Povlačenje gotovo svih zaposlenih iz Ambasade Bosne i Hercegovine u Beogradu značilo bi obustavu većine konzularnih i administrativnih poslova, upozorava bivši ambasador BiH u Rusiji Enver Halilović. On je to izjavio za Radio Slobodna Evropa komentarišući najavu ministra vanjskih poslova Elmedina Konakovića da će zbog odnosa vlasti Srbije prema smrti i sahrani ratnog zločinca Ratka Mladića smanjiti diplomatsko prisustvo Bosne i Hercegovine u Srbiji na minimum. "Podržavam ove poteze Konakovića i u širem kontekstu koje je najavio prema EU, PIC-u, ali i ove koje je najavio da će preduzeti i sa Srbijom, kada je riječ o Ambasadi Bosne i Hercegovine. Ta diplomatija (sa Srbijom) donosi nam više uvreda i poniženja, nego približavanja i međusobne saradnje. Da imate imalo diplomatije u ponašanju Srbije, ovo ne bi uradila onako kako je uradila danas", rekao je Halilović za RSE. Za povlačenje ambasadora i konzula iz Srbije potreban je konsenzus Predsjedništva BiH koje vodi vanjsku politiku. Iz kabineta Predsjedavajućeg Predsjedništva BiH Denisa Bećirovića nisu odgovorili na upit Radija Slobodna Evropa o odluci ministra vanjskih poslova BiH. Prema dostupnim podacima, riječ je o potezu bez presedana u odnosima Bosne i Hercegovine i Srbije od uspostavljanja diplomatskih odnosa 2000. godine. Iako su dvije države prolazile kroz brojne političke i diplomatske krize, uključujući sporove nakon presude Međunarodnog suda pravde, obilježavanja genocida u Srebrenici i političkih tenzija oko Republike Srpske, nije zabilježen slučaj da BiH povuče gotovo kompletno osoblje svoje ambasade u Beogradu. Ministar vanjskih poslova Bosne i Hercegovine Elmedin Konaković najavio je 7. septembra da će iz Ambasade BiH u Beogradu biti povučeni svi zaposlenici nad kojima Ministarstvo ima nadležnost, dok bi u diplomatskom predstavništvu ostali samo ambasador i konzul. Konzularni poslovi trebalo bi da budu prebačeni na diplomatsko-konzularna predstavništva BiH u Zagrebu i Podgorici, a Konaković je poručio da će odnose sa Srbijom svesti na "najmanju moguću mjeru". Bivši komandant Vojske Republike Srpske (RS) Ratko Mladić, kojeg je Haški tribunal osudio za genocid i druge ratne zločine u Bosni i Hercegovini, sahranjen je u Beogradu u ponedjeljak, 7. septembra, uz vojne i državne počasti. Sahrani su prisustvovali funkcioneri Srbije, te najviši funkcioneri bh. entiteta Republika Srpska, kao i članica Predsjedništva BiH Željka Cvijanović. U Ambasadi BiH u Beogradu i 'bez glasanja na izborima'Halilović smatra da bi povlačenje zaposlenih faktički paralisalo rad ambasade. Tako na primjer, ističe, u Ambasadi BiH u Beogradu, neće moći biti održano ni glasanje na predstojećim opštim izborima u Bosni i Hercegovini zakazanim za 4. oktobar. "Ne može raditi nikakve poslove. Ne može ništa raditi, jer više nema osoblje koje može da obavlja bilo šta. Faktički, ta ambasada više ne postoji, nema prijema zahtjeva, izdavanja dokumenata i slično", kaže Halilović. Prema njegovim riječima, ambasador bi formalno ostao predstavnik Bosne i Hercegovine u Srbiji, ali bez administrativnog, konzularnog i tehničkog aparata koji omogućava funkcionisanje diplomatskog predstavništva. "Ambasador postoji i može da hoda po ulicama ako hoće. On može formalno predstavljati Bosnu i Hercegovinu, ali nema ambijent, nema ljude, nema kapacitet da ambasada obavlja svoju funkciju", naveo je. Ambasade, između ostalog, izdaju putne isprave, pružaju konzularnu pomoć državljanima, organizuju glasanje u inostranstvu, zastupaju interese države pred institucijama zemlje domaćina, prikupljaju političke i ekonomske informacije te razvijaju bilateralnu saradnju. 'Prekid odnosa bio bi logičan nastavak'Enver Halilović ocjenjuje da su politički i diplomatski odnosi Sarajeva i Beograda već dugo na najnižem nivou, te da bi "prekid odnosa bio logičan nastavak". Na pitanje da li je riječ o posljednjem koraku prije povlačenja ambasadora ili čak prekida diplomatskih odnosa, Halilović odgovara da bi i takav rasplet smatrao očekivanim. "Prekid diplomatskih odnosa bio bi sasvim normalan, jer tu praktično više nema diplomatskih odnosa. Ovakvi potezi ne proizvode potrebu za normalnim funkcionisanjem diplomatskih predstavništava", smatra on. Dodaje da ni prisustvo zvaničnika iz Republike Srpske na sahrani "ništa dodatno ne komplikuje". "Stvari su već dugo na najgorem mogućem nivou. Ovo je samo kulminacija i manifestacija odnosa koji realno postoje godinama", rekao je. Na pitanje da li je riječ o posljednjem koraku prije povlačenja ambasadora ili čak prekida diplomatskih odnosa, Halilović odgovara da bi i takav rasplet smatrao očekivanim. "Prekid diplomatskih odnosa bio bi sasvim normalan, jer tu praktično više nema diplomatskih odnosa. Ovakvi potezi ne proizvode potrebu za normalnim funkcionisanjem diplomatskih predstavništava", smatra on. Istovremeno dodaje da ne očekuje recipročne mjere iz Beograda. "Srbija će se vaditi da joj je stalo do održanja diplomatskih odnosa s Bosnom i Hercegovinom i tako će djelimično, možda i nesvjesno, priznati vlastitu grešku", ocijenio je Halilović. Raniji diplomatski sporoviOdnosi Bosne i Hercegovine i Srbije i ranije su bili opterećeni političkim krizama, ali je povlačenje gotovo kompletnog osoblja ambasade među najozbiljnijim potezima od uspostavljanja diplomatskih odnosa 2000. godine. Najpoznatiji diplomatski spor dogodio se 2007. godine nakon presude Međunarodnog suda pravde po tužbi BiH protiv Srbije za genocid, kada su uslijedile oštre političke reakcije, ali bez prekida diplomatskih odnosa. Novi talas tenzija uslijedio je 2021. godine nakon odluke tadašnjeg visokog predstavnika Valentina Inzka o zabrani negiranja genocida, kada su zvaničnici Srbije i Republike Srpske razmjenjivali oštre poruke sa Sarajevom, ali diplomatska predstavništva nastavila su redovno funkcionisati. Nakon toga, 2024. godine Ujedinjene nacije su usvojile Rezoluciju o Srebrenici, kojom se ukazuje na činjenice iz presuda Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju, Međunarodnog suda pravde i domaćih sudova. Osuđuje se poricanje genocida i veličanje ratnih zločinaca, ali se ne spominje nijedan narod niti država. Rezolucijom je 11. juli proglašen Međunarodnim danom sjećanja na genocid. Donošenju Rezolucije najviše su se protivile Srbija i Rusija. U regionalnoj praksi povlačenje ambasadora ili diplomatskog osoblja koristi se kao jedna od najjačih mjera političkog protesta. Hrvatska i Srbija su 2015. godine međusobno povukle ambasadore na konsultacije zbog zaoštravanja odnosa, dok su Srbija i Crna Gora 2020. godine privremeno povukle ambasadore nakon spora izazvanog odlukom Podgorice da tadašnjeg srbijanskog ambasadora proglasi personom non grata. Za razliku od privremenog povlačenja ambasadora na konsultacije, što je relativno česta diplomatska praksa, povlačenje većeg dijela osoblja ambasade značajno ograničava njen rad i smatra se korakom koji se nalazi neposredno ispod potpunog zatvaranja diplomatskog predstavništva ili prekida diplomatskih odnosa. Konaković je najavio da će uz smanjenje diplomatskog prisustva BiH u Srbiji pokrenuti i niz inicijativa prema Evropskoj uniji, državama članicama Organizacije islamske saradnje i drugim međunarodnim partnerima, tražeći reakciju na, kako je naveo, veličanje ratnih zločina i ratnih zločinaca u Srbiji.

Bivši komandant Vojske Republike Srpske Ratko Mladić, kojeg je Haški tribunal osudio za genocid i druge ratne zločine u Bosni i Hercegovini, sahranjen je u Beogradu 7. septembra, uz vojne i državne počasti. Dok su u glavnom gradu Srbije hiljade ljudi veličale njegovu ratnu prošlost, te aplauzom i pesmom ispraćale kovčeg, porodice žrtava genocida upozoravaju da Mladićeva sahrana "preti da postane najveći fašistički skup u Evropi". U Srebrenici, gde je pod Mladićevom komandom ubijeno više od 8.000 Bošnjaka, poručuju da je odavanje pošte generalu "ogledalo Srbije". Sahranu uz državne i vojne počasti osudila je Evropska unija, dok su trojica američkih senatora pozvali Beograd i Banjaluku da se distanciraju od veličanja Mladića.

Ministar vanjskih poslova Bosne i Hercegovine Elmedin Konaković najavio je 7. septembra da će iz Ambasade BiH u Srbiji biti povučeno gotovo cjelokupno diplomatsko osoblje, kao odgovor na postupke zvaničnika Srbije nakon smrti i sahrane osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića. Konaković je rekao da u Beogradu mogu ostati samo ambasador i konzul, jer o njihovom imenovanju i eventualnom opozivu odlučuje Predsjedništvo BiH, dok će ostalo osoblje biti povučeno. Konzularni poslovi trebali bi biti prebačeni na ambasade BiH u Zagrebu i Podgorici. Odluku je obrazložio dešavanjima u Srbiji nakon Mladićeve smrti, uključujući sahranu, komemoraciju i poruke koje su se pojavile u javnosti. "Da mogu, odmah danas bih prekinuo diplomatske odnose sa Srbijom. Ono što mogu, radit ću na tome da odnose smanjim na najmanje moguće", poručio je Konaković. Konaković je rekao da ga "nije iznenadilo" prisustvo zvaničnika Republike Srpske na sahrani Ratka Mladića u Beogradu, najavivši da će tražiti sankcije "na svim adresama" za pojedince koji su prisustvovali tom događaju, uključujući i članicu Predsjedništva BiH Željku Cvijanović. Ministar spoljnih poslova Srbije Marko Đurić na Fejsbuku je u reakciji na Konakovićevu najavu optužio šefa diplomatije BiH za "licemerje" i naveo da on treba "najpre (da) izgovori imena srpskih žrtava, osudi zločine nad njima i objasni zašto se u Sarajevu i dalje slave osuđeni komandanti". Šef bh. diplomatije ocijenio je da je "posljednji alarm za uzbunu" bila poruka "Pravac Potočari" istaknuta na utakmici Crvene zvezde, navodeći da takvi događaji predstavljaju nastavak veličanja ratnih zločina i njihovih počinilaca. Tokom derbija Crvene zvezde i Partizana 6. septembra, navijači na sjevernoj tribini stadiona Rajko Mitić istakli su veliku sliku Ratka Mladića uz natpis: "Pravac Potočari". Njegova slika je ostala izložena na sjevernoj tribini tokom cijele utakmice. Konaković je najavio i diplomatsku ofanzivu prema Evropskoj uniji i drugim međunarodnim partnerima, uključujući slanje više nota i pisama kojima će, kako je rekao, tražiti jasnu reakciju na odnos Srbije prema presuđenim ratnim zločinima. Prema njegovim riječima, Bosna i Hercegovina više neće pasivno odgovarati na pokušaje revizije činjenica o ratnim zločinima, te će diplomatskim kanalima intenzivnije predstavljati, kako je naveo, istinu o događajima iz proteklog rata. Ko je iz BiH otišao na ispraćaj Mladića?Posmrtnom ispraćaju ratnog zločinca Ratka Mladića u Beogradu prisustvovali su najviši zvaničnici bh. entiteta Republika Srpska- članica Predsjedništva Bosne i Hercegovine Željka Cvijanović, entitetski predsjednik i premijer, Siniša Karan i Savo Minić, Nenad Stevandić, predsjednik Skupštine RS, te više ministara entitetske vlade. Počast Mladiću odali su i Milorad Dodik, predsjednik Saveza nezavisnih socijaldemokrata, te gradonačelnik Banjaluke, Draško Stanivuković, te predstavnici opozicione Srpske demokratske stranke Branko Blanuša i Marinko Božović. Međunarodna upozorenja zbog veličanja MladićaIz Delegacije EU u BiH upozoreno je 7. septembra kako je "bilo kakvo veličanje ratnih zločinaca, negiranje genocida i revizionizam u suprotnosti s najosnovnijim evropskim vrijednostima i za njih nema mjesta niti u EU niti u zemljama kandidatima za članstvo u EU". Na sahranu uz vojne i državne počasti prethodno su reagovali američki senatori Jeanne Shaheen, Chuck Grassley i Keith Self, koji su pozvali vlasti u Srbiji i Republici Srpskoj da se distanciraju od ceremonije. "Ratko Mladić bio je ratni zločinac i arhitekta genocida u Srebrenici, u kojem je ubijeno više od 8.000 bošnjačkih muškaraca i dječaka“, naveli su senatori u zajedničkoj izjavi, upozoravajući da bi veličanje njegove smrti predstavljalo skrnavljenje sjećanja na žrtve i test spremnosti Srbije i Republike Srpske da raskinu s nasljeđem ratnih zločina. Evropska komesarka za proširenje Marta Kos otkazala je prethodno planiranu posjetu Srbiji, ocijenivši da je veličanje osobe osuđene za ratne zločine i genocid u Bosni i Hercegovini nespojivo s vrijednostima na kojima počiva evropski put. Bivši komandant Vojske Republike Srpske (RS) Ratko Mladić, kojeg je Haški tribunal osudio za genocid i druge ratne zločine u Bosni i Hercegovini, sahranjen je u Beogradu u ponedjeljak, 7. septembra, uz najavljene vojne i državne počasti. Mladiću je u subotu, 5. septembra, u Domu Vojske Srbije u Beogradu održana komemoracija, uz prisustvo, između ostalih, ministra pravde Srbije Nenada Vujića i predsjednika RS, Siniše Karana. Inače, u danima nakon Mladićeve smrti, u pojedinim gradovima u Srbiji i bh. entitetu Republika Srpska, održani su skupovi u znak sjećanja na njega, a najveći skup je održan u Banjaluci 1. septembra. Takođe, u narativima beogradskih i banjalučkih medija, Mladić je prikazan kao žrtva Tribunala, koji nije htio da ga pusti na liječenje u Srbiju, dok se njegova presuda i žrtve gotovo ni ne spominju.

Vlada Srbije u ponedeljak je usvojila predlog premijera Đura Macuta da se predsedniku države uputi poziv za raspuštanje Narodne skupštine, što je procedura koja prethodi raspisivanju izbora. Prema Ustavu Srbije, predsednik može, na obrazloženi predlog Vlade, raspustiti Narodnu skupštinu. Macut je u obraćanju na vanrednoj sednici Vlade rekao da su izbori prilika da se učvrste institucije, spuste tenzije u društvu i politička borba s ulica vrati u institucije. Istovremeno sa raspuštanjem Narodne skupštine predsednik Republike raspisuje izbore za narodne poslanike, tako da se izbori okončaju najkasnije za 60 dana od dana raspisivanja. Vanredne izbore od maja 2025. godine zahtevaju studenti u blokadi, koji su mesecima predvodili antivladine demonstracije sa kojih se tražila odgovornost za smrt 16 ljudi na Železničkoj stanici u Novom Sadu. Macut je rekao da Vlada, "posebno uvažavajući činjenicu da su u delu javnosti prisutni zahtevi za raspisivanje novih, vanrednih izbora", predlaže predsedniku Aleksandru Vučiću da raspusti Skupštinu i raspiše izbore za narodne poslanike, saopštila je Vlada Srbije. Predstavnici vlasti su u više navrata najavljivali njihovo raspisivanje, dok je predsednik Vučić izjavio i da će se povući sa predsedničke funkcije, pre isteka mandata u aprilu 2027. godine. Narodna skupština koja je raspuštena vrši samo tekuće ili neodložne poslove, određene zakonom. Parlamentarne izbore prethodno je najavio Vučić koji je rekao da će biti održani 18. ili 25. oktobra, dok se o ovom drugom datumu sve češće spekuliše u javnosti i medijima Zakonom je predviđeno da parlamentarne izbore raspisuje predsednik države i da od dana raspisivanja do dana održavanja ne sme da prođe manje od 45, niti više od 60 dana. Prethodni parlamentarni izbori održani su u decembru 2023. Obeležili su ih navodi opozicije, nevladinih organizacija i međunarodnih posmatrača o ozbiljnim nepravilnostima, pritiscima na birače, zloupotrebi javnih resursa i funkcionerskoj kampanji. Dok vlast tvrdi da su izborni uslovi od tada unapređeni u skladu sa preporukama Kancelarije OEBS-a za demokratske institucije i ljudska prava (ODIHR), deo domaćih organizacija ocenjuje da ključni problemi nisu rešeni. Poslednji lokalni izbori koji su u martu 2026. održani u 10 opština u Srbiji protekli su uz incidente, fizičke sukobe, prisustvo policije na ulicama i optužbe za brojne nepravilnosti. Posmatračka misija Kongresa lokalnih i regionalnih vlasti Saveta Evrope (SE) saopštila je da su članovi njihove delegacije bili svedoci nasilja u skoro svim opštinama koje su posetili tokom održavanja lokalnih izbora. Istovremeno, OEBS je zabeležio i "nezapamćen" nivo napada na novinare. Vladajuća Srpska napredna stranka proglasila je tada pobedu u svih 10 opština i odbacila sve kritike i optužbe za nepravilnosti.

Sprovod Ratka Mladića u Beogradu, održan uz vojne počasti i opijelo poglavara Srpske pravoslavne crkve Porfirija uz okupljanje hiljada ljudi, pokazuje koliko se ljudima često iznimno teško odreći narativa kojemu su privrženi, čak i kada im se predoče brojni dokazi koji ga dovode u pitanje. Kaže to u razgovoru za Radio Slobodna Evropa Sabrina P. Ramet (Sabrina P. Ramet američka je politologinja i profesorica emerita na Norveškom sveučilištu znanosti i tehnologije (NTNU) u Trondheimu. Više od četrdeset godina istražuje političke procese, nacionalizam, raspad Jugoslavije, ratove 1990-ih i postkonfliktna društva na području Zapadnog Balkana. Autorica je i urednica brojnih znanstvenih knjiga o Bosni i Hercegovini, Srbiji, Hrvatskoj i drugim državama nastalim raspadom Jugoslavije te se smatra jednom od najcitiranijih međunarodnih istraživačica ove regije. Njezini radovi posebno se bave pitanjima nacionalnog identiteta, suočavanja s prošlošću, tranzicijske pravde i kolektivnog sjećanja u postkonfliktnim društvima.), američka politologinja i profesorica emerita na Norveškom univerzitetu nauke i tehnologije (NTNU) u Trondheimu. Dok su činjenice o ulozi u ratu nekadašnjeg komandanta Vojske Republike Srpske Ratka Mladića utvrđene pravomoćnim presudama pred sudom Ujedinjenih naroda, dio javnosti u Srbiji i Republici Srpskoj i dalje ga promatra kao "nacionalnog heroja". Ramet u intervjuu za Radio Slobodna Europa govori o tome zašto dio društava nastavlja komemorirati osobe osuđene za najteže ratne zločine, zbog čega sudske presude ne moraju nužno promijeniti mjesto pojedinca u kolektivnom sjećanju te kako se ratni narativi prenose na nove generacije. Radio Slobodna Evropa: Kada se komemorira lik osobe poput Ratka Mladića, koji je na doživotni zatvor osuđen zbog najtežih ratnih zločina uključujući genocid u Srebrenici, što se zapravo obilježava: biografija pojedinca, određena ideologiju ili vlastita interpretacija prošlosti? Sabrina Ramet: S iznimkom poslijeratne Njemačke, ljude se općenito u većini država poučava u školi da je njihova zemlja oduvijek postupala pravedno te da je, ako ništa drugo onda, bila "žrtva nepravednog djelovanja drugih naroda". U udžbenicima povijesti u Srbiji, kako za osnovne tako i za srednje škole, prenosi se upravo takav narativ, koji dodatno učvršćuju mediji pod kontrolom [predsjednika Srbije] Aleksandra Vučića. Iz te je perspektive mnogim Srbima, premda nipošto ne svima, vrlo teško prihvatiti da je Ratko Mladić počinio genocid ili da je Međunarodni kazneni sud za bivšu Jugoslaviju (ICTY) svoje odluke donosio na temelju dokaza. Valja također podsjetiti da su se u različitim državama pojavljivali pozivi na kanonizaciju osoba prema kojima upućeni promatrači zauzimaju izrazito kritičan stav, među kojima su Rasputin (Grigorij Rasputin bio je ruski mistik i bliski savjetnik carske obitelji Romanov, kojega pojedini monarhistički i vjernički krugovi smatraju mučenikom i kandidatom za svetost, dok ga većina povjesničara promatra kao kontroverznu osobu čiji je utjecaj na dvor pridonio diskreditaciji carskog režima uoči Ruske revolucije.)u Rusiji i monsinjor Tiso (Jozef Tiso bio je rimokatolički svećenik i predsjednik Prve Slovačke Republike (1939–1945), saveznice nacističke Njemačke, čiji je režim provodio antisemitske zakone i sudjelovao u deportaciji desetaka hiljada Židova, zbog čega ga dio Slovaka smatra simbolom državnosti, a većina povjesničara autoritarnim vođom i nacističkim suradnikom.) u Slovačkoj. Radio Slobodna Evropa: Zašto međunarodno pravosuđe može promijeniti pravni status pojedinca, a ipak često ne uspijeva promijeniti njegovo mjesto u kolektivnom sjećanju? Sabrina Ramet: Odgovor je isti kao na Vaše prvo pitanje, uz dodatak da je na pojedinačnoj razini ljudima često iznimno teško odreći se narativa kojemu su privrženi, čak i kada im se predoče brojni dokazi koji ga dovode u pitanje. Razlog je tomu što napuštanje narativa s kojim se osoba snažno poistovjetila podrazumijeva preispitivanje vlastitoga mjesta i položaja u odnosu prema vlastitom narodu. Radio Slobodna Evropa: Prenose li se ratni narativi na današnje generacije na Zapadnom Balkanu međugeneracijskim nasljeđem ili ih suvremene političke elite aktivno obnavljaju i učvršćuju? Sabrina Ramet: Svaki rat stvara vlastite narative među narodima koji su u njemu sudjelovali i preživjeli njegove posljedice. U slučaju Drugoga svjetskog rata to se nije odnosilo samo na socijalistički režim u Beogradu nego i na emigrantske četničke i ustaške skupine. Rat od 1991. do 1995. godine, kao i Drugi svjetski rat ili bilo koji drugi rat, nije uzrokovao samo ljudske gubitke i materijalnu štetu nego i psihološke traume, tjelesnu i duševnu patnju, prekid ekonomskih veza te preseljenje velikoga broja ljudi u nove domovine, uz brojne druge posljedice. Patnja koju su Bošnjaci, Hrvati i Srbi proživjeli tijekom razdoblja od 1991. do 1995. godine još će dugo ostati teško breme. Doista, istraživanja provedena u više nacionalnih okruženja pokazala su da čak i unuci posljednjega naraštaja koji je sudjelovao u ratu mogu naslijediti osjećaj patnje i ogorčenosti, premda o samome ratu znaju samo ono što su čuli od drugih ili pročitali.

Predsednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen (von der Leyen) sljedećeg mjeseca putuje u zemlje Zapadnog Balkana, potvrđeno je iz ove institucije. Međutim, nema potvrde da li će u okviru turneje posetiti i Srbiju. "Izbegavanje Srbije u okviru turneje je opcija koja se ne isključuje", kazao je jedan visokorangirani zvaničnik Evropske komisije za Radio Slobodna Evropa (RSE), pod uslovima anonimnosti. Da sve zemlje regiona možda neće biti obuhvaćene agendom nagovestila je i portparolka Komisije. "Mogu da potvrdim da će, kao i svake godine, predsednica posetiti Zapadni Balkan. Program se još uvek kreira i, stoga, nisam u mogućnosti da potvrdim koje će zemlje biti uključene, odnosno da li će sve zemlje Zapadnog Balkana biti obuhvaćene programom. Još uvek radimo na programu", izjavila je na konferenciji za novinare portparolka Evropske komisije Paola Pinjo. Predsednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen trebalo bi u oktobru da krene na redovnu godišnju turneju po Zapadnom Balkanu, tokom koje tradicionalno posećuje sve zemlje regiona, uključujući Srbiju. Međutim, ovog puta upravo Srbija može predstavljati problem. Ako dođe do posete Srbiji, bilo bi to samo nekoliko nedelja nakon sahrane Ratka Mladića, međunarodno osuđenog za genocid, ratne zločine i zločine protiv čovečnosti. Takođe, to bi bio period moguće predizborne kampanje, budući da postoje nagoveštaji da bi vanredni izbori mogli biti raspisani uskoro, kao i potvrde da su aktivisti i opozicioni političari bili mete špijunskog softvera uoči mogućih ključnih izbornih ciklusa. Iz redova Evropskog parlamenta već postoje pozivi da ona ovog puta ne poseti Srbiju. Ranije je evropska komesarka za proširenje Marta Kos otkazala posetu Beogradu. Ona je 4. septembra, saopštila da je veličanje Ratka Mladića, osuđenog za ratne zločine i genocid u Bosni i Hercegovini, nakon njegove smrti, "nespojivo sa vrednostima na kojima se temelji put ka Evropskoj uniji". Kos je otkazala posjetu u jeku intenziviranja glorifikacije njegovog lika i dela i nakon višednevnih najava da bi mogla biti organizovana državna sahrana. Bivši komandant Vojske Republike Srpske (RS) Ratko Mladić, kojeg je Haški tribunal osudio za genocid i druge ratne zločine u Bosni i Hercegovini, bit će sahranjen u Beogradu u ponedjeljak, 7. septembra, uz vojne i državne počasti. Na dan Mladićeve sahrane, američki kongresmeni Greg Murphy i Marc Veasey posjetili su Srebrenicu kako bi odali počast žrtvama za više od 8.300 žrtava genocida iz 1995. godine, potvrđujući predanost Amerike očuvanju istine i promovisanju odgovornosti, saopćila je američka ambasada u BiH. Mladić je preminuo 27. augusta u Hagu, gdje je izdržavao kaznu, u 85. godini, a bit će sahranjen na Topčiderskom groblju u Beogradu. Haški tribunal osudio je Mladića na doživotni zatvor 8. juna 2021. Utvrđeno je da je kriv za genocid počinjen nad oko 8.000 Bošnjaka u Srebrenici, zaštićenoj zoni UN-a, u ljeto 1995. godine.

Memorijalni centar Srebrenica-Potočari uputio je 7. septembra formalnu žalbu Fudbalskom savezu Srbije zbog incidenata na fudbalskoj utakmici Crvena zvezda-Partizan održanoj dan ranije. Tokom derbija Crvene zvezde i Partizana, navijači na sjevernoj tribini stadiona Rajko Mitić istakli su veliku sliku Ratka Mladića uz natpis: "Pravac Potočari". Njegova slika je ostala izložena na sjevernoj tribini tokom cijele utakmice. Haški tribunal osudio je Mladića na doživotni zatvor 8. juna 2021. Utvrđeno je da je kriv za genocid počinjen nad oko 8.000 Bošnjaka u Srebrenici, zaštićenoj zoni UN-a, u ljeto 1995. godine. "Oni reproduciraju riječi koje je Ratko Mladić izgovorio u julu 1995. godine u kontekstu zauzimanja Srebrenice i kretanja prema Potočarima, gdje su hiljade bošnjačkih civila tražile zaštitu. Ono što je uslijedilo nakon pada Srebrenice sudski je utvrđeno van razumne sumnje pred međunarodnim krivičnim sudovima: više od 8.000 bošnjačkih muškaraca i dječaka je ubijeno, a zločini počinjeni u Srebrenici predstavljaju genocid", navodi se u žalbi. Ističe se i kako ponašanje navijača "nije pravilno okarakterisano kao obično nedolično ponašanje, provokativna koreografija ili političko izražavanje na fudbalskoj utakmici". "Radilo se o namjernom korištenju fudbalskog stadiona za veličanje osobe koja je konačno osuđena za genocid, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine i, što je još ozbiljnije, za reprodukciju riječi direktno povezanih sa početkom operacije koja je kulminirala genocidom u Srebrenici. Činjenica da je relevantna koreografija naknadno distribuirana putem službenih komunikacija samog kluba materijalno otežava stvar i zahtijeva od FSS-a da ispita ne samo odgovornost navijača, već i ponašanje i odgovornost samog FK Crvena zvezda", dodaje se. U žalbi se ističe i da, prema izvještajima sa stadiona, demonstraciju je aplaudirao značajan dio od otprilike 25.000 prisutnih gledalaca. Isti događaj je navodno uključivao ponovljeno skandiranje imena Ratka Mladića. "Posebno ozbiljno, minuta šutnje je, također, održana u Mladićevu čast prije utakmice, uz pratnju putem razglasa stadiona riječima: "Neka mu je vječna slava i hvala", navodi se. Iz Memorijalnog centra Srebrenica traže da se utvrdi ko je odobrio minutu šutnje, kao i objavu putem službenog razglasa stadiona, da li je FK Crvena zvezda, bilo koji od njegovih službenika ili bilo koja osoba koja djeluje u njegovo ime imao prethodno znanje o planiranoj koreografiji. Pored toga, od uprave kluba se traži i da odgovori kakva je sigurnosna procjena provedena u vezi s transparentima, zastavama i koreografijom primljenim na stadion, da li su relevantni transparenti i materijali pregledani prije ulaska, da li su delegat utakmice, komesar za sigurnost i drugi nadležni službenici zabilježili incidente, kao i koje je korake, ako ih je bilo, klub preduzeo tokom utakmice kako bi prekinuo prikaze ili objave. Memorijalni centar smatra posebno značajnim navodnu objavu slika na službenom profilu FK Crvena zvezda na društvenim mrežama koje prikazuju koreografiju "Pravac Potočari", uz emoji pozdrava. Evropska fudbalska unija (UEFA) nije odgovorila na upit Radija Slobodna Evropa hoće li, na osnovu izvještaja delegata utakmice, dostupnih snimaka i drugih dokaza, pokrenuti novi disciplinski postupak protiv Crvene zvezde ili bilo koje druge odgovorne strane. U međuvremenu, američki kongresmeni Greg Murphy i Marc Veasey posjetili su Srebrenicu kako bi odali počast žrtvama genocida iz 1995. godine, naveli su iz Američke ambasade u BiH. "Odajemo počast onima kojih više nema i iskazujemo solidarnost s preživjelima," naveli su iz ambasade na platformi X. Incident nekoliko dana nakon što je klub kažnjenPrije tri dana, Evropska fudbalska unija kaznila je Crvenu zvezdu iz Beograda i Borac iz Banjaluke zbog rasističkog ponašanja njihovih navijača pošto je na utakmicama tih klubova u evropskim takmičenjima odavana počast Ratku Mladiću, osuđenom zbog genocida i drugih ratnih zločina. Disciplinska komisija UEFA-e saopštila je 4. septembra da je Crvenoj zvezdi izrečena novčana kazna od skoro 100.000 eura zbog rasističkog ponašanja i neprikladnog skandiranja, kao i zabrana prodaje ulaznica njenim navijačima za naredno gostovanje u evropskom takmičenju. Tokom utakmice navijači beogradskog kluba istakli su transparente "Generale, velika slava i hvala", uz skandiranje imena Ratka Mladića, a nakon toga je FK Crvena zvezda na svojim zvaničnim profilima na društvenim mrežama objavila fotografije na kojima su sporni transparenti jasno vidljivi. Zbog rasističkog i/ili diskriminatorskog ponašanja navijača Zvezda je kažnjena s 40.000 eura, dok je zbog prenošenja poruke koja nije prikladna za sportski događaj kažnjena s 50.000 eura. Klub je kažnjen i s 8.250 eura zbog nedoličnog ponašanja ekipe na gostovanju u Plzenju. Na utakmici Borca s Vikingurom Rejkjavik, 27. augusta na dan Mladićeve smrti, na tribinama gradskog stadiona u Banjaluci odata je počast Mladiću. Disciplinska komisija UEFA je saopštila da je banjalučki klub zbog rasističkog i/ili diskriminatorskog ponašanja navijača kažnjen novčano s 30.000 eura, dok je naloženo djelomično zatvaranje stadiona za narednu utakmicu Borca u evropskom takmičenju. Borac je kažnjen i s 4.000 eura zbog nedoličnog ponašanja ekipe, s 3.500 eura zbog paljenja pirotehnike, dok je član stručnog štaba Bogoljub Zeljković kažnjen s 2.000 eura zbog vrijeđanja službenog lica utakmice. Ratko Mladić preminuo je 27. avgusta u Haškom tribunalu dok je bio hospitalizovan. Pored genocida nad oko 8.000 Bošnjaka u Srebrenici, zaštićenoj zoni UN-a, u ljeto 1995. godine, Mladić je osuđen i za progon i prisilno premještanje Bošnjaka i Hrvata širom BiH, terorisanje civila tokom opsade Sarajeva, te držanje pripadnika mirovnih snaga UN-a taocima tokom bombardovanja NATO-a 1995. godine.

Hiljade ljudi iz Srbije i okruženja prisustvuje sahrani bivšeg komandanta Vojske Republike Srpske Ratku Mladiću u Beogradu. Satima su čekali u redovima kako bi u crkvi, gde je izložen Mladićev kovčeg, odali poštu. Mladića je Haški tribunal osudio za genocid i druge ratne zločine u Bosni i Hercegovini. Preminuo je 27. avgusta, služeći doživotnu kaznu zatvora. Sahranu, uz državne i vojne počasti, osudila je Evropska unija, dok su trojica američkih senatora pozvali Beograd i Banjaluku da se distanciraju od veličanja Mladića.

Američki senatori Jeanne Shaheen, Chuck Grassley i Keith Self, pozvali su vlasti u bh. entitetu Republika Srpska i u Srbiji da se distanciraju od sahrane Ratku Mladiću, osuđenom na doživotni zatvor zbog genocida u Srebrenici i zločina tokom rata u Bosni i Hercegovini. U zajedničkoj izjavi senatori podsjećaju na Mladićevu odgovornost za genocid i druge zločine u BiH, ističući da zajedno predstavljaju neke od najnehumanijih zločina počinjenih na evropskom tlu od Drugog svjetskog rata. "Ratko Mladić bio je ratni zločinac i arhitekta genocida u Srebrenici, u kojem je ubijeno više od 8.000 bošnjačkih muškaraca i dječaka. Njegove snage bile su odgovorne i za gotovo četverogodišnju opsadu Sarajeva, jednu od najdužih opsada u modernoj istoriji. Njegova djela zajedno predstavljaju neke od najnehumanijih zločina počinjenih na evropskom tlu od Drugog svjetskog rata", navodi se u zajedničkoj izjavi. Dodaje se da je "duboko zabrinjavajuće što je Srbija najavila da će Mladić biti sahranjen uz državne i vojne počasti, kao i to što je Milorad Dodik Mladića nazvao 'borcem za srpsku slobodu'". "To je skrnavljenje sjećanja na njegove žrtve i regije koja još uvijek živi s posljedicama njegove kampanje etničkog čišćenja, ukoliko bilo koja vlada obilježava ili veliča njegovu smrt. Naredni dani biće test jesu li Srbija i Republika Srpska spremne raskinuti s prošlošću i krenuti prema članstvu u Evropskoj uniji i euroatlantskim integracijama ili će dopustiti da ta prošlost ponovo stane na put boljoj budućnosti njihovih građana", navedeno je u izjavi. Američki senatori pozivaju Vladu Srbije i Vladu Republike Srpske da se suzdrže od bilo kakvog učešća ili povezivanja s planiranim ceremonijama, te da osiguraju da "nijedna javna izjava niti službeni čin ne obilježava Mladića kao bilo šta drugo osim onoga što je bio: osuđeni arhitekta genocida. Istovremeno, kongresmeni Greg Murphy i Marc Veasey posjetili su 7. septembra Potočare kako bi odali počast žrtvama genocida iz 1995. godine i potvrdili predanost Amerike očuvanju istine i promovisanju odgovornosti. "Odajemo počast onima kojih više nema i iskazujemo solidarnost s preživjelima", navodi se u objavi Ambasade SAD u BiH na X mreži. Istovremeno, evropska komesarka za proširenje Marta Kos otkazala je prethodno planiranu posjetu Srbiji, navodeći navela kako je veličanje osuđenog za ratne zločine i genocid u Bosni i Hercegovini, "nespojivo s vrijednostima na kojima se temelji put ka Evropskoj uniji". Bivši komandant Vojske Republike Srpske (RS) Ratko Mladić, kojeg je Haški tribunal osudio za genocid i druge ratne zločine u Bosni i Hercegovini, biće sahranjen u Beogradu u ponedjeljak, 7. septembra, uz najavljene vojne i državne počasti. Mladiću je u subotu, 5. septembra, u Domu Vojske Srbije u Beogradu održana komemoracija, uz prisustvo, između ostalih, ministra pravde Srbije Nenada Vujića i predsjednika RS, Siniše Karana. Inače, u danima nakon Mladićeve smrti, u pojedinim gradovima u Srbiji i bh. entitetu Republika Srpska, održani su skupovi u znak sjećanja na njega, a najveći skup je održan u Banjaluci 1. septembra. Takođe, u narativima beogradskih i banjalučkih medija, Mladić je prikazan kao žrtva Tribunala, koji nije htio da ga pusti na liječenje u Srbiju, dok se njegova presuda i žrtve gotovo ni ne spominju.

Bivši komandant Vojske Republike Srpske (RS) Ratko Mladić, kojeg je Haški tribunal osudio za genocid i druge ratne zločine u Bosni i Hercegovini, bit će sahranjen 7. septembra, u Beogradu, uz državne počasti. Posmrtni ostaci Mladića, koji preminuo 27. augusta u Hagu služeći doživotnu kaznu zatvora, izloženi su u crkvi Svetog Luke. Hiljade ljudi čekaju u redovima ispred crkve kako bi mu odali počast, a ranije je u medijima najavljeno da će opijelo služiti poglavar Srpske pravoslavne crkve Porfirije. Na sahrani se ne očekuje predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, koji je ranije izjavio da ne može da prisustvuje, jer je u Beogradu u posjeti predsjednik Uzbekistana Šavkat Mirzijojev. Vučić je ranije poručio da je "uradio sve" da sahrana protekne na "dostojanstven način" i odbacio je osude iz Evropske unije zbog organizacije Mladićeve sahrane uz državne počasti.

Bivši komandant Vojske Republike Srpske (RS) Ratko Mladić, kojeg je Haški tribunal osudio za genocid i druge ratne zločine u Bosni i Hercegovini, sahranjen je 7. septembra u Beogradu uz vojne i državne počasti. Mladić je preminuo 27. augusta u Hagu, tokom izdržavanja doživotne zatvorske kazne, a ukopan je na beogradskom Topčiderskom groblju. Sahranjen je uz počasnu salvu i oproštajne govore članova njegove porodice i bivših suradnika, u kojima je veličana njegova ratna prošlost. U prisustvu političkog vrha entiteta RS i zvaničnika Srbije, te pripadnika Srpske pravoslavne crkve i Vojske Srbije, okupljeni su uzvikivali Mladićevo ime, ispraćajući kovčeg aplauzom i pjesmom. Komemoraciju, opijelo i sahranu u Beogradu pratila su upozorenja iz Evropske unije i Sjedinjenih Američkih Država (SAD) o neprihvatljivosti veličanja osuđenih ratnih zločinaca. 'Odavanje počasti Mladiću ogledalo Srbije'Dok su u glavnom gradu Srbije hiljade ljudi veličale njegovu ratnu prošlost, porodice žrtava genocida upozorile su da Mladićeva sahrana 'prijeti da postane najveći fašistički skup u Evropi'. U Srebrenici, gdje je u julu 1995. godine pod Mladićevom komandom u genocidu ubijeno više od 8.300 Bošnjaka, poručuju da je odavanje pošte generalu "ogledalo Srbije". "Kao da je neki državnik. To je strašno za mene. Al' eto, neka sad, to je ogledalo Srbije, neka čitav svijet vidi", kazala je za Radio Slobodna Evropa (RSE) Fazila Efendić, predsjednica udruženja "Majke Srebrenice", koja je izgubila sina, muža i još 22 člana šire porodice. Posmrtni ostaci haškog osuđenika bili su prethodno izloženi u crkvi Svetog Luke u Beogradu, u kojoj je opijelo služio poglavar Srpske pravoslavne crkve Porfirije. Tokom obreda nad kovčegom, koji je prekriven zastavama Srbije i eniteta RS, Porfirije je kazao da će ime haškog osuđenika "ostati duboko utkano u pamćenje i molitve najvećeg dela srpskog i pravoslavnog naroda". Za Mladića je rekao da ga narod vidi kao "vojnika i komandanta koji je u teškom vremenu stajao na čelu vojske svoga naroda". Uoči sahrane, hiljade ljudi čekalo je u ponedjeljak u redovima ispred crkve kako bi odali počast, a mnogi u majicama s Mladićevim likom i simbolima ratnih vojnih formacija. Odbacivanje dokaza i presudeMeđu hiljadama ljudi koji su više sati čekali u redu kako bi odali poštu Mladiću bio je Radiša iz Beograda. "Ja sam njega zvao legenda od prvog dana, i evo on je otišao u legendu", rekao je on. Upitan kako gleda na pravosnažnu presudu i dokaze koji su u Hagu izvedeni protiv Mladića, a kojima je dokumentovan genocid nad Bošnjacima u Srebrenici, Radiša odgovara da u to "ne veruje". "Sve su to priče. Da ima pogibije u ratu, naravno da ima, ali u borbama. Da on (Mladić) počini zločin, taj čovek to nikad ne bi mogao", rekao je on. Dokaze protiv Mladića odbacuje i Jela. "Ja u to ne verujem, on nikad nije bio taj. On je mene u ratu spasio", kaže za RSE. Vesna je rekla da joj je bilo važno da dođe i pokloni se Mladiću, opisujući ga kao "velikog srpskog heroja koji je čuvao narod preko Drine". "Ja sam dete rata i da nije bilo njega, njegove hrabrosti i vojske, mog oca, strica i svih ostalih očeva koji su nas branili, ne bi bilo ni nas", naglašava. Upitana da li je razmišljala kako je danas porodicama žrtava genocida u Srebrenici, dok gledaju veličanje Mladića, Vesna odgovara: "Pa verovatno isto kao i žrtvama naših nekih porodica koje su izgubile svoje najmilije". Dokaze i presudu protiv Mladića odbacuje, ponavljajući tvrdnje srpskih vlasti kojima negiraju genocid u Srebrenici. Zvaničnici RS i Srbije na sahraniKako bi odali počast Mladiću, u Beogradu su, pored ostalih, bili članica Predsjedništva BiH Željka Cvijanović, lider Saveza nezavisnih socijaldemokrata Milorad Dodik, predsjednik eniteta RS Siniša Karan, predsjednik enitetske Vlade Savo Minić i ostali enitetski zvaničnici. Među njima je bio ministar rada i boračko-invalidske zaštite RS Radan Ostojić, te Aleksandar Vulin, član Senata entiteta RS i bivši ministar u Vladi Srbije, koji je sankcioniran od Washingtona zbog veza s Rusijom. Među okupljenima u Beogradu su se, također, mogli vidjeti gradonačelnik Banjaluke Draško Stanivuković, kao i članovi ogranka ruske bajkerske grupe "Noćni vukovi", poznate po podršci Kremlju. Mladiću su počast odali i ministri u Vladi Srbije Nikola Selaković, Darko Glišić, Bratislav Gašić, Nenad Vujić i Nenad Popović. Na sahrani nije bili predsjednika Srbije Aleksandra Vučića, koji je ranije izjavio da ne može prisustvovati jer je u Beogradu u posjeti predsjednik Uzbekistana Šavkat Mirzijojev. Vučić je ranije poručio da je "uradio sve" da sahrana protekne na "dostojanstven način" i odbacio je osude iz EU zbog organizacije Mladićeve sahrane uz državne počasti. Provladini mediji prenijeli su da je bio prisutan sin predsjednika Srbije Danilo Vučić i ruski ambasador u Beogradu Aleksandar Bocan-Harčenko. Organizirani dolazak autobusimaU blizini crkve Svetog Luke u Beogradu u ponedjeljak je bio parkiran veći broj autobusa, sa registarskim tablicama iz Srbije, BiH i Crne Gore. U jutarnjim satima, četiri autobusa sa demobilisanim borcima nekadašnje Vojske RS doputovala su iz Banjaluke za Beograd, a prevoz je organizovala Boračka organizacija RS (BORS), koja okuplja ratne veterane iz ovog bh. entiteta. Mladić je preminuo u 85. godini 27. augusta u Hagu, gdje je izdržavao kaznu nakon presude kojom je osuđen po 10 od 11 tačaka optužnice za ratne zločine i zločine protiv čovječnosti. Reakcija zbog veličanja ratnog zločincaU danima nakon Mladićeve smrti, u gradovima u Srbiji i bh. entitetu Republika Srpska, održani su skupovi u znak sjećanja, a najveći skup je održan u Banjaluci 1. septembra. Takođe, u narativima beogradskih i banjalučkih medija, Mladić je prikazan kao žrtva Tribunala, koji nije htio da ga pusti na liječenje u Srbiju, dok se njegova presuda i žrtve gotovo ni ne spominju. Misija OSCE-a u BiH u ponedjeljak je saopćila da je zabrinuta zbog direktnog prijenosa komemoracije Mladiću na Radio-televiziji RS (RTRS), tokom koje su ga govornici u više navrata veličali. Pozvali su Regulatornu agenciju za komunikacije (RAK) BiH da bez odlaganja procjeni takvo izvještavanje i da "srazmjerno odgovori na svako utvrđeno kršenje". Evropska komesarka za proširenje Marta Kos otkazala je prethodno planiranu posjetu Srbiji, navodeći navela kako je veličanje osuđenog za ratne zločine i genocid "nespojivo s vrijednostima na kojima se temelji put ka Evropskoj uniji". Na dan Mladićeve sahrane, američki kongresmeni Greg Murphy i Marc Veasey posjetili su Srebrenicu kako bi odali počast više od 8.300 žrtava genocida iz 1995. godine, potvrđujući predanost očuvanju istine i promovisanju odgovornosti, saopćila je američka ambasada u BiH. Krivičnim zakonom u BiH kažnjivo je javno negiranje genocida, zločina protiv čovječnosti i ratnih zločina utvrđenih pravosnažnim presudama, kao i veličanje osuđenih ratnih zločinaca. Za ta djela predviđena je kazna zatvora do pet godina.

Srpska pravoslavna crkva saopštila je da će opelo bivšem komandantu Vojske Republike Srpske Ratku Mladiću, osuđenom za genocid i druge ratne zločine u BiH, biti održano u ponedeljak u 12 časova. Navodeći da je Mladić "pravoslavni hrišćanin i vojnik sprski", SPC je u nedelju navela da će opelo biti u hramu Svetog apostola i jevanđelista Luke. Komemoracija Mladiću, koji je preminuo u Hagu pošto je osuđen na zatvor zbog genocida i drugih ratnih zločine u BiH, održana je u subotu u Domu Vojske Srbije u Beogradu, uz prisustvo, između ostalih, Ministra pravde Srbije Nenada Vujića i predsednika bh. entiteta Republika Srpska Siniše Karana. Avion s telom Mladića sleteo je u četvrtak na beogradski aerodrom Nikola Tesla. Mladić će, prema najavi njegovog sina, biti sahranjen u ponedeljak na Topčiderskom groblju u Beogradu. Ranije je ministar Vujić rekao da će Mladić biti sahranjen uz najviše državne počasti. Inicijativa mladih za ljudska prava u Srbiji osudila je, kako je navela, zloupotrebu državnih resursa koji su korišćeni prilikom dopremanja tela i najave državne komemoracije osuđenom za genocid i zločine protiv čovečnosti tokom rata u Bosni i Hercegovini. Evropska komesarka za proširenje Marta Kos otkazala je planiranu posetu Srbiji, navodeći da je veličanje osuđenog za ratne zločine i genocid "nespojivo s vrednostima na kojima se temelji put ka Evropskoj uniji".

Perspektiva je u Nišu gdje mladi otkrivaju kako doživljavaju društvo u kom žive i šta su problemi njihovih generacija. Govorili su o, slobodi i represiji, medijima, pitanju Kosova, te perspektivi mladih u Srbiji. Istakli su da se često osjećaju kao "grupa non grata" i da nemaju mogućnost da "žive neke svoje snove".

Više hiljada učesnika "Prajd šetnje" okupilo se u subotu, 5. septembra, u Beogradu kako bi ukazali na probleme LGBTI+ zajednice u Srbiji. Šetnjom pored Vlade Srbije, Predsedništva i Skupštine okupljeni su poručili da država kroz institucije "nije učinila ništa" da poboljša prava LGBTI+ osoba. "Prajd šetnja" centralni je događaj u okviru Nedelje ponosa koja je ove godine organizovana pod sloganom "Ima mesta za sve nas". Reč je o istom sloganu pod kojim je pre 25 godina bio prvi pokušaj organizovanja Parade ponosa u Srbiji, poznat kao "krvavi prajd". Tadašnje okupljanje 2001. godine obeležilo je nasilje nad LBGTI+ aktivistima koje su na centralnim ulicama Beograda napali pripadnici desničarskih i navijačkih organizacija. 25 godina kasnije Ovogodišnja kuma Prajda, novinarka televizije N1 Danica Vučenić, rekla je da isti slogan Nedelje ponosa "pokazuje da nismo mnogo odmakli za 25 godina" a da su problemi ostali isti. "Ukazuje i na kontekst - da živimo u vremenu nasilja i ukazuje da se 'krvavi prajd' multifikovao", istakla je ona. Vučenić je ocenila da je u današnje vreme, ugrožena i većina, a da je položaj manjine neuporedivo lošiji. "Zato i jeste najvažnije da pokažemo solidarnost i odgovornost jedni prema drugima", zaključila je Vučenić. Agata Milan Đurić, osnivačica organizacije Geten, aktivistkinja za ljudska prava i učesnica Prajda 2001. rekla je u obraćanju okupljenima da je pre 25 godina LGBTI+ zajednica doživela brutalno nasilje. Dvadeset pet godina kasnije, ocenila je da, iako su učinjeni izvesni pomaci, problem nasilja ostaje. "Nasilje je opšte prisutno, naročito u ruralnim oblastima gde pripadnici LGBTI+ zajednice ne mogu da izađu ni iz svojih kuća", rekla je Đurić. Dodala je da o stanju prava "najbolje svedoči činjenica da se učesnici Prajda nalaze u obruču policije" kako bi se manifestacija održala. Više od deset godina Prajd šetnja se redovno održava jednom godišnje u Srbiji ali događaje uvek prati jako prisustvo policije. Tako je i ove godine. Kuma jednog od ranijih Prajdova Mirjana Karanović poručila je okupljenima - "život je naš" i dodala da niko neće sprečiti "da živimo kako mi hoćemo". "Svi mi idemo ka tome, izborićemo se za društvo koje je drugačije, koje neće biti puno mržnje i netolerantno", rekla je Karanović. Učesnica Prajda Selena, rekla je za RSE da svake godine dolazi na Paradu ponosa, jer, kako je navela, želi "normalan, ravnoravan život". "Ove godine više od svega mi je važno da se reši problem nasilja. Prema nama (LGBTI+ zajednici) ali i prema svima drugima koji u ovoj zemlji drugačije i slobodno misle", rekla je Selena. Kao i svake godine, LGBTI+ aktivisti insistiraju na zakonskom regulisanju njihovih prava. Kako organizatori Nedelje ponosa ističu, zajednica i dalje čeka na usvajanje ključnih zakona, pre svega Zakonu o istopolnim zajednicama i Zakonu o rodnom identitetu i pravima interseks osoba. "Prajd marš kao protestni i borbeni dan Nedelje ponosa i njen najvažniji segment, predstavlja priliku da LGBTI+ osobe javno iskažu nezadovoljstvo zbog nepostojanja zakona koji regulišu njihove živote", poručili su organizatori. Takođe, dodaju, da je to je prilika i da se iskaže posebno nezadovljstvo, "zbog diskriminacije i nasilja koji su u društvu i dalje široko rasprostranjeni i isuviše često ostaju nekažnjeni". Organizatori su ocenili da je Prajd "čin vidljivosti i hrabrosti" i prilika da se LGBTI+ osobama koje ne mogu da žive slobodno i autentično, pošalje poruka solidarnosti. Naveli su i da "samo društvo u kojem ima mesta za sve ljude, može biti društvo pravde, demokratije i ljudskih prava.

Komemoracija bivšem komandantu Vojske Republike Srpske Ratku Mladiću, osuđenom za genocid i druge ratne zločine u Bosni i Hercegovini, održana je u subotu u Domu Vojske Srbije u Beogradu. Ispred Doma Vojske Srbije bilo je okupljeno oko stotinak ljudi, kao i veća grupa novinara iz medija koji nisu dobili akreditaciju. Među medijama koji nisu dobili akreditaciju uz obrazloženje da je "ograničen broj mesta" je i Radio Slobodna Evropa. Uoči komemoracije, ispred Doma Vojske Srbije stigli su Ministar pravde Srbije Nenad Vujić, predsednik bh. entiteta Republika Srpska Siniša Karan, kao i sin Mladića Darko i Mladićeva udovica Bosiljka. Na komemoraciju je stigao i bivši potpredsednik Vlade Jugoslavije Nikola Šainović koji je u Hagu osuđen na 18 godina zatvora zbog prisilnog premeštanja, deportacija, ubistava i progona albanskog stanovništva sa Kosova u prvoj polovini 1999. Avion s telom Mladića sleteo je u četvrtak na beogradski aerodrom Nikola Tesla. Mladić će, prema najavi njegovog sina, biti sahranjen u ponedeljak na Topčiderskom groblju u Beogradu. Ranije je ministar Vujić rekao da će Mladić biti sahranjen uz najviše državne počasti. Inicijativa mladih za ljudska prava u Srbiji osudila je, kako je navela, zloupotrebu državnih resursa koji su korišćeni prilikom dopremanja tela i najave državne komemoracije osuđenom za genocid i zločine protiv čovečnosti tokom rata u Bosni i Hercegovini. "Mladić je pravosnažnom presudom Međunarodnog rezidualnog mehanizma za krivične sudove 2021. godine izgubio čin u Vojsci Srbije, prethodno Vojsci Jugoslavije shodno članu 185. Zakonu o vojsci Srbije čime je izgubio i prava po tom osnovu – državne i vojne počasti. Vlada Srbije i Ministarstvo odbrane odavanjem počasti ratnom zločincu prekršili su Zakon o vojsci", navela je Inicijativa mladih za ljudska prava. Evropska komesarka za proširenje Marta Kos otkazala je planiranu posetu Srbiji, navodeći da je veličanje osuđenog za ratne zločine i genocid "nespojivo s vrednostima na kojima se temelji put ka Evropskoj uniji".

Predsednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen trebalo bi u oktobru da krene na redovnu godišnju turneju po Zapadnom Balkanu, tokom koje tradicionalno posećuje sve zemlje regiona, uključujući Srbiju. Ali, ovog puta upravo Srbija može predstavljati problem. U zemlji trenutno dominiraju sve izraženije političke i društvene tenzije. Nakon smrti Ratka Mladića, osuđenog za ratne zločine i genocid, intenzivirana je njegova glorifikacija, uz državnu logistiku povratka tela i najave masovne sahrane, što je izazvalo oštre reakcije iz EU. Ima nagoveštaja da je Brisel direktno vršio pritisak na beogradske vlasti da ne dozvole državnu sahranu. Istovremeno, ove nedelje potvrđeno je da su aktivisti i opozicioni političari bili mete špijunskog softvera, uoči mogućih ključnih izbornih ciklusa. Iako izbori još nisu raspisani, politička atmosfera u Srbiji sve više liči na neproglašenu predizbornu kampanju. Predsednik Aleksandar Vučić poslednjih nedelja intenzivno obilazi gradove i sela širom Srbije, razgovara sa građanima, obilazi infrastrukturne projekte i najavljuje rešavanje lokalnih problema – od puteva i vodovoda do povećanja primanja. Učestalost tih aktivnosti i način na koji se predstavljaju u javnosti imaju karakter neformalne predizborne kampanje, posebno zato što se građanima šalje poruka da su konkretna poboljšanja rezultat politike Vučića i Srpske napredne stranke (SNS). Prema pojedinim nezvaničnim nagoveštajima, izbori bi mogli biti održani krajem oktobra. Ukoliko se to dogodi, eventualni boravak predsednice Evropske komisije u Srbiji poklopio bi se sa punom predizbornom kampanjom. Srbija kao problem za regionalnu turnejuSve ovo čini eventualnu posetu Beogradu posebno problematičnom. Ali postoji još jedan paradoks. Prema nezvaničnim briselskim izvorima, ukoliko Fon der Lajen zbog političke situacije odluči da zaobiđe Srbiju, postoji mogućnost da uopšte ne bude njene tradicionalne balkanske turneje. Drugim rečima, odluka da ne poseti Srbiju mogla bi da dovede u pitanje čitavu regionalnu turneju. Tobi Vogel (Toby) iz Saveta za politiku demokratizacije (DPC) smatra da bi otkazivanje balkanske turneje poslalo pogrešan signal. "To bi poslalo signal da je Srbija važnija od drugih zemalja", rekao je Vogel za RSE. Ipak, on smatra da Fon der Lajen, upravo zbog političkog trenutka, ne bi trebalo da poseti Srbiju. "Moguća poseta predsednice Evropske komisije Srbiji uoči prevremenih izbora, koji verovatno predstavljaju najveći izazov za vlast predsednika Vučića u poslednjih 15 godina, šalje upravo pogrešan signal. Ona šalje poruku da Evropska komisija, a time i Evropska unija, podržava Vučića u ovom izbornom nadmetanju. Time se ponovo okreću leđa studentima koji protestuju i drugima koji učestvuju u protestima predvođenim studentima", ocenjuje Vogel. RSE se obratio kabinetu Fon der Lajen sa pitanjem da li predsednica Evropske komisije planira da uskoro poseti Srbiju. Do objavljivanja ovog teksta odgovor nije stigao. Balkanska turneja i dalje pod znakom pitanjaPrema saznanjima RSE iz izvora unutar Evropske komisije, opcija posete Srbiji i dalje je na stolu, kao i planovi za posetu drugim zemljama Zapadnog Balkana. Turneja još nije zvanično najavljena, ali to nije neuobičajeno. Agenda predsednice Evropske komisije često se objavljuje svega nedelju dana unapred. Planiranu posetu Beogradu prvi je javno najavio poslanik Evropskog parlamenta Vladimir Prebilič, koji je informaciju objavio na društvenim mrežama. "Ne postoji nikakvo opravdanje da predsednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen u narednom mesecu poseti Beograd i stvori lažan utisak normalnosti u odnosima sa srpskim vlastima. Davanje Vučiću prilike za fotografisanje s visokim zvaničnicima u jeku otkrića je kao ulepšavanje državne represije i ozbiljno šteti kredibilitetu EU u Srbiji i širem regionu", izjavio je Prebilič za RSE. Otkazivanje posete Kos dodatno komplikuje planiranu posetu Fon der Lajen Srbiji Situaciju dodatno komplikuje odluka evropske komesarke za proširenje Marte Kos da otkaže posetu Beogradu. Kos je u petak, 4. septembra, saopštila da je veličanje Ratka Mladića, osuđenog za ratne zločine i genocid u Bosni i Hercegovini, nakon njegove smrti, "nespojivo sa vrednostima na kojima se temelji put ka Evropskoj uniji". Međutim, ni ova odluka nije prošla bez pitanja o njenom tajmingu i principijelnosti ove odluke. Poseta je otkazana osam dana nakon Mladićeve smrti, u jeku intenziviranja glorifikacije njegovog lika i dela i nakon višednevnih najava da bi mogla biti organizovana državna sahrana. Komesarka Kos nije se oglašavala neposredno nakon Mladićeve smrti 27. avgusta. O Mladiću i atmosferi oko njegove sahrane govorila je tek 4. septembra, nekoliko sati pre nego što je saopštila da otkazuje posetu. Nekoliko izvora RSE u Briselu potvrdilo je da je na Kos vršen snažan pritisak, između ostalog i iz redova Evropskog parlamenta, da ne otputuje u Beograd. Vogel smatra da bi eventualna poseta fon der Lajen Srbiji predstavljala dodatni udarac žrtvama rata u Bosni i Hercegovini. "Posle sahrane osuđenog ratnog zločinca – čoveka osuđenog za genocid, najteži od svih zločina – na kojoj će verovatno učestvovati brojni članovi vlade ova poseta je, iskreno govoreći, takođe šamar preživelima. Nekoliko nedelja nakon državne sahrane Ratka Mladića, nijedan evropski zvaničnik ne bi trebalo da ode u Srbiju i bude fotografisan sa Aleksandrom Vučićem, kako se rukuje s njim i osmehuje", poručuje Vogel. 'Dear Aleksandar'Problem sa eventualnim dolaskom fon der Lajen u Beograd dodatno dobija na težini zbog njenog dosadašnjeg odnosa prema Vučiću. Predsednica Evropske komisije godinama je demonstrirala neuobičajeno topao odnos prema srpskom predsedniku. Tokom gotovo svake posete Srbiji koristila je izrazito afirmativan ton, uglavnom mu se obraćajući sa "dragi Aleksandre" – izraz koji su često kritikovali eksperti koji se bave regionom. Srbiju je opisivala kao jednu od najnaprednijih zemalja kandidata i hvalila njen reformski učinak. Najdalje je otišla u oktobru 2024. godine, kada je rekla da je Srbija pokazala da "dela slede reči". To je bio period intenzivnog rata u Ukrajini, tokom kojeg se Srbija nije uskladila sa sankcijama EU protiv Rusije i zadržala je bliske odnose sa Kremljom. To je uključivalo i Vučićevu posetu Moskvi, uprkos pozivima iz Brisela da ne putuje u rusku prestonicu. Istovremeno, u Srbiji su krajem 2024. počeli masovni studentski protesti nakon pada nadstrešnice na železničkoj stanici u Novom Sadu, u kojem je stradalo 16 ljudi. Tek u oktobru 2025. godine fon der Lajen je izostavila izraz "dragi Aleksandre" i nešto direktnije insistirala da Srbija mora da napreduje u oblastima vladavine prava, izbornog okvira, slobode medija i usklađivanja sa spoljnom politikom EU, uključujući sankcije Rusiji. Bez obzira na zaoštravanje tona u javnim nastupima, fon der Lajen se redovno intenzivno zalagala za nastavak evropskog puta Srbije i napredovanje u pristupnim pregovorima. Takav pristup, međutim, do sada nije imao podršku nekih država članica EU. Pristupni pregovori između EU i Beograda i dalje su na ledu. Neodlazak kao jedini pristojan potezUkoliko fon der Lajen ipak odluči da poseti Beograd, pitanje više neće biti samo šta će tamo reći, već kako će njen dolazak biti predstavljen u Srbiji. Vogel smatra da bi, zbog politički problematičnog trenutka, na Fon der Lajen bila posebna odgovornost da bude mnogo jasnija nego što je prethodnih godina bila spremna da bude – da kritikuje Vučića i otvoreno kaže da su zabrinjavajuća dešavanja u Srbiji dovela do nazadovanja na njenom putu ka članstvu u EU. Ali čak i ako Fon der Lajen u Beogradu uputi oštre poruke, postoji rizik da vlast njenu posetu iskoristi u svoju korist. "Zaista smatram da je neodlazak jedini pristojan potez u ovoj situaciji. Fon der Lajen ne bi trebalo da ide u Srbiju jer će, bez obzira na ono što tamo bude rekla, režim manipulisati njenom posetom i pretvoriti je u podršku Vučiću uoči ključnih izbora. A to nije pozicija u kojoj bi Evropska komisija trebalo da se nađe", poručuje Vogel.

Evropska fudbalska unija (Uefa) kaznila je Crvenu zvezdu iz Beograda i Borac iz Banjaluke zbog rasističkog ponašanja njihovih navijača pošto je na utakmicama tih klubova u evropskim takmičenjima odavana počast Ratku Mladiću, osuđenom zbog genocida i drugih ratnih zločina. Na dan Mladićeve smrti navijači Zvezde su na utakmici protiv FK Viktorije Plzenj u Češkoj istakli transparente "Generale, velika slava i hvala", uz skandiranje imena Ratka Mladića, zbog čega je Memorijalni centar Srebrenica tražio od UEFA-e trajnu diskvalifikaciju kluba iz Beograda. Disciplinska komisija UEFA-e saopštila je u petak da je Crvenoj zvezdi izrečena novčana kazna od skoro 100.000 evra zbog rasističkog ponašanja i neprikladnog skandiranja, kao i zabrana prodaje ulaznica njenim navijačima za naredno gostovanje u evropskom takmičenju. Tokom utakmice navijači beogradskog kluba istakli su transparente "Generale, velika slava i hvala", uz skandiranje imena Ratka Mladića, a nakon toga je FK Crvena zvezda na svojim zvaničnim profilima na društvenim mrežama objavila fotografije na kojima su sporni transparenti jasno vidljivi. Zbog rasističkog i/ili diskriminatorskog ponašanja navijača Zvezda je kažnjena s 40.000 evra, dok je zbog prenošenja poruke koja nije prikladna za sportski događaj kažnjena s 50.000 evra. Klub je kažnjen i s 8.250 evra zbog nedoličnog ponašanja ekipe na gostovanju u Plzenju. Na utakmici Boraca s Vikingurom Rejkjavik, 27. avgusta na dan Mladićeve smrti, na tribinama gradskog stadiona u Banjaluci odata je počast Mladiću. Disciplinska komisija UEFA je saopštila da je banjalučki klub zbog rasističkog i/ili diskriminatorskog ponašanja navijača kažnjen novčano s 30.000 evra, dok je naloženo delomično zatvaranje stadiona za narednu utakmicu Borca u evropskom takmičenju. Borac je kažnjen i s 4.000 evra zbog nedoličnog ponašanja ekipe, s 3.500 evra zbog paljenja pirotehnike, dok je član stručnog štaba Bogoljub Zeljković kažnjen s 2.000 evra zbog vređanja službenog lica utakmice.

Osuđen pred Međunarodnim sudom u Hagu, slavljen u Srbiji i bh. entitetu Republici Srpskoj (RS). Prizori glorifikacije osuđenika, a time i negiranja dokazane odgovornosti za ratne zločine, odigravaju se pred očima domaće i svetske javnosti nakon što je u zatvoru u Hagu preminuo nekadašnji komandant Vojske RS Ratko Mladić. U poslednjim mesecima Mladićevog života njegovi zastupnici su ponavljali zahtev da mu se odobri lečenje u Srbiji, što je Međunarodni rezidualni mehanizam, naslednik Haškog tribunala, odbio. "Imajući u vidu nivo i prirodu nege koja je dostupna Mladiću, kao i mogućnosti za kontakt s porodicom, njegov nastavak pritvora neće mu prouzrokovati patnju izvan one koju zatvorska kazna sama po sebi podrazumijeva", ističe se u odluci, u kojoj se podvlači da se Mladićevo ljudsko dostojanstvo poštuje. Bez sumnje, Mladić je imao udobniju smrt od onih čiji se ostaci i danas iskopavaju po Bosni i Hercegovini (BiH), no ta vrsta razmišljanja nije zaživela među njegovim podržavaocima. Da li su sudovi pogrešili?"Apsolutno se ne bih sa time složio", kaže Goran Šimić, profesor krivičnog prava iz Sarajeva, u odgovoru na pitanje u kojoj meri lokalno i međunarodno pravosuđe snose odgovornost za cementiranje jednostranih pogleda na ratove koji su pratili raspad Jugoslavije i u njima počinjene zločine. "Vi sigurno u Njemačkoj i dan-danas imate osoba koje će dovesti u pitanje nirnberške presude i suđenje nacistima, pa ne možemo govoriti o neuspjehu tih sudova. Ono što je problem jeste to što situacija sa Ratkom Mladićem nije izolirana epizoda u BiH. Imamo negiranje općenito ratnih zločina, ne samo genocida u Srebrenici. Ono što nam ovo zorno pokazuje jeste da presude nisu dovoljne. Sudovi provedu suđenje, donesu presude i tu rad sudova prestaje. Mi kao društvo, nažalost, ni trideset godina kasnije nismo uspjeli da te presude pretočimo u društveni život", objašnjava Šimić u razgovoru za "Uvid" Radija Slobodna Evropa (RSE). Prema statistici OSCE-a, sudovi BiH su do sada izrekli oko 1.200 presuda za ratne zločine, dok je taj broj u Srbiji oko stotinu presuda. Sud Ujedinjenih nacija u Hagu za 24 godine rada izrekao je 93 presude, među njima i sedam za delo genocida. Među tih sedam je Ratko Mladić, koji je kao komandant Vojske Republike Srpske bio na čelu snaga koje su leta 1995. godine ušle u zaštićenu zonu UN-a u Srebrenici, a potom počinile najveći zločin koji se u Evropi dogodio nakon Drugog svetskog rata. Pobijeno je više od 8.000 Bošnjaka. Za tako masovan zločin, kao glavnokomandujući srpskih snaga, Mladić nije mogao da ne zna, niti se on sam ikada ogradio od operacije u Srebrenici. Ali to nije jedino zlodelo za koje je osuđen. Koji argument se najčešće ponavlja?Onaj o tome da je među osuđenicima pred Haškim sudom najviše onih srpske nacionalnosti. Što je tačno. Osuđenicima srpske nacionalnosti izrečene su 62 presude, hrvatske 18 i bošnjačke dve. Šta ponuditi kao odgovor na potezanje statistike kao dokaza uverenja da je Haški sud formiran kako bi "sudio Srbima"? "Da li je ikada dokazano da je iko od njih nevin osuđen?", pita Šimić. "Dakle, nijedna ta presuda nije poništena. Od svih presuda u BiH samo je jedna presuda za jednu osobu, ta osoba je bila etnički Hrvat, poništena. Zato što je naknadno ustanovljeno da je bila pogreška u identitetu te osobe. Nikada nijedna presuda nije bila poništena zato što je osuđena nevina osoba. Da li bi onda u toj argumentaciji trebalo reći: 'Ne, Srbe je trebalo osloboditi zato što su bili Srbi, Bošnjake je trebalo više suditi iako možda nisu počinili zločine', i tako dalje? Svako treba odgovarati za sve zločine." Car Lazar vs. Ratko MladićNarativi u javnom diskursu otišli su u potpuno drugom pravcu. Ratni zločinci, poput Ratka Mladića, olako se svrstavaju u red onih istorijskih ličnosti koje su bez sumnje značajne za balkanski prostor i istoriju Srbije. Puno je primera za to, a ovde izdvajamo transparent koji je istaknut na jednoj utakmici u Banjaluci, odigranoj nakon Mladićeve smrti. Na transparentu je pisalo: "Zemaljsko je za malena carstvo, a nebesko uvijek i dovijeka. Vječna slava najvećem braniocu srpskog naroda." Napravljena je direktna veza sa narodnom poezijom Kosovskog ciklusa, koja slavi srednjovekovnu ličnost Lazara Hrebeljanovića (cara Lazara), vođu otpora Turcima u Kosovskom boju iz 1389. godine. Zašto je poređenje neumesno?"Zbog toga što je knez Lazar 1389. godine branio od nečeg što bismo savremenim jezikom nazvali stranim agresorom, koji je bio jedan vrlo agresivan i surov osvajač. A u ratu devedesetih godina Ratko Mladić je bio odgovoran za zločine prema, ako ne sunarodnicima, onda svakako sugrađanima u jednom sukobu koji je imao razne elemente i građanskog i agresivnog i verskog rata i tako dalje. Tako da sami konteksti nisu identični", kaže Srđan Milošević, istoričar iz Beograda. "Ako vi očekujete da se nekakvim činjenicama suprotstavljamo tim analogijama i uspostavljanjima nekakvih kontinuiteta, to je u startu osuđeno na neuspeh ukoliko je privilegovano mišljenje ono koje naciju posmatra kao jednu integralnu, istorijski principijalno i suštinski nepromenljivu kategoriju. Knez Lazar, Dušan, Sava, Karađorđe, Miloš, to su sve naši savremenici u toj percepciji", objašnjava ovaj sagovornik. Jedan od ključnih događaja koji se u tom kontekstu često poteže jeste zločin koji su ustaše, hrvatski fašisti, počinile nad Srbima tokom Drugog svetskog rata. "Naravno, ako promatramo u nekom prošlom kontekstu, možemo, ako se samo vratimo do Drugog svjetskog rata, vidjeti zapravo da je bilo i obrnutih uloga u kojima su oni koji su možda u ovom ratu bili dominantne žrtve, u nekim ratovima bili predominantni počinitelji zločina. Tako da sama istina, koja bi trebala biti temelj prevazilaženja prošlosti, postaje idealna potka da bi se u suvremenom vremenu govorilo o 'nama i njima'. Zapravo, samo dijelovi istine, odnosno interpretacije te istine, potrebni su nam da bismo vlastiti diskurs, odnosno vlastitu interpretaciju osnažili", zaključuje Šimić. Koliko znače činjenice?Na vest o njegovoj smrti u Višegradu je priređen pozdravni vatromet na drevnom Mostu Mehmed-paše Sokolovića, centralnom motivu romana "Na Drini ćuprija" nobelovca Ive Andrića. Stotinak kilometara severnije od Višegrada, u Zvorniku, stotine ljudi marširale su kroz grad skandirajući Mladićevo ime i njegovu vojnu titulu u arhaičnom obliku "đenerale" umesto "generale". Višegrad i Zvornik su na istoku BiH, baš kao i Srebrenica, što je regija široko rasprostranjenih zločina nad Bošnjacima već u prvoj godini rata, 1992. Slično se ponovilo i u Banjaluci, političkom i finansijskom centru Republike Srpske, gde su nošeni transparenti, paljene baklje i skandirano Mladićevo ime. Produbljivanju sumnji o okolnostima Mladićeve smrti doprineo je i Milorad Dodik, čelnik vodeće partije u RS, Stranke nezavisnih socijaldemokrata (SNSD), koji je u prvoj izjavi tvrdio da se u slučaju Mladića radi o "ubistvu". Rezidualni mehanizam je, inače, pokrenuo istragu, što je deo redovne procedure za preminule zatvorenike. U Srbiju je Mladićevo telo dopremljeno Vladinim avionom, na aerodromu su ga dočekali vojnici Vojske Srbije, dok je kovčeg bio prekriven državnom zastavom. "Duboko sam svestan da je to u velikoj meri rezultat jednog, rekao bih, i organizovanog i osmišljenog projekta negiranja odgovornosti za zločine od strane političkih i intelektualnih elita, u čemu učestvuje i u velikoj meri ne samo tercira, nego možda i vodi tu kampanju Srpska pravoslavna crkva", kaže Srđan Milošević. "Dakle, neke od temeljnih i najuticajnijih struktura u društvu su prosto angažovane u naporu da se ne samo relativizuje, nego vrlo često i negira bilo karakter tog rata, bilo odgovornost pojedinih njegovih učesnika, u ovom slučaju Ratka Mladića. Tako da sve to skupa, mislim da objašnjava odakle ta vrsta reakcije, a u kontekstu u kojem je nacionalizam, pa čak, ako hoćete, i mnogo blaže - nacionalni identitet, zapravo jedna privilegovana ideološka paradigma, onda je to dodatno osnaženo, odnosno dodatno je moguće da se takva reakcija javi", podvlači ovaj sagovornik. "Uvid" pogledajte na YouTube kanalu Radija Slobodna Evropa.

Otkazi za 16 profesora i protesti u školi. Tako protiče prva nedelja nove školske godine u najstarijoj gimnaziji u Novom Sadu. U dva dana, 16 profesora gimnazije "Jovan Jovanović Zmaj" ostalo je bez posla, a većina njih navodi da za to nisu dobili obrazloženje. Svi su bili članovi sindikata koji je tokom prethodne godine organizovao štrajkove, tražio smenu direktora škole Radivoja Stojkovića i pružao podršku studentskim i učeničkim protestima. "Svi smo očekivali, bili smo svesni svega, situacije u kojoj se nalazimo i verovatno bismo opet sve isto radili, barem ja mogu da kažem u svoje ime, zato što bih uvek stala na stranu đaka. Kakav je to profesor koji nije na strani đaka", kaže za Radio Slobodna Evropa (RSE) Sonja Ivković Pavlović, jedna od otpuštenih profesorki. Kako je došlo do otkaza?Sonja Ivković Pavlović, doktorka hemijskih nauka, koja je u školi radila od 2014. godine, saznala je 2. septembra da joj neće biti produžen ugovor. "Saznala sam tako što sam zajedno sa ostalim kolegama dobila mejl da se pojavim hitno u Mašinskoj školi. I kada smo došli nam je usmeno samo rečeno da smo dobili otkaze", kaže ona za RSE. Navodi da je samo dva dana ranije dobila raspored časova za novu školsku godinu i potvrdu da će držati nastavu. Isto se dogodilo još jedanaestoro drugih nastavnika. Svi oni su imali ugovor na određeno vreme više od 10 godina. Pojedini navode da su tokom prethodne školske godine potpisali anekse ugovora prema kojima je radni odnos trebalo da traje do 31. avgusta 2026. Iako kaže da su očekivali da tako nešto može da se desi, Sonja Ivković Pavlović navodi da ju je šokirala odluka da joj se ne produži ugovor. "Bila sam svesna, ali opet nekako bude šok, pošto stvarno volimo posao koji radimo i onda nam je to baš teško palo." 'Odluka politička i diskriminatorna'Dan pre početka školske godine, pet profesora je saznalo da im neće biti produženi ugovori. Biljana Prlina, nastavnica hemije i predsednica školskog sindikata, saznala je da neće više raditi u školi nakon što je direktor to saopštio na onlajn nastavnom veću koje je održano 31. avgusta, dan pre početka nove školske godine. "A po odlasku kod njega na sastanak mi je kazao da mi je prosto samo ugovor istekao i da on smatra da je tako bolje za mene, s obzirom da je bio pokrenut disciplinski postupak protiv mene", objašnjava ona. Drugo objašnjenje koje su neki od profesora dobili jeste da po novoj sistematizaciji radnih mesta "za njima više nema potrebe". Biljana Prlina smatra da je odluka direktora "politička i diskriminatorna". "Znači diskriminacija po osnovu sindikalnog organizovanja i po osnovu podrške studentima i našim učenicima", objašnjava Prlina. Sindikat najavljuje obraćanje inspekcijama i podnošenje pritužbi Povereniku za zaštitu ravnopravnosti. Đaci bojkotuju nastavuDan nakon prvih otkaza, mnoge učionice ostale su poluprazne. "Njihove reakcije su pre svega tuga i bes", opisuje Prlina reakcije učenika. Prema njenim rečima, veliki broj đaka prethodnih dana nije dolazio na nastavu. "Za neke nastavnike su nađene zamene, ali neke od njih nemaju odgovarajuće kvalifikacije, najčešće za rad u nastavi", objašnjava Prlina. Učenici gimnazije objavili su saopštenje na društvenim mrežama u kojem osuđuju otpuštanje profesora i pozivaju građane da im pruže podršku. Istovremeno podsećaju da se nastava drugu godinu ne održava u zgradi gimnazije, već u tri druge škole u Novom Sadu. Iz uprave škole navode da je razlog bezbednost objekta i radovi na kupoli zgrade, dok deo roditelja i učenika smatra da za izmeštanje nastave ne postoje opravdani razlozi. Četiri profesora i dalje čeka povratak na posaoDeo nastavnika već je bio suspendovan tokom prošle školske godine. Biljana Prlina i još četvoro profesora suspendovani su 21. maja, uz obrazloženje da su odlazeći na štrajkove upozorenja ispred škole "ugrozili bezbednost đaka" i nisu obezbedili minimum procesa rada. U međuvremenu je sud doneo privremenu meru kojom se suspendovani profesori vraćaju na posao do okončanja disciplinskog postupka. Međutim, prema rečima Prline, oni još nisu dobili poziv direktora da se vrate na nastavu. "Ako on to ne učini u zakonskom roku, oni će od suda zahtevati, odnosno podneće zahtev za prinudni povratak na posao", navodi ona. Direktor poziva na uvođenje onlajn nastaveDirektor Radivoje Stojković, čiju ostavku deo nastavnika i đaka zahteva, odbacuje ove kritike. Na konferenciji za štampu, koju je 4. septembra održao u Mašinskoj školi, komentarišući slučaj 16 profesora koji su ostali bez posla, rekao je da im ugovori jednostavno nisu produženi. Govoreći o odluci suda da suspendovane profesore vrati na posao, ocenio je da je reč o "udaru na ustavni poredak Republike Srbije". "Sud se postavio iznad zakona. Poruka koja se šalje direktorima škola je: 'Nemojte goniti blokadere, jer će se naći sudija koji će ih abolirati, čak i ako uradite sve po zakonu'. Ovo je sudijska sramota", rekao je Stojković. Zatražio je i da škola pređe na onlajn nastavu, navodeći da je bezbednost učenika i zaposlenih ugrožena. Ministarstvo prosvete i školska uprava Novi Sad nisu odgovorili na pitanja RSE o tome kako će reagovati na situaciju u školi. Kako je počela kriza?U Jovinoj gimnaziji nesuglasice su počele krajem 2024. godine. Tadašnji premijer Srbije Miloš Vučević izjavio je da je njegov sin, koji je u tom momentu bio đak gimnazije, "nateran da izađe sa nastave" na jedan od komemorativnih skupova koji su se tih dana održavali u pomen žrtvama pada nadstrešnice Železničke stanice. Usledilo je izvinjenje uprave škole Vučeviću. Tome su se usprotivili većina profesora i đaka. Učenici su blokirali školu na nekoliko nedelja tražeći od direktora gimnazije, koji je i javno podržao vlast Srpske napredne stranke, da povuče izvinjenje. Od tada deo profesora, roditelja i učenika optužuje direktora za pritiske, nezakonite poteze i urušavanje kvaliteta nastave, dok uprava škole te navode odbacuje i optužuje drugu stranu za narušavanje ugleda gimnazije.