i Hercegovini, nekim delovima Crne Gore, Kosovu i Albaniji, susreću običaji koji su u osnovi slični ili isti, kao i kod drugih naroda koji ispovedaju Islam.
Muslimani balkanskog poluostrva, koji takođe pripadaju porodici indoevropskih naroda, jedini su evropski narod koji i danas primenjuje ovaj običaj obrezivanja - sunet. On indoevropskih naroda to čine još samo Persijanci i deo Indijaca koji su primili Islam, ne uzimajući u obzir islamske enklave u pojedinim evropskim zemljama koje su novijeg datuma i kao takve nemaju nikakav značaj za proučavanje ove tematike sa istorijskog aspekta.
Pravoslavlje i Religija - Ostali Tekstovi
Pogledajte i ostale super zanimljive rubrike na sajtu
Koliko se kod Egipćana do toga držalo, svedoči jedan podatak iz Starog zaveta gde se neobrezanost u krugu Jevreja naziva 0egipatska sramota', budući da se kod Egipćana smatralo najvećom sramotom biti neobrezan. Pored literarnih svedočanstava o obrezivanju u starom Egiptu, govore i arheološki spomenici. Posebno su zanimljivi kameni reljefi a kojima je verno prikazan taj čin. Prvi reljef ovakvog sadržaja nađen je u grobu velikodostojnika Ankhmahora u Sakari, a potiče iz vremena VI dinastije, oko III milenijuma stare ere. Tu su prikazana dva dečaka, dva operatera i njihov pomoćnik. Na reljefu je i propratni tekst koji objašnjava prizor.
Prvi dečak očito sa bolom podnosi operaciju, zato operater dovikuje svome pomoćniku: 'Drži ga čvrsto, ne daj da klone!', a ovaj mu uzvraća: 'Činim što kažeš!' Oruđe kojim se vršilo obrezivanje bilo je od kremena, a sami operatori su bez sumnje bili sveštenici.
Brojne zidne slike iz egipatskih grobnica, takođe prikazuju likove na kojima se jasno vidi da su obrezani. Isti je slučaj sa stauama i reljefima koji se čuvaju u muzeju Bulak, nađeni u jednom grobu u Sakari, iz V dinastije, oko III milenijuma stare ere. Kada su u pitanju spomenici koji govore o obrezivanju kod starih Egipćana, veliki značaj imaju i mumije. Analizom je utvrđeno da se na većini njih opažaju tragovi obrezivanja pa su tako na najverodostojniji način potvrđeni podaci antičkih pisaca i prizori sa slika i reljefa.
Zapaženo je i to da su redovno obrezane kraljevske mumije, zatim mumije sveštenika, te velikodostojnika. I literarniizvori iz antičkog doba nas izveštavaju da su kod starih Egipćana svešteničku dužnost mogle da obavljaju isključivo obrezane osobe i tu nije bilo nikakvih izuzetaka.Mnogo kasnije, u rimsko doba, kada je donesen edikt o zabrani obrezivanja na čitavom području Rimskog Carstva, zbog dugovekih tradicija, jedino su Jevreji i egipatski sveštenici bili izuzeti od te zabrane, ali tek nakon upornih molbi, objašnjenja i pozivanja na verski faktor u toj tradiciji.
Međutim, pronađene su i mumije koje nisu bile obrezane. Kroz dugo razdoblje egipatske istorije od preko 5.000 godina, verovatno se menjao i stav prema ovom običaju. Ali, da je postojao kroz svo to vreme, bez obzira na intenzitet, o tome govore razni spomenici koji pokrivaju vreme od III - IV veka stare ere.
Staroegipatska tradicija obrezivanja održala se sve do savremenog doba preko Kopta, za koje se drži da su potomci starih Egipćana. Kuriozitet je u tome što su po veroispovesti hrišćani i to više od 1.500 godina.
Do sada nije pronađen ni jedan staroegipatski tekst koji opisuje ili spominje obrezivanje, ne uzimajući u obzir popratni tekst sa gore spomenutog reljefa iz vremena IV dinastije. Čest ose navodi jedan pasus iz Knjige Mrtvih, koji po nekima aludira na obrezivanje, a on kaže: 'To je krv koja je izašla iz uda boga Ra, kada je hteo rezati sam sebe. Od toga je stvorio bogove...'
Jevreji su narod od kojih smo najbolje obavešteni kada je u pitanju običaj obrezivanja. O tome nam govori njihovo bogato književno nasleđe i to pre svega Stari zavet. Taj narod je više nego iko drugi pridavao značaj tom običaju. Dosledno njegovo pridržavanje kroz dugo razdoblje njihove istorije ostavilo je traga i u literaturi drugih naroda. Jedino je kod Jevreja obrezivanje bilo određeno verskim propisima. U izvorima se spominje pod raznim nazivima, zavisno od metode, pa tako imamo: 'brith milah' - ili skraćeno samo 'milah', zatim 'periah', 'metzitzah' i slično.
Ni kod samih Jevreja nije jesno poreklo ovog običaja. Po nekim tumačenjima, to je njihovo vlastito nasleđe iz preistorijskog doba, a po drugima, preuzeli su ga od Egipćana. Neki, pak, tvrde a su tu tradiciju u stvari Jevreji predali Egipćanima, ali je to manje verovatno. Proučavanjem raspoložive građe o tome se danas može nešto određenije govoriti, mada mnogo toga još ostaje nejasno.
SIMBOL UGOVORA
Biblijsko predanje običaj obrezivanja stavlja u mitsko doba, čak u doba Abrahama, kada je po tradiciji uspostavljen savez između Boga i jevrejskog naroda i kada je obrezivanje postalo simbol toga ugovora. Stari zavet detaljno opisuje kako se Bog obratio Abrahamu i kako je nastao taj običaj: 'Ovo je Savez moj sa tobom i tvojim potomstvom posle tebe koji ćeš vršiti: Svako muško dete među vama neka bude obrezano. Obrezujete se, i to neka bude znak Saveza između meni i vas. Svako muško dete među vama kroz vaše pokolenje, kada mu se navrši osam dana, neka bude obrezano, i rob, rođen u vašem domu, i onaj što bude kupljen od stranaca, koji ne bude od vaše krvi. Da, i rob rođen u tvome domu ili za novac kupljen, mora se obrezati. Tako će moj Savez na vašem telu ostati večnim Savezom. Muško koje se ne bi obrezalo neka se odstrani od svoga roda - taka je prekršio moj Savez.
Dalje se govori i tome kako je Abraham trpio boloce pošto je bio obrezan, a onda mu je Bog poslao anđela Mihaela, Gabrijela i Rafaela da ga njeguju. Po ovom predanju, Abraham je bio prvi od jevrejskog naroda koji je bio obrezanm, a kako je to bila Božja zapoved, to je po Bibliji bio razlog da kod Jevreja obrezivanje ima čisto versko obeležje i postalo je 'Božji beleg' toga naroda.
Uvođenje toga običaja kod Jevreja istorijski se može ovako sagledati. Jevrejska plemena su bila neposredni istočni susedi Egipćana i njihove istorije se dosta isprepliću. U kulturnom pogledu između njih je bio dubok jaz. Dok su Egipćani pripadali visoko civilizovanom svetu, dotle su zaostala jevrejska plemena, kao i drugi zapadni Semiti, živeli skitačkim načinom života. Egipatski izvori jasno pokazuju sa kakvim su se prezirom Egipćani odnosili prema tim plemenima i bilo bi malo verovatno da su Egipćani baš od njih primili obiaj obrezivanja. Logičnije je pretpostaviti da je to bio obrnut slučaj, odnosno da su to Jevreji primili od Egipćana dok su boravili u njihovoj zemlji. Preuzimajući taj običaj želeli su da se i na taj način što više približe Egipćanima, što je sasvim shvatljivo ako se podsetimo kako se u Egiptu gledalo na neobrezane. Uostalom, reljef iz Sakare, na kojem je prikazana scena obrezivanja, mnogo je stariji od Abrahama i vremena kad su Jevreji boravili u Egiptu.
Izvorna građa upućuje na zaključak da se taj običaj kod Jevreja nije dugo institucionalizovao. Mada su ga preuzeli tokom boravka u Egiptu, do toga je došlo tek po izlasku iz Egipta. Naime, kroz razdoblje od 40 godina, dok su lutali pustinjom, to je palo u zaborav i nije bilo obrezano nijedno dete, a oni iz generacije koji su bili obrezani u Egiptu, već su bili skoro svi pomrli. Po predanju, ni Mojsije nije obrzao svoga sina, ali ga je na to sam Jahve podsetio. Napao ga je u snu i ubio bi ga da mu se nije snašla žena - brzo je uzela noš i obrezala sina. Onda je krvavom kožicom dotakla Mojsijeve noge, nakon čega ga je Bog pustio.
Nakon prelaza Jordana, kada je na mesto umrlog Mojsija došao Jošua, kod Gilgala, nedaleko od Jerihona, na brdu Aralotu, obavljeno je masovno obrezivanje Jevreja. Jošua je po uputama Boga napravio kremene noževe, a onda obrezao svu generaciju koja je bila rođena u pustinji po napuštanju Egipta. Kada su ozdravili, tada je Bog rekao Jušui: 'Danas skidoh sa vas egipasku sramotu'.
Ova predanja se lako mogu dovesti u vezu sa istorijskim činjenicama. Naime, kada su Jevreji počei naseljavati Kanaan došli su u dodir sa starosedeocima od kojih su se verski i kulturno veoma razlikovali. Između zavojevača i starosedeoca izbila su neprijateljstva sa teškim posledicama. Težnja Jevreja je bila se u svemu stave iznad zatečenog stanovništva, da uspostave svoj dominantni položaj i da se od njih podvoje. Zato su počeli isticati one svoje verske i kulturne tradicije koje su bile u oštroj oprečnosti od tradicija starosedelaca. U novoj sredini, gde je obrezivanje bilo nepoznato, Jevreji su njime želeli istaći osebenost svoga naroda.
Mojsije je, bez sumnje, obnovio taj običaj kod svoga naroda sa ciljem da ga u novim uslovima života uzvisi u njihovim vlastitim očima, da ga stavi iznad okolnih barbara, i da na taj način kod njega uspostavi nacionalno jedinstvo opipljivom vezom. Tako je obrezivanje utemeljeno kao jedna vrsta institucije za kolektivni način života, što je bilo uslovljeno političkim faktorima u određenoj fazi razvoja jevrejskih plemena.
Ako bi se biblijsko predanje o obrezivanju pokušalo smestiti u istorijske okvire, to bi otprilike ovako izgledalo - uvođenje običaja obrezivanja kod Jevreja može se smestiti u XIX vek stare ere, odnosno u vreme kada su Jevreji pod Abrahamom boravili u Egiptu. Predanje koje se veže za Mojsija i Jošua, odnosno na obnavljanje zaboravljenog običaja, odnosilo bi se na XIII vek stare ere, kada su Jevreji napustili Egipat i kada su lutali pustinjom u potrazi za obećanom zemljom. U vreme dolaska u Kanaan otpočinje vreme teških borbi sa Kanaancima, a onda i sa Filistejcima - od XIII do XI veka stare ere, i kroz to vreme obrezivanje je verski i nacionalno kanonizovano, tak oda je u doba kralja Saula i Davida - kraj XI i početak X veka stare ere, kod njih to već istorijsko nasleđe koje se kod tog naroda skoro u naizmenjenom obliku održalo do savremenog doba.
PLEMENSKI OBIČAJI
Običaj obrezivanja je bio poznat brojnim zaostalim plemenima širom sveta. Neka od njih su živela hiljadama godina potpuno izolovano od sveta, što jasno govori da kroz to vreme nije moglo doći do preuzimanja bilo kakvog uticaja sa strane. Sa tog gledišta su posebno zanimljiva urođenička plemena Australije od kojih su običaj obrezivanja sledila ona koja su naseljivala srednji i severni teo kontinenta. Ostali su umesto obrezivanja primenjivali ruge oblike deformiranja tela.
Običaj obrezivanja kod zaostalih plemana predstavlja veoma plodno tle za istraživače, jer obredi koji kod niih prate taj čin vuku poreklo iz duboke starosti i temelje se na preistorijskim tradicijama. Kod nekih plemena srednje Australije obrezane dečake su dovodili u šumu i tamo ih zadržavali do ozdravljenja, gde je po njihovom verovanju bio nastanjen Duh. Obrezanim dečacima se predstavljao zujanjem, što je, us tvari, izvodio jedan od članova njihovog plemena. Čitav cereminijal je bio praćen raznim magijskim radnjama. Ovde je obrezivanje bilo u uskoj vezi sa obredom inicijacije dečaka, na što ukazuju karakteristični običaji severnoaustralijskih plemena. Kod njih je obrezanu kožicu morao pojesti najmlađi brat obrezanog, a ako njega nije bilo, to je činio samo obrezani. U nekim sredinama kožicu je jeo sam operater. Verovalo se da to daje snagu i da potiče hrabrost.
Kod astralijskih plemena susreće se još jedan običaj koji je skoro jedinstven. Reč je o naknadnom obrezivanju, koji se ovde nazivao 'arialtha' ili 'mika'. Podvrgavani su mu već obrezani dečaci i to godinu dana nakon prvog obrezivanja. Ta izuzetno bolna operacija sastojala se u tome da se tankim oštrim predmetom iznutra ureže mokraćna cev - uretra. Čemu je to služilo i kakav je smisao ovog bolnog tretmana, teško je shvatiti, jer ni lica koja se podvrgavaju toj operaciji nisu znala dati objašnjenje, izuzev da im to nalaže običaj - koliko god bolan bio.
Obrezivanje je bilo poznato skoro svim pacifičkim narodima: Papuancima, urođenicima Nove Kaledonije, Novih Hebrida, na Tahitiju ili Havajima, Tongu, na Maršalskim ostrvima, u Maleziji ... I ovde, kao ikod većine zaostalih plemena, obrezivanje se obavlja u zreloj dečačkoj dobi, jer je kod svih bilo povezano sa obredom inicijacije, kad se dečak uvodi u društvo odraslih muškaraca, u društvo ratnika i polno sposobnih članova zajednice.
Na američkim kontinentima obrezivanje je bilo poznato kako pripadnicima tamošnjih visoko razvijenih kultura, kakvi su bili Maje i Asteci, tako i zaostalim plemenima iz Amazonije, kakvi su bili Martiusi, Tacunoi i druga plemena. Kod Inka u Peruu obrezivanju su podvrgavane i devojčice. U Severnoj Americi običaj obrezivanja sledili su i Eskimi. I u Africi je bio široko rasprostranjen običaj obrezivanja. Posvuda ga je pratio izuzetno bogat obredni sadržaj, što je, inače, odlika svih zajednica kod kojih se život u mnogočemu zasniva na praistorijskim osnovama.
Kod ratničkog plemena Amazulu bio je običaj da posle obrezivanja dečake zatvaraju u logor gde su obučavani ratničkim veštinama. Kod nekih plemena u Bečuani, dečake koji su dorasli za obrezivanje, skupljali su u takozvane 'škole obrezivanja' gde su ih kalili raznim teškoćama kroz mučenje. Potom je sledio obred obrezivanja i tek su potom postajali punopravni članovi svoga plemena.
Kod nekih brdskih plemena istočne Afrike dečacima se priređivalo jelo koje se sastojalo od izmešanih delova ljudskog tela - jetra, testisi, uši ..., koji su uzimani od ubijenih neprijatelja. Postojalo je uverenje da preko toga obrezano lice dobija izuzetnu snagu. Kod plemena Kikuja, takođe iz istočne Afrike, dečak je jednino putem obrezivanja mogao preći u društvo ratnika. u slučaju ako se ne bi obrezao iz ma kojeg razloga, bio bi bespravan član plemena, kakav je slučaj bio i sa ženama. Kod nekih plemena obrezivanje je bilo povezano sa kultom plodnosti. U Gabonu se, na primer, obrezana kožica stavljala na totemsko stablo koje je kod dotičnog plemena predstavljalo simbol plodnosti. Kod nekih plemena obred obrezivanja je praćen specifičnim obredima koji imaju za cilj da što više pospeše plodnost dečaka koji se obrezuje. Postoji i običaj kod nekih zajednica da su obrezivanju dečaka prisustvovale i njihove verenice, koje su se postrojavale naspram svojih verenika da bi pratile sa mčin obrezivanja. Ako bi se desilo da neki od momaka tokom operacije pokaže bol, odnosno jaukne, nije mogao preći u red odraslih muškaraca, odnosno red ratnika i uz ostala poniženja, još ga je i verenica napuštala.
u današnje vreme običaj obrezivanja se skorp isključivo veže za pripadnike Islama i Jevreje, mada se primenjuje i kod drugih narod kod kojih je to nasleđe mnogo starijeg datuma od te dve vere. Takvo shvatanje je proisteklo iz činjenice što su u savremeno doba muslimani najbrojniji sledbenici tog običaja pa se, uglavnom, obrezivanje poistovećuje sa primadnicima te vere. Međutim, da je to gledište pogrešno, govori podatak da je obrezivanje bilo poznato brojnim drugim narodima na svim kontinentima, mnogo pre nastanka Islama. U stvari, obrezivanje se ni po čemu ne može vezivati za islamsko učenje, jer ga Kuran, na kojem se temelji Islam, uopšte ne spominje, kao ni bilo koja druga islamska verska knjiga. Prema tome, obrezivanje kod muslimana nije proisteklo iz verskih propisa kakav je slučaj kod Jevreja.
Zato se postavlja logično pitanje - kako je ušlo u običaj da i muslimani obrezuju svoju decu uprkos navedene konstatacije. Odgovor je u činjenica da oprezivanje spada u predislamski običaj kojeg su se Arapi držali hiljadama godina pre pojave Islama. Naime, obrezivanje je bila opšte prihvaćena svojina svih zapadnih semitskih naroda, a tu spadaju i Arapi. Taj običaj je kod njih imo tako jaku tradiciju da su g a zadržali i nakon primanja Islama. Zanimljivo je da Kuran ne spominje obrezivanje ni jednom reči. Neki istraživači su iznosili mišljenje da je, navodno, Muhamed nesvesno propustio da unese taj propis u Kuran. Drugi tumače da je on obrezivanje shvatio ne kao versku, nego kao fiziološku potrebu. Po nekima, pripadnici Islama su počeli slediti taj običaj po uzoru na Muhameda koji je na svet došao obrezan - u medicini je poznat taj fnomen.
Međutim, razlog je bez sumnje u već navedenoj činjenici da je običaj obrezivanja kod Arapa bio duboko ukorenjen i pre pojave Islama, te je kao takav i ušao u Islam. Do sličnih pojava je dolazilo i u drugim verama koje su u svoj kanon silom prilika primale neke paganske običaje koji su u narodu bili ukorenjeni od daleke prošlosti. I hrišćanstvo je u tom pogledu moralo činiti mnoge kompromise, pa su se na taj način u pojedinim sredinama zadržali brojni paganski običaji koji su do krajnosti suprotni sa hrišćanskim učenjem i shvatanjem.
Kod Arapa obrezivanje se najčešće naziva 'khitan', ali ima i drugih naziva, pa tako 'tathar', 'taharah' ili 'tahur', kojima se ujedno označava i ceremonija koja prati obrezivanje. Obrezivanje je vremenom postala opšta svojina Islama i podvrgavaju mu se čak i oni koji naknadno prihvaćaju islamsku veru, bez obzira što to nije uslov. U ovom slučaju obrezivanje ima više moralno značenje, preko čega obraćenik smatra da i tako postaje musliman.
S obzirom da se Islam javio i konačno uobličio u arapskom svijetu, shvatljivo je da je najveći deo praktičnog i etičkog sadržaja ta vjera preuzela iz tradicija toga naroda. Po toj osnovi su i drugi narodi koji su primali Islam preuzimali običaj obrezivanja, smatrajući ga uslovnim činom da bi postali potpuni sledbenici te vere. Narod koji je taj običaj imao u nasleđu iz paganskog doba sa tom tradicijom nije prekidao ni u novom verskom životu. Ona kod kojih je ona bila nepoznata, obrezivnje su primili kao tradiciju, pa se tako širenjem Islama širio i običaj obrezivanja. U tom pogledu najveći uticaj izvršili su Arapi u doba velikih osvajanja kada je Islam doživeo najveću ekspanziju.
Nekoliko stotina godina kasnije, misiju širenja Islama preuzeli su Turci. Oni su i sami bili islamizirani i sa novom verom su primili i običaj obrezivanja. Preko njih taj običaj je bio prenesen i među neke evropske nacije, ali je prihvaćen samo u onim sredinama gde je islamizacija uhvatila dublji koren. Do tada je taj običaj bio nepoznat evropskim narodima, kao i drugim pripadnicima Indoevropljana.
Na tlu Evrope, obrezivanje je, kao i islamizacija, najjaču tradiciju stekla na Balkanskom poluostrvu. Taj se običaj tu zadržao i nakon prestanka turske okupacije. To je posledica specifičnih okolnosti u kojima se odvijala islamizacija na ovim prostorima. Iz tog razloga ovde je islamska tradicija sa svim svojim specifičnostima nadživela političku prisutnost onih sa kojima je došla. Zato se u Bosni i Hercegovini, nekim delovima Crne Gore, Kosovu i Albaniji, susreću običaji koji su u osnovi slični ili isti, kao i kod drugih naroda koji ispovedaju Islam.
Muslimani balkanskog poluostrva, koji takođe pripadaju porodici indoevropskih naroda, jedini su evropski narod koji i danas primenjuje ovaj običaj obrezivanja - sunet. On indoevropskih naroda to čine još samo Persijanci i deo Indijaca koji su primili Islam, ne uzimajući u obzir islamske enklave u pojedinim evropskim zemljama koje su novijeg datuma i kao takve nemaju nikakav značaj za proučavanje ove tematike sa istorijskog aspekta.
� Klik Gore na Sliku - Prikaz; � Ponovni Klik - Brisanje
Pravoslavlje i Religija - Ostali TekstoviPogledajte i ostale super zanimljive rubrike na sajtu
