Neplaćeni rad kod kuće, čišćenje, čuvanje djece, briga za starije smatraju se za privatnu stvar, nešto što se dešava unutar doma za šta su odgovorne porodice i nešto što gotovo bez izuzetka pada na žene. Žene širom Zapadnog Balkana u prosjeku obavljaju 2,6 puta više neplaćenog rada njege od muškaraca, što značajno ograničava njihovo vrijeme, izbore i mogućnosti za obrazovanje, dostojanstveno plaćen rad i političko učešće. Širom evropskog kontinenta stanovništvo rapidno stari, sistem njege je pod pritiskom. Ko će se brinuti o nama kad ostarimo?

Esmeralda Kadić nije mogla zamisliti da će joj jedan slučajno viđen oglas donijeti posao u kojem će unositi radost i sigurnost u živote drugih. I osjećati se korisnom. Počelo je prijavom za program gerontodomaćice, a danas ova dvadesetosmogodišnjakinja, nakon četiri godine nezaposlenosti, svakodnevno pomaže starijim osobama. "Moj radni dan uključuje odlazak kod korisnika, pomoć u kućnim poslovima, kupovini, održavanju higijene i društvu kroz razgovor. Često sa korisnicima idemo i u bolnicu," priča Esmeralda za Radio Slobodna Evropa. Ona je jedna od dvije osobe koje su na području Goražda, gradića na istoku Bosne i Hercegovine, kroz program "Gerontodomaćice" Ujedinjenih nacija i Crvenog križa osposobljene za pomoć starijim osobama. Osim njih kroz ovaj program više od 300 osoba je osposobljeno za pružanje profesionalne kućne njege i drugih vidova podrške. Značajan broj učesnika već je radio u sektoru njege, pa su na obuku dolazili zbog unapređenja vještina i certifikata. Oko 50 žena je zaposleno do sada, dok je drugi krug zapošljavanja u toku. Njihove priče su nevjerovatne i inspirativne kaže Jo-Anne Bishop, predstavnica Ujedinjenih nacija Žene u Bosni i Hercegovini. "Mnoge od njih su ispričale kako je njihovo prisustvo u nekim slučajevima zaista spasilo živote," priča Bishop za RSE. Osim toga, gerontodomaćice se bave i problemima "otuđenosti, izolacije i usamljenosti koje starije osobe ponekad osjećaju." "Mnoge žene sa kojima smo razgovarali kažu da sada imaju dostojanstvo u svojim porodicama, zajednicama i da doprinose ekonomski, ali i društveno," dodaje Bishop. Program je realizovan prošle godine u saradnji s Federalnim ministarstvom rada i socijalne politike i Federalnim zavodom za zapošljavanje. Učesnici su bili žene i muškarci koji većinom već pružaju slične usluge u svojim zajednicama ali nisu ni prepoznati ni plaćeni. "Oni sada imaju plate i dio su zvanične radne snage, van sive ekonomije," pojašnjava Bishop. Žene čine skoro 60 posto nezaposlenih u Bosni i Hercegovini. Slika nije mnogo bolja globalno gdje se procjenjuje da je 708 miliona žena ne radi jer se moraju brinuti o drugima. Žene širom Zapadnog Balkana, uključujući i BiH, u prosjeku obavljaju 2,6 puta više neplaćenog rada njege od muškaraca, što značajno ograničava njihovo vrijeme, izbore i mogućnosti za obrazovanje, dostojanstveno plaćen rad i političko učešće. Ovaj fenomen nije jedinstven za Bosnu i Hercegovinu. Globalno taj jaz je još veći, čak 3,2 puta. Žene se brinuNeplaćeni rad kod kuće, čišćenje, čuvanje djece, briga za starije smatraju se za privatnu stvar, nešto što se dešava unutar doma za šta su odgovorne porodice i nešto što gotovo bez izuzetka pada na žene. Brigu o drugima svuda u svijetu primarno vode žene. To naglašava i Belen Sanz Luque, regionalna direktorica kancelarije UN Žene za Evropu i Centralnu Aziju. "Veliki dio ekonomije njege počiva na duboko ukorijenjenim uvjerenjima u društvenu podjelu rada, da je uloga žene u porodici da se brinu i njeguju, dok je uloga muškarca da radi," pojašnjava Sanz Luque. Situacija je slična i u Španiji, zemlji čija vlada radi na boljoj integraciji sistema njege u lokalne zajednice uz poštovanje ljudskih prava i jednakosti. Ipak, u jednoj sedmici žene provedu 43 sata obavljajući razne aktivnosti iz njege, dok muškarci provedu 18. Imajući to u vidu špansko Ministarstvo ravnopravnosti je 2021. donijelo ‘Plan zajedničke odgovornosti’. "Jedan od ciljeva tog plana jeste raspodjela obaveza njege između muškaraca i žena, kao i osiguravanje ravnoteže između privatnog i poslovnog života i njege," pojasnila je María Guijarro Ceballos, državna sekretarka za ravnopravnost i za iskorjenjivanje nasilja nad ženama u Španiji. Ceballos je samo jedna od španskih zvaničnika koje su delegacije uključujući predstavnike ministarstava, nevladinog sektora kao i UN Žena kancelarija iz zemalja Zapadnog Balkana imale priliku susresti u Madridu tokom studijske posjete o transformaciji sistema njege. Cilj španskog programa je smanjenje rodne nejednakosti promocijom zajedničke odgovornosti u sistemu njege. U sklopu aktivnosti nude treninge za dječake i muškarce gdje uče o zajedničkoj odgovornosti, ljetne škole za djecu, kao i stvaranje službi za brigu o djeci, kao i kreiranje radnih mjesta u sektoru skrbi i edukacija. "Podržano je više ili gotovo pola miliona porodica. Osigurali smo i obuke za skoro 60.000 osoba," dodaje državna sekretarka za ravnopravnost. Uprkos napretku u sistemu njege, rodni jaz je i dalje velik i u Španiji. To priznaje i Ana María Alonso Giganto, ambasadorica za feminističku vanjsku politiku u Ministarstvu vanjskih poslova Španije. "Još uvijek moramo raditi na tome kako da podijelimo kućne obaveze između muškaraca i žena, žena i muškaraca. I to je nešto što zahtijeva vrijeme, jer podrazumijeva društvenu promjenu, to nije nešto što se može jednostavno odmah implementirati zakonom." Novi posloviEkonomija njege treba da se posmatra i iz ugla rodne ravnopravnosti, ali i ekonomskog razvoja. "Moramo razumjeti da investiranje u sektor njege ima visok nivo povrata. To nije samo trošak, to je investicija," pojašnjava regionalna šefica UN Žena Belen Sanz Luque. Njihov program koji u cilju ima transformaciju njege finansira se uz podršku Ujedinjenog Kraljevstva. Nastavlja dalje da globalni podaci pokazuju da se milioni radnih mjesta mogu stvoriti ulaganjem u sistem njege. "Ovih milion radnih mjesta donijet će ekonomski razvoj i omogućiti zapošljavanje žena i muškaraca," zaključuje Sanz Luque. Upravo to se desilo u Španiji, čemu svjedoči i državna sekretarka za ravnopravnost. Samo kroz njihov program o zajedničkoj odgovornosti došlo je do povećanog broja zaposlenosti u sektoru njege. "Otvorili smo 30.000 dostojanstvenih i profesionalnih radnih mjesta," kaže Ceballos. Povećan interes i posvećenost za ulaganje u sistem njege postoji i širom zemalja Zapadnog Balkana. "Sve više ministarstva rada, ministarstva ekonomije, pa čak i ministarstva finansija i socijalnih usluga prepoznaje da ulaganje u sisteme njege ide zajedno s ekonomskim razvojem, održivim razvojem i rodnom ravnopravnošću," dodaje Sanz Luque. Među njima je primjer saradnje bh. kancelarije UN Žena i ministarstva zaduženog za rad i socijalne politike. Jedan od projekata na kojem rade su i gerontodomaćice koje se finansiraju uz podršku Federalnog ministarstva rada i socijalne politike i Federalnog zavoda za zapošljavanje, dok je poslodavac Crveni križ Federacije BiH. Taj model je već djelimično institucionaliziran dodaje Lamija Krndžija, programska menadžerica u UN Žene u BiH. "Postoji jasna volja da se model u budućnosti dodatno institucionalizira - posebno u dijelu standardizacije obuke i verifikacije zanimanja gerontodomaćica." No, dodaje, za punu institucionalizaciju još uvijek nedostaju stabilni i dugoročni finansijski mehanizmi. Koliko košta rad za džaba?Ipak, briga za druge od djece, starijih, osoba sa poteškoćama ili bolesnim se u velikoj mjeri posmatra kao nešto što se dešava unutar porodice, u domaćinstvu. Prema procjenama međunarodnih organizacija, neplaćeni rad njege čini značajan dio globalnog bruto domaćeg proizvoda, iako se ne vodi u zvaničnim statistikama. Prema nekim procjenama može da doprinese ekonomiji više od sektora proizvodnje, trgovine ili prevoza. Širom Zapadnog Balkana taj rad se u velikoj mjeri podrazumijeva i rijetko kada plaća. Tako u Srbiji, na primjer mjesečni neplaćeni rad iznosi nekih 500 eura. To je pokazala analiza monetarne vrijednosti neplaćenog rada. "I ona je pokazala da on iznosi 21 posto društvenog bruto proizvoda. Prosek u Evropi je devet posto," pojašnjava Milana Rikanović, predstavnica UN Žene u Srbiji. To pokazuje, dodaje, da postoji veliki nedostatak javnih usluga i usluga u zajednicama i da se oni nadoknađuju privatno, u porodicama. No, smatra da će prepoznavanje neplaćenog rada kao potencijal za plaćeni u budućnosti biti sve značajnije. Ipak, ekonomija njege zahtjeva rad više strana, preraspodjelu unutar porodice, angažman privatnog sektora, ali i poslodavaca. "Ne možemo očekivati da država podrži čitav neplaćeni rad, ali možemo da očekujemo od privatnog sektora da uvede mere koje bi omogućile ženama da istovremeno ostvare svoj reproduktivni i porodični život, ali da im to ne remeti karijeru," dodaje Rikanović čija je kancelarija u saradnji sa državom podržala niz inicijativa za preraspodjelu neplaćenog rada. Neke od njih uključuju formiranje dnevnih centara za osobe sa demencijom i osobe sa invaliditetom. "Veliki je problem sa starijim roditeljima i članovima porodice sa invaliditetom koji zahtevaju veliku negu i sprečavaju članova porodice, pre svega žene, da rade ili bilo čime se bave," pojašnjava. Centri su rezultat pilot inicijative pokrenute za vrijeme COVID-a i još uvijek su u funkciji. Dnevni centri, pojašnjava, ne zahtjevaju previše investicija, već samo "promišljanje države." "Treba odrediti prostor, imati čitav set usluga koji su na raspolaganju porodicama, deci, ali i starijim roditeljima, pogotovo u manjim sredinama gdje i najjednostavniji zadatak zahteva puno vremena." Da Srbija treba da institucionalizira sektor njege smatra i Miodrag Pantović, šef kabineta ministrice bez portfelja zadužene za rodnu ravnopravnost u Srbiji. Budžet je glavno pitanje koje se svuda postavlja, ali Pantović kaže da je Srbija napravila velike korake. Između ostalog postoji usluga pomoći u kući koja funkcioniše na nivou lokalnih samouprava. "Često ti projekti zavise od jedne do druge budžetske linije. Tako da bi trebalo to na neki način više institucionalizirati, dati više finansiranja da sam proces ili taj projekat bude održiviji," pojašnjava. Poput Španije i Srbija je izuzetno stara zemlja i kako kaže Pantović nalazi se u velikom demografskom problemu sa 20 posto stanovništva starijeg od 65 godina. "Samim tim to dovodi do toga da je tim ljudima sve više i više potrebna njega prosto i zbog starenja." Ono što bi se od Španije moglo prepisati jeste, smatra, saradnja države i različitih oblika civilnog sektora i lokalnih samouprava "u smislu rješavanja ovih problema." Demografska promjena je vidljiva širom Zapadnog Balkana, ali i Evrope, kontinenta koji rapidno stari. "Ono što nam podaci govore za Zapadni Balkan jest da stanovništvo stari, stope nataliteta padaju i stoga će u budućnosti biti više starijih osoba. I stoga će biti više ljudi kojima će trebati njega," pojasnila je i Belen Sanz Luque. Zbog toga je neophodno investirati u sisteme koji će omogućiti društvima da se brinu o svojim ljudima. "Da se profesionalizira taj posao i da brigu ne vode samo porodice, već i država, privatni sektor i društvo," kaže Sanz Luque. Takav pristup njeguje Španija. Više fokusa na rad u zajednicama, jednak pristup svima i fokus na personaliziranim mjerama. Kada pitamo starije osobe koje se nalaze u situaciji da ovise o drugima "gdje želite živjeti" 89 posto osoba kaže da želi živjeti u svom domu, a ne u instituciji pojašnjava Manuel Veguín García, savjetnik u Zavodu za starije osobe i socijalne usluge. Ono na čemu trenutno radi, pojasnio je, jeste pokušaj uvođenja pristupa koji će biti fokusiran na pojedinca i pristupa njezi koji je fokusiran na stanovništvo i zajednicu. "Cilj je da se to integriše u institucije, odnosno u strategiju deinstitucionalizacije. To ne znači ukidanje institucija. Institucije, poput domova za starije osobe, moraju i dalje postojati, ali bi trebale funkcionisati po principu pristupa usmjerenog na osobu." To znači da bi domovi trebali da budu recimo manji, da postoji personalizirani prostor za korisnika. Da lični pristup funkcioniše slaže se i Esmeralda, jedna od gerontodomaćica u Bosni i Hercegovini. Starije osobe sa kojima dolazi u kontakt su kaže vrlo zahvalne i mnogo im znači što ima neko ko se brine o njima. "Neko s kim mogu razgovarati, ko će im napraviti ručak očistiti kuću, okupati ih, prošetati, završiti dokumentaciju za njih. Svima smo od koristi što mi je drago." Na Zapadnom Balkanu i dalje postoji stigma od domova za stara lica, a osim toga cijeli sistem njege za starije treba biti modernizovan i adaptiran, smatra Jo-Anne Bishop. "Mislim da bi pristup centrima za zdravo starenje ili multisektorskim centrima za njegu, gdje imate brigu o djeci i brigu o starijim osobama, mogao biti vrlo obećavajući za Bosnu i Hercegovinu." Brinu se i mladiNapredak u polju ekonomije njege zadnjih godina je zabilježen i na Kosovu, ali njega se i dalje posmatra kao pitanje socijalne zaštite, a ne kao bitna ekonomska infrastruktura. "Ne postoji namjensko ili jasno izdvojeno finansiranje za usluge njege, a opštine, iako su odgovorne za njihovo pružanje, često nemaju dovoljno finansijskih sredstava niti fleksibilnosti da ih prošire," pojašnjava Vlora Nushi iz UN Žene na Kosovu. Kao rezultat, usluge njege ostaju ograničene u dostupnosti, neujednačenog kvaliteta i nedovoljne da odgovore na rastuću potražnju. No "briga za brigu" ipak je prisutna i kod države koja ima najmlađu populaciju u Evropi. I dok mlado stanovništvo predstavlja priliku za Kosovo, naročito u smislu ulaganja u rani razvoj djeteta, upis u predškolski odgoj i dalje je nizak, a usluge za djecu su nedovoljne pojašnjava Nushi. Nedavni napori da se predškolsko obrazovanje učini obaveznim pokazuju sve veće institucionalno prepoznavanje rane brige o djeci kao javnog prioriteta pojašnjava Nushi. "Međutim, potražnja i dalje premašuje ponudu, posebno za malu djecu. Istovremeno, učešće žena u radnoj snazi stoji na 29 posto bez obzira na prisustvo djece, što ukazuje na uticaj utvrđenih društvenih normi." Žene, kao i u drugim zemljama, i na Kosovu nose najveći teret njege, sa čak šest sati provedenih dnevno na brigu, što čini rodni jaz raspodjele poslova čak većim od prosjeka. "Neplaćeni doprinos procjenjuje se na oko 2,8 milijardi eura, odnosno približno jednu trećinu BDP-a Kosova," navodi Nushi. Tradicionalne uloge žena učvršćuje i dugo trajanje porodiljskog odsustva za žene i minimalnog za muškarce, dodaje Nushi. Upravo je politika obaveznog porodiljnog za očeve ono što Isabel Garcia Casanova, tehnička koordinatorica u Fiap, organizaciji koja se bavi promocijom javne uprave, savjetuje svim zemljama da usvoje na putu ka jednakosti. "Porodiljni dopust za očeve mora biti obavezan," naglašava Isabel. "Mislim da je ovo jedna od najtransformativnijih stvari koje danas imamo." Ukoliko porodiljni nije obavezan muškarci ga neće uzeti, pojašnjava, a kompanije moraju biti svjesne da bez obzira koga zaposle, muškarca ili ženu, oni će uzeti porodiljno. Španija danas ima 19 sedmica porodiljnog, od čega jednak broj sedmica pripada ocu i majci te je u potpunosti plaćen od socijalne službe. Upravo je ta politika najkorisnija za Ministarstvo rada, zapošljavanja i socijalnog dijaloga Crne Gore, iz kojeg kažu da to predstavlja "jedan od najnaprednijih modela roditeljskog odsustva u Evropi koji se u potpunosti temelji na principu ravnopravnosti." "Ključna karakteristika ovog sistema je potpuna neprenosivost, što znači da je svaka od tih 19 nedjelja vezana isključivo za jednog roditelja," rekli su iz Ministarstva za RSE uz komentar da su Španci nadmašili čak i postavljene standarde. Šta radi buduća članica EU?Sa druge strane, Crna Gora se nedavno suočila sa izazovom usklađivanja nacionalnog zakonodavstva s pravnom tekovinom Evropske unije po pitanju ravnoteže poslovnog i privatnog života. Izmjenama su uveli plaćeno odsustvo za oca u trajanju od deset dana odmah po rođenju djeteta, kao i odsustvo kao pravo oba roditelja u trajanju do 14 mjeseci od rođenja djeteta, pri čemu je po 60 dana neprenosivo za svakog roditelja. Crna Gora je u procesu pristupanja Evropskoj uniji i očekuje se da bi 2028. mogla postati punopravnom članicom. No, EU socijalnu politiku tretira kao internu stvar država koju trebaju regulisati prema potrebama stanovništva, pojašnjava Anita Bilafer Mihaljević šefica pregovaračke radne grupe za poglavlje 19 koje se odnosi na socijalnu politiku i zapošljavanje. A Crna Gora je značajno popravila sistem njege, dodaje. Novim izmjenama zakona predviđeno je da opštine razviju najmanje tri servisa u skladu sa potrebama stanovništva u tim opštinama. "To u praksi znači da opštine mogu usmjeriti resurse na servise koji su im najpotrebniji - pomoć i njega u kući, dnevni boravci, podrška porodicama ili usluge za osobe sa invaliditetom," pojašnjava Mihaljević. U zemlji već djeluje mreža od 118 licenciranih socijalnih usluga, među kojima su dnevni boravci, pomoć u kući, personalna asistencija i druge usluge. "Novi zakon uvodi integrisani pristup, što znači da će socijalni, zdravstveni i obrazovni sistem biti bolje povezani, a finansiranje jasnije uređeno," zaključuje Mihaljević. Multisektorska saradnja ŠpanijeBolje povezivanje, jasnije uređenje, multisektorska saradnja i konkretno finansiranje servisa za njegu su među najjačim karikama španske ekonomije njege. U maju 2022. vlada je odobrila strateški plan investiranja u socijalnu ekonomiju sa više od 800 miliona eura i 13 ministarstava. "Čini mi se da oni veliku pažnju u stvari posvećuju finansiranju usluga u zajednici, da stavljaju fokus na lokalu i daju dodatna finansiranja za usluge u zajednici. To mi se čini kao nešto što je izuzetno važno," kaže Milana Rikanović iz UN Žene Srbije. Obzirom da i sami dolaze iz prostora koji se priprema za ulazak u Evropsku uniju, ali i sa komplikovanim vladama i administrativnim strukturama multisektorska saradnja i rad u komplikovanom sistemu regija zainteresovali su sve učesnike studijske posjete sa Zapadnog Balkana. To je posebno tačno za BiH. "Mnogo je teško za BiH da radi sa toliko različitih nivoa. Većina zemalja radi sa na primjer jednim ministrom i onda vi možete napredovati. Ali imajući u vidu pojedine izazove mislim da je BiH dosta napredna," kaže Bishop. Španski decentralizovani sistem je primjer da je moguće napraviti funkcionalan sistem u kompleksnom okruženju. "Ne morate imati jedan jedinstven sistem; možete imati prilagođen pristup, sve dok imate jasne strategije i politike," zaključuje Bishop. U cilju boljeg sistema njege zemlja radi i odozgo prema lokalnom nivou, ali i iz lokalnih zajednica, organizacija civilnog društva i snažnih feminističkih pokreta – prema gore, pojašnjava Isabel Garcia Casanova. "To znači da na nivou ministarstava i na nacionalnom nivou imate političare koji rade na nacionalnim i širokim planovima, ali istovremeno, odozdo prema gore, imate zadruge socijalne ekonomije zajedno s civilnim društvom, posebno feminističkim civilnim društvom, koje djeluje s lokalnog nivoa." U praksi to znači, kako je pojasnila María Guijarro Ceballos, državna sekretarka za ravnopravnost da novac dolazi od centralnog ministarstva, od države i da ide dalje prema regijama, svih 17 koliko ih Španija ima. "Na primjer ljetni kamp za djecu se finansira iz državnog plana, ali ga nude regionalne vlade, a onda ga na kraju provodi opština." Samu raspodjelu je nekada teško koordinirati jer svaka regija ima svoje realnosti priznaje Manuel Veguín García, savjetnik u Zavodu za starije osobe i socijalne usluge. "Ipak, moramo nastojati da uspostavljamo zajedničke principe i prava među regijama i pokušati da uspostavljamo dijalog između njih." Da postoji politička volja da se stvari unaprijede, da se sistemu povežu, a finansiranje pojača i u zemljama Zapadnog Balkana svjedoči i Fatmire Mulhaxha- Kolcaku predsjedavajuća Parlamentarnog odbora za ljudska prava, rodnu ravnopravnost i porodicu na Kosovu. U programu njene stranke, vodećeg Samoopredjeljenja, je upravo njega, pojašnjava Fatmire. "Pokrenuli smo izgradnju velikog broja obdaništa predškolskog uzrasta, da rasteretimo osobe koje brinu o djeci. Donijeli smo mjeru da se djedovima i bakama koje brinu o djeci do tri godina, gdje nema obdanište, da im se da 100 eura na penziju. Imamo asistente u školama koji pomažu djeci sa poteškoćama." Osim toga, pojašnjava Mulhaxha- Kolcaku, donijeli su zakon kojim će državne institucije, nevladin i privatni sektor da uvežu ekonomiju njege kroz tri nivoa. "Naša je intencija da to bude integrisan sistem," kaže parlamentarka s Kosova. Kuda dalje?Svima je potrebna njega. I svi su u nekom momentu svog života pružili njegu drugima. To naglašava i Belen Sanz Luque. "Sada je vrijeme da zemlje koje nisu donijele zakone o skrbi, naprave pomak iz perspektive ljudskih prava i perspektive da njega treba da bude pravo svake osobe," dodaje. Da je svima potrebna njega dobro zna i Esmeralda Kadić. Danas je sretna jer ima posao u kojem može da pomaže ljudima kojima je to potrebno. "Naučila sam više o humanosti i ovaj posao mi je prije svega donio financijsku stabilnost, ali i poduku kako biti bolji čovjek." I dok je ekonomija njege u razvoju, BiH još uvijek treba da uvede zakonodavne okvire kako bi poboljšala sistem njege zaključuje Jo-Anne Bishop. Najveći izazov ostaje manjak institucionaliziranih i adekvatno finansiranih usluga. Njega ne treba biti tretirana kao socijalna usluga već kao strateški ekonomski sektor dodaje Vlora Nushi. I to se vidi na španskom primjeru. "Ulaganje u pristupačne i kvalitetne sisteme njege nije samo društvena potreba, već i put ka ekonomskom osnaživanju i održivom razvoju," zaključuje. Populacija stari, fertilitet opada, a stanovništvu su sve više i više potrebne razne usluge iz sektora njege. Sve zemlje Zapadnog Balkana imaju neke programe, projekte kroz koje organizacije ali i vlade nastoje da njegu učine dostupnijom. Od dnevnih centara za stare, pomoći u kući, pomoći pri plaćanju računa pa sve do porodiljskih dopusta i dodatnih zarada za članove porodice koji se brinu o djeci. No potrebna je institucionalizacija, saradnja između raznih nivoa vlasti i kako je španski primjer pokazao feministički pristup zasnovan na ljudskim pravima.

Policija u Podgorici uhapsila je dvije osobe zbog sumnje da su pomogle osuđenom Milošu Medenici da se krije i izbjegne organe za sprovođenje zakona, saopštila je Uprava policije Crne Gore. Kako je navedeno, službenici Odjeljenja bezbjednosti Podgorica su, po nalogu državnog tužioca u Osnovnom državnom tužilaštvu u Podgorici, lišili slobode S.L. (36) i N.M. (36) iz Podgorice, zbog sumnje da su izvršili krivično djelo omogućavanje bjekstva licu lišenom slobode. Policija sumnja da su osumnjičeni Milošu Medenici pružili pomoć i logistiku u skrivanju kako bi bio nedostupan nadležnim organima, nakon što je prekršio mjeru nadzora i nakon što mu je postupajuća sutkinja 28. januara 2026. godine odredila pritvor. "U policijsko–tužilačkim aktivnostima koje su sprovedene sinhronizovano i koordinisano, na osnovu do sada prikupljenih činjenica egzistiraju dokazi koji ukazuju na osnove sumnje da su ova dva lica izvršila krivično djelo koje im se krivičnom prijavom stavlja na teret", saopšteno je. Osumnjičeni S.L. i N.M. biće, uz krivičnu prijavu, privedeni državnom tužiocu u Osnovnom državnom tužilaštvu u Podgorici. Policija je navela da nastavlja aktivnosti na pronalasku, lociranju i lišenju slobode odbjeglog Miloša Medenice, kako na nacionalnom, tako i na međunarodnom nivou. Nacionalni centralni biro Interpola u Podgorici je 29. januara 2026. godine raspisao međunarodnu potjernicu za Medenicom. Miloš Medenica osuđen je 28. januara na više od deset godina zatvora za organizovani kriminal, krijumčarenje i protivzakonit uticaj. Njegova majka Vesna Medenica, bivša predsjednica Vrhovnog suda Crne Gore, takođe je osuđena na deset godina zatvora. Dok je Vesni Medenici nakon objavljivanja presude oduzet pasoš i produžena mjera zabrane napuštanja boravišta, Milošu Medenici, koji je bio pod mjerom zabrane napuštanja stana, određen je pritvor zbog opasnosti od bijega. Ubrzo je, međutim, pobjegao iz kućnog pritvora. Za njim je raspisana međunarodna Interpolova potjernica, a Vesni Medenici određen je pritvor, što je Apelacioni sud 23. marta potvrdio odbijanjem žalbe uložene na odluku o pritvoru.

"Građani imaju pravo da znaju na osnovu čega se donose odluke koje mogu imati potencijalno štetne posledice po državne interese." Uz ove reči je predsednik Crne Gore Jakov Milatović pozvao Skupštinu te zemlje da formira anketni odbor i istraži odluku Vlade o poravnanju u višegodišnjem sporu sa zakupcem hotela Sveti Stefan. Vlada Crne Gore i zakupac Adriatic Properties postigli su poravnanje kojim je obustavljen međunarodni arbitražni postupak i dogovoren nastavak zakupa, uz povećanje zakupnine i učešće države u profitu, kao i ponovno otvaranje kompleksa. Predsednik Crne Gore traži parlamentarnu istragu koja treba da utvrdi zašto je Vlada promenila pristup u odnosu na period kada je arbitražni proces započet. Inicijativu za formiranje anketnog odbora najavio je i lider opozicionog Građanskog pokreta URA Dritan Abazović, navodeći da to čini na zahtev mesne zajednice Sveti Stefan. Spor između države Crne Gore i kompanije Adriatic properties počeo je nakon što je ova kompanija zatvorila hotelski kompleks na Svetom Stefanu 2021. godine, nakon protesta u Budvi zbog režima korišćenja plaža i javnih površina. Spor se potom odvijao pred Londonskim sudom za međunarodnu arbitražu, gde su suprotstavljene bile s jedne strane Vlada i državne hotelske kompanije, a sa druge zakupac Adriatic Properties koji je u tom postupku potraživao odštetu od oko 100 miliona evra. Zahtevi za parlamentarnom istragom dolaze nakon što je Vlada Crne Gore postigla dogovor kojim je okončan ovaj arbitražni postupak, te najavila ponovno otvaranje luksuznog hotelskog kompleksa koji je bio zatvoren prethodnih 5 sezona. Zbog čega se poziva na istragu?Kabinet predsednika Jakova Milatovića 27. aprila pozvao je Skupštinu Crne Gore da formira anketni odbor i istraži slučaj Svetog Stefana, uključujući arbitražni postupak i nedavno poravnanje. Milatović ističe da je spreman da se odazove pozivu anketnog odbora i doprinese rasvetljavanju činjenica, ali da smatra da bi isto trebalo da učini i predsednik Vlade Milojko Spasić. Milatović je u vreme pokretanja arbitražnog postupka vršio funkciju ministra ekonomskog razvoja, a aktuelni premijer tada je bio ministar finansija i socijalnog staranja. Stav kabineta predsednika pojasnila je i njegova savetnica za održivi razvoj Olivera Vukajlović. "Kada se država odriče zahtjeva u postupku koji traje godinama i u kojem su potrošena značajna sredstva, građani imaju pravo da znaju na osnovu kojih pravnih i ekonomskih procjena je takva odluka donijeta", navodi ona. Na zahtev mesne zajednice Sveti Stefan, inicijativu za osnivanje anketnog odbora u Skupštini Crne Gore najavio je i lider opozicionog Građanskog pokreta URA i bivši premijer Dritan Abazović. U saopštenju tog pokreta navodi se da je Abazović 27. aprila razgovarao sa predstavnicima mesne zajednice Sveti Stefan koji su zabrinuti zbog tajnog dogovora vlade sa zakupcem. "Otvorila se ideja da eventualno uđemo u proceduru formiranja anketnog odbora vezano za Sveti Stefan. Ja je prihvatam objeručke, pozivam poslanike svih partija, bez ikakvih razlika, da takvu inicijativu procesuiramo zajednički i da tražimo odgovore od svih nadležnih organa i svih ljudi koji nam mogu pomoći da dobijemo više informacija na kraju da idemo prema tome da ovo vratimo državi", rekao je Abazović. Šta je prethodilo dogovoru sa Adriatic Properties?Hoteli Sveti Stefan, Miločer i Kraljičina plaža su 2007. izdati u dugoročan zakup grčkoj kompaniji Adriatic Properties, u vreme kada je na vlasti bila Demokratska partija socijalista (DPS) Mila Đukanovića. Nakon što je u avgustu 2020. DPS izgubio vlast, grupa meštana, predvođena lokalnim funkcionerima nove vlasti prosrpskog i proruskog Demokratskog fronta, organizovala je nekoliko protesta protiv zakupca ovog hotelskog kompleksa. Demonstranti su porušili ograde na hotelskim plažama, zbog čega je Adriatic Properties uoči sezone 2021. godine zatvorio hotele, uz objašnjenje da više ne mogu garantovati privatnost gostima. Usledile su tužbe pred međunarodnim arbitražnim sudom u Londonu. Država, koja ima većinsko vlasništvo u hotelima, tužila je Adriatic Properties zbog štete koja je nastala zatvaranjem hotela, dok je ta kompanija tužila državu tražeći odštetu od oko 100 miliona evra. Tako je ovaj zaštitni znak crnogorskog turizma prethodnih pet sezona bio zatvoren za turiste. Od pretvaranja Svetog Stefana u moderno letovalište 1960. godine odlukom tadašnje socijalističke vlasti, ova destinacija stekla je svetsku slavu. Na Svetom Stefanu boravile su poznate ličnosti poput porodice Dejvida i Viktorije Bekam, Roberta De Nira i Silvestera Stalonea, a 2014. srpski teniser Novak Đoković venčao se na Kraljičinoj plaži. Zbog neplaćenog zakupa, firma Adriatic Properties dugovala je 3,1 milion eura. Crnogorski mediji sredinom ferbuara ove godine javili su da kompanija "Sveti Stefan hoteli" u većinskom vlasništvu države očekuje da putem domaćih sudova naplati 3,1 milion evra dugovanja. Optimistična očekivanja zasnivaju se na odluci Ustavnog suda, koji je u februaru usvojio ustavnu žalbu kompanije "Sveti Stefan hoteli" i ukinuo rešenje Vrhovnog suda da domaći sudovi nisu nadležni u sporu sa zakupcem. Poslednji put se Ustavni sud oglasio povodom ovog spora 27. aprila, kada je ukinuo rešenje Apelacionog suda o priznanju advokatskih troškova u sporu oko Svetog Stefana, ponovo uz ocenu da su "sudovi propustili da ispitaju suštinsko pitanje, da li se radi o sporu u kojem je predviđena isključiva nadležnost crnogorskog pravosuđa, imajući u vidu da se predmet spora odnosi na zakup nepokretnosti koje se nalaze na teritoriji Crne Gore". Vlada objavila okončanje spora, dok meštani izražavaju nepoverenjeUprkos otvorenim pravnim pitanjima, Vlada Crne Gore je početkom aprila saopštila da je postigla poravnanje sa zakupcem i time okončala višegodišnji arbitražni postupak pred londonskim sudom. Iz Vlade su naveli da je takvom odlukom izbegnut rizik isplate potencijalne štete veće od 100 miliona evra. Dogovoreno je povećanje zakupnine koju dobijaju državne kompanije, isplatu razlike od 500 hiljada evra u obračunatom iznosu zakupnine, godišnje učešće države od 10 odsto u profitu zakupca, kao i produženje zakupa za period tokom kojeg hoteli nisu radili, odnosno na još pet godina. Premijer Crne Gore Milojko Spajić najavio je otvaranje Svetog Stefana najkasnije do juna 2026. godine. "Uvjereni smo da će ponovno otvaranje Svetog Stefana doprinijeti jačanju međunarodnog ugleda Crne Gore kao elitne turističke destinacije i označiti povratak svjetskog džet-seta", rekao je Spajić. On je naglasio da novi aranžman ne predviđa dodatnu gradnju u Miločerskom parku i da će se sve aktivnosti odvijati u okviru postojećih dozvola. Dogovor su potvrdile i kompanije Aman i Adriatic Properties, koje su navele da poravnanje omogućava potpuni izlazak iz arbitražnog postupka i povratak kompleksa u funkciju, preneo je 2. aprila RTCG. Iz Mesne zajednice Sveti Stefan reagovali su rečima da otvaranje Svetog Stefana nije tema već "obaveza koja je odavno morala biti ispunjena". Dodaju i da najavu otvaranja nisu dočekali sa optimizmom, već sa nepoverenjem zbog ranijih iskustava i načina na koji su se procesi vodili, upozoravajući da problem nije u javno izrečenim porukama, već u onome što se, kako tvrde, prećutkuje. Posebno su ukazali na to da lokalna zajednica nije bila uključena u proces odlučivanja. Tekst dogovora o poravnanju između Vlade Crne Gore i kompanije Adriatic Properties nije javno objavljen. RSE je uputio kabinetu premijera Milojka Spajića zahtev za komentar povodom poziva da se istraži dogovor o poravnanju, ali odgovor do objavljivanja teksta nije stigao.

Predlog deklaracije o poništavanju odluke o priznanju Kosova na teritoriji Zete predat je 24. aprila lokalnom parlamentu te crnogorske opštine. To je objavio lider Demokratske narodne partije (DNP) Milan Knežević na društvenoj mreži Fejsbuk. U dokumentu koji je objavio piše da je predlog da se glasanje o ovoj deklaraciji uvrsti u dnevni red sednice lokalne skupštine podržalo 18 od 32 odbornika u Zeti. Ranije je Milan Knežević za Radio-televiziju Srbije (RTS) rekao da je ideja da se inicijativa za povlačenje priznanja Kosova prvo usvoji na teritoriji Zete, a zatim i u drugim lokalnim parlamentima. Rekao je da očekuje i široku podršku tom predlogu u Skupštini Crne Gore. Cilj mu je, kako je objasnio za RTS, da na kraju Vlada Crne Gore povuče priznanje nezavisnosti Kosova. Nezavisnost Kosova Vlada Crne Gore priznala je 2008. godine, kada je na vlasti bila Demokratska partija socijalista (DPS) Mila Đukanovića, koja je u avgustu 2020. izgubila na izborima od prosrpskog i proruskog Demokratskog fronta, Demokrata i pokreta URA. U maju 2023. godine već je jednom podneta inicijativa za povlačenje priznanja Kosova u opštini Zeta. U pitanju je opština su kojoj živi oko 43% procenata srpskog stanovništva, prema poslednjem popisu stanovništva iz 2023. godine. Deklaraciju o povlačenju priznanja Kosova pre tri godine najavila je nekadašnja proruska koalicija Demokratski front, nekoliko dana nakon što je Crna Gora podržala predlog da Kosovo uđe u Savet Evrope. Predsednik Crne Gore Jakov Milatović i tada je izjavio da povlačenja priznanja Kosova neće biti. Odbornici zetskog parlamenta trebalo je da raspravljaju o predlogu deklaracije u četiri navrata 2023. godine. Sednica nijednom nije bila održana, jer se inicijatori deklaracije nisu pojavili, te nije obezbeđen kvorum. Demokratska narodna partija koju vodi Milan Knežević na izborima je bila u koaliciji sa Novom srpskom demokratijom Andrije Mandića, predsednika crnogorskog parlamenta. Ova koalicija zajedno ima 13 od ukupno 81 poslanika u Skupštini, od čega su tri poslanika iz Kneževićevog DNP-a. U rekonstrukciji vlade 2024. godine DNP je dobio jedno ministarsko mesto i jednog potpredsednika vlade. Međutim, početkom 2026. fukncioneri DNP-a su napustili vladu i izašli iz lokalne vlasti u Podgorici, nakon što se vlada nije izjasnila o zahtevima DNP o identitetskim pitanjima, tako da trenutno ova stranka ne učestvuje u izvršnoj vlasti. Samo Vlada Crne Gore može doneti odluku o povlačenju priznanja nezavisnosti Kosova.

Crnogorski pomorci koji su na brodu koji je u Ormuskom moreuzu zaplenio Iran su u dobrom stanju, rekao je ministar pomorstva Crne Gore Filip Radulović. Oni su na brodu "MSC Francesca" koji plovi pod panamskom zastavom, jednom od dva broda koja je zauzela mornarica iranskog Korpusa islamske revolucionarne garde (IRGC) pod optužbom da su kršili propise i pokušali da "tajno isplove" iz Ormuskog moreuza. Radulović je za Radio-televiziju Crne Gore rekao da su predstavnici Ministarstva pomorstva u kontaktu s kapetanom broda "MSC Francesca", koji je crnogorski državljanin, i da je on potvrdio da su svi na brodu dobro i stabilno. "Brod je usidren devet nautičkih milja od iranske obale. Pregovori između kompanije MSC i Irana su dobro. Naši pomorci su dobri, MVP je upućen u dešavanja. Na vezi smo i sa kompanijom MSC Francesca. Imali smo jutros razgovor sa kapetanom broda koji je crnogorski državljanin", rekao je u sredu uveče Radulović. On je rekao da je porodicama pomoraca obećano da će država uraditi sve da ih vrati kući. Ministarstvo spoljnih poslova Paname je, prema izveštajima medija, saopštilo da je brod "MSC-Francesca" prebačen "nasilno" u iranske vode. Panama je optužila Iran za kršenje međunarodnog prava, navodeći da je taj potez "ozbiljan napad na pomorsku bezbednost" i "nepotrebna eskalacija" tenzija. Prema saopštenju IRGC-a, izraelski brod "MSC-Francesca" i grčki "Epaminondas" zaustavljeni su pod optužbom da su nameravali da "tajno" izađu iz Ormuskog moreuza "bez ovlašćenja" i "izvršenjem višestrukih prekršaja i manipulisanjem sistemima za pomoć u navigaciji i ugrožavanjem pomorske bezbednosti". Mornarica IRGC-a saopštila je da su ti brodovi prebačeni u iranske teritorijalne vode radi pregleda tereta i dokumenata. Ubrzo pošto su SAD i Izrael pokrenuli napad na Iran 28. februara, ta zemlja je praktično blokirala ključni Ormuski moreuz kroz koji je pre rata prolazila petina globalnih isporuka nafte i gasa. Uprkos prekidu vatre, Iran i dalje blokira prolazak kroz Ormuski moreuz, dok su SAD uvele blokadu iranskih luka.

Ambasadori članica Evropske unije (EU) doneli su odluku o formiranju ad hoc grupe koja će započeti rad na izradi Sporazuma o pristupanju između EU i Crne Gore, saznaje Radio Slobodna Evropa (RSE) iz diplomatskih izvora u Briselu. Sporazum o pristupanju između Crne Gore i Evropske unije, koji će biti potpisan po okončanju pregovaračkog procesa, biće prvi koji će obuhvatiti dodatne zaštitne mehanizme. To je u više navrata najavljivala evropska komesarka za proširenje Marta Kos. Zaštitne mere trebalo bi da spreče nazadovanje u oblasti demokratije i vladavine prava. Prema njenim rečima, te mere ostaju na snazi koliko god je potrebno, ali se neće primenjivati ako nove članice poštuju pravila. "Ovo nije stvaranje dodatnih kriterijuma za zemlju. Ali ako zemlje nazaduju u pogledu naših osnovnih vrednosti, kao što su demokratija i vladavina prava, zaštitne mere moraju postojati i mi uvek moramo biti u stanju da zaštitimo našu uniju. To nam je potrebno kako bismo održali poverenje – među državama članicama, sa našim građanima i u sam proces proširenja", izjavila je Kos 20. aprila na Spoljnopolitičkom komitetu Evropskog parlamenta. Crna Gora se zasad smatra najizvesnijom budućom članicom EU. Vlasti te države ciljaju da okončaju pristupne pregovore do kraja ove godine kako bi otvorile put ka potpisivanju i ratifikaciji pristupnog sporazuma – procesa koji, prema dosadašnjoj praksi, traje između jedne i tri godine. Od leta 2023. Crna Gora je uspešno napredovala ka privremenom zatvaranju pregovaračkih poglavlja, iako su se poslednjih meseci pojavili znaci zastoja. Od ukupno 33 poglavlja, privremeno je zatvoreno 14, dok je za završetak pregovora potrebno zatvoriti još 19.

Crnogorska policija uhapsila je Vehida Murića (25) iz Rožaja koji je osumnjičen za izvršenje trostrukog ubistva u Podgorici, saopšteno je u sredu iz Uprave policije. Policijski službenici su, kako je saopšteno, locirali osumnjičenog u užem gradskom jezgru Rožaja, nakon opsežne taktičke akcije. Sumnja se da je Murić u podgoričkom naselju Stari Aerodrom, lišio života tri lica - dva muškarca iz Rožaja i jednog državljanina Srbije iz Novog Pazara. Iz policije navode da će osumnjičeni uz krivičnu prijavu biti sproveden Višem državnom tužilaštvu u Podgorici. Prethodno je policija saopštila da događaj, prema dosadašnjim saznanjima, nije povezan sa delovanjem kriminalnih struktura, te da se sumnja da su krivičnom delu prethodile lične razmirice između osumnjičenog i žrtava. Takođe su naveli da je zločin najverovatnije izvršen u noći 20. aprila, te da prvi dokazi ukazuju na to da je korišćeno hladno oružje.

Uprava policije Crne Gore saopštila je da intenzivno traga za Vehidom Murićem (25) iz Rožaja, koji se sumnjiči za izvršenje trostrukog ubistva u Podgorici. Tri tijela pronađena su rano 21. aprila u jednoj kući u podgoričkom naselju Stari aerodrom, saopšteno je iz Uprave policije. Kako je navedeno, službenici policije u koordinaciji sa Višim državnim tužilaštvom u Podgorici preduzimaju hitne mjere i radnje na njegovom lociranju i lišenju slobode, a svi raspoloživi kapaciteti policije stavljeni su na raspolaganje. "Prema dosadašnjim saznanjima, ovaj događaj nije povezan sa djelovanjem kriminalnih struktura, dok policija raspolaže informacijama o identitetu osumnjičenog za izvršenje ovog krivičnog djela i za njim se intenzivno traga", stoji u saopštenju policije. Policija sumnja da su krivičnom djelu prethodile lične razmirice između osumnjičenog i lica lišenih života. Uprava policije apelovala je na građane da, ukoliko imaju informacije koje mogu pomoći u pronalasku osumnjičenog, to prijave najbližoj policijskoj stanici ili pozivom na broj 122, uz upozorenje da budu oprezni. "Sva lica su porijeklom iz Rožaja. Na licu mjesta se vrši uviđaj. Prema preliminarnim informacijama sa lica mjesta, krivično djelo je najvjerovatnije izvršeno upotrebom hladnog oružja", dodaje se u saopštenju. Zločin se dogodio tokom prethodne noći, pokazuju prve informacije iz istrage.

Evropska komesarka za proširenje Marta Kos potvrdila je da Zapadni Balkan rizikuje da do juna izgubi više stotina miliona evra zbog nedovoljne primene reformskog procesa predviđenog Planom rasta. "Prošle sedmice sam pisala vlastima u regionu da ubrzaju reforme, ili će njihovi građani biti na gubitku. Plan rasta je strogo zasnovan na učinku i vremenski ograničen. Trenutno je više od 700 miliona evra u opasnosti da bude trajno izgubljeno u regionu ako se reforme ne završe do juna 2026. ili decembra 2026. godine", izjavila je Marta Kos na Spoljnopolitičkom komitetu Evropskog parlamenta (AFET). Evropska komesarka za proširenje Marta Kos upozorila je pismeno šest država Zapadnog Balkana da rizikuju da do polovine ove godine kolektivno izgube preko 700 miliona evra iz Plana rasta Evropske unije zbog neispunjavanja reformi, saznaje Radio Slobodna Evropa (RSE) iz pouzdanih izvora u Evropska komisija. Kako se nezvanično saznaje, Kos je ovo pismo poslala 17. aprila u sve prestonice regiona. Izvori RSE su potvrdili da je ovim pismom Kos zatražila od svih da ubrzaju reforme predviđene Planom rasta kako bi iskoristili puni potencijal ovog finansijskog paketa. Naime, finansijska sredstva iz Plana rasta su vremenski ograničena. Za svaki reformski korak precizno je predviđen krajnji rok primene i alocirana određena suma novca. Evropska komisija je predvidela i takozvani "grejs period" koji omogućava odlaganje primene na određeno vreme. Za korake koji je trebalo da budu izvršeni sredinom 2025. godine, krajnji rok ističe 30. juna ove godine, dok za korake koji je trebalo da budu ispunjeni krajem 2024. godine ovaj rok ističe tokom 2026. "Ukoliko se ne ispuni, partneri rizikuju da kolektivno izgube preko 700 miliona evra", potvrdio je za RSE jedan zvaničnik Evropske komisije. Inače, prva ili više sredstva iz Plana rasta dobilo je pet država regiona, izuzev Bosna i Hercegovina, koja je kasnila sa usvajanjem reformske agende. Kraj juna ove godine predstavlja trenutak kada svaka zemlja ulazi u takozvani trenutak trajnog gubitka ako ne ispuni ranije usaglašene reforme. Kako se saznaje iz izvora u Briselu, mogući gubici u slučaju da se ne preduzmu sve reforme po državama su sledeći: Albanija: 67,7 miliona evraBosna i Hercegovina: 373,9 miliona evraCrna Gora: 15,1 miliona evraKosovo: 68,8 miliona evraSeverna Makedonija: 49,2 miliona evraSrbija: između 108,7 i 135,9 miliona evraNa osnovu maksimalnog iznosa, ukupno se može izgubiti 710,6 miliona evra, što predstavlja 11,84 odsto ukupnog finansiranja iz Plana rasta. Plan rasta je najambiciozniji paketu EU za region od šest milijardi evra. Ima za cilj da, između ostalog, udvostruči ekonomije u ovim zemljama u narednih deset godina.

Crnogorska akademija nauka i umetnosti (CANU) od početka ruske invazije na Ukrajinu 24. februara 2022. godine nije ostvarila institucionalnu ni programsku saradnju sa institucijama iz Rusije i Belorusije - stoji u odgovoru iz te institucije koji je upućen Radiju Slobodna Evropa (RSE). Suprotno tome, crnogorska nevladina organizacija Centar za građansko obrazovanje tvrdi da takva saradnja postoji i danas, uprkos tome što je CANU javno osudila rusku agresiju na Ukrajinu. Javno dostupni podaci na sajtu Crnogorske akademije nauka i umetnosti pokazuju podatke koji delimično odstupaju od tvrdnji CANU da nije bilo saradnje. Naime, CANU je od 2018. godine članica Međunarodne asocijacije akademija nauka (International Association of Academies of Sciences - IAAS) koja ima sedište u Minsku. Na čelu ove organizacije nalazi se Vladimir Karanik, predsednik Nacionalne akademije nauka Belorusije i potpredsednik Vlade Belorusije, koji je od decembra 2020. godine pod sankcijama Evropske unije zbog uloge u gušenju opozicionih protesta u Belorusiji. Iz javno dostupnih dokumenata vidi se da je CANU prethodnih godina učestvovala na događajima koje organizije IAAS, kao i da planira učešće na godišnjem zasedanju saveta ove organizacije u septembru 2026. godine. Istovremeno, iz CANU tvrde da nikakva saradnja sa ruskom i beloruskom akademijom nauka nije planirana za budući period, a ne pominju ni saradnju sa IAAS. Šta kažu iz Crnogorske akademije nauka i umetnosti? Na pitanje Radija Slobodna Evropa (RSE) o tome kakvu je saradnju CANU ostvarila sa institucijama iz Rusije i Belorusije od početka ruske agresije na Ukrajinu, odgovaraju da takve saradnje nije bilo. S druge strane, nisu sarađivali ni sa Nacionalnom akademijom nauka Ukrajine jer, kako ističu, "Ukrajina djeluje u okolnostima koje joj gotovo onemogućavaju bilo kakvu međunarodnu saradnju". Ipak, kažu da ih je uprkos tome prošle godine posetio akademik Stanislav Dovgi, počasni konzul Crne Gore u Ukrajini, sa kojim je su razgovarali o mogućoj saradnji. Na pitanje zbog čega je CANU i dalje članica Međunarodne asocijacije akademija nauka (IAAS), kažu da većina međunarodnih asocijacija nije prekinulo saradnju sa Rusijom i Belorusijom "razumijevajući da one okupljaju pojedince, vodeće naučnike, koji nužno ne dijele stavove političkog vođstva svojih zemalja, ili su prema njima otvoreno kritični". Kao jedinu planiranu aktivnost u saradnji sa Ruskom akademijom nauka, iz CANU navode pripremu projekta povodom obeležavanja 200 godina od rođenja ruskog pisca Lava Nikolajeviča Tolstoja, za koji navode da bi trebalo da bude realizovan 2028. godine, "uz nadu da će do tada ratni sukobi biti okončani". U projektu je, pored crnogorske i ruske akademije, predviđeno i učešće Srpske akademije nauka i umetnosti i Makedonske akademije nauka i umetnosti. CANU je inače, 1. marta 2022. godine osudila invaziju Rusije na Ukrajinu i pozvala na poštovanje teritorijalnog integriteta i kulturnog identiteta Ukrajine. Takođe su pružili podršku Nacionalnoj akademiji nauka Ukrajine, uz reči da celokupno istorijsko iskustvo Crne Gore svedoči o borbi za slobodu. "Zato je u tradiciji Crne Gore da podržava one koji brane svoj dom i svoju državu, kao i pravo da slobodno odlučuju o sopstvenoj budućnosti", piše u saopštenju predsedništva CANU. Otkud predstavnici CANU među akademicima iz Minska i Moskve?CANU je članica Međunarodne asocijacije akademija nauka (IAAS) od septembra 2018. godine. Od 2017. godine sedište ove asocijacije je Nacionalna akademija nauka Belorusije u Minsku. U maju 2025. godine, premijer Belorusije Aleksandar Turčin predstavio je novog čelnika Nacionalne akademije nauka Belorusije Vladimira Karanika. Karanik je pod sankcijama Evropske unije, Ujedinjenog kraljevstva, Švajcarke i Kanade zbog uloge u gušenju opozicionih protesta u Belorusiji. Trenutno vrši funkciju potpredsednika Vlade Belorusije. Do marta 2025. godine bio je guverner Grodnjenske oblasti, a pre toga ministar zdravlja u beloruskoj vladi. Blizak je saradnik predsednika Belorusije Aleksandra Lukašenka, koji se takođe nalazi pod sankcijama EU. IAAS okuplja naučne ustanove iz 16 zemalja, među kojima su države bivše članice Sovjetskog Saveza poput Rusije, Belorusije, Jermenije, Azerbejdžana i Gruzije, ali i Kina, Vijetnam i Mongolija. Crna Gora je jedina članica ove asocijacije sa prostora Zapadnog Balkana. Na sajtu beloruske akademije navodi se da je u septembru 2024. godine u Moskvi održano zasedanje Saveta Međunarodne asocijacije akademija nauka, u organizaciji Ruske akademije nauka. Na skupu je učestvovala i delegacija Crne Gore. I naredne, 2025. godine, Crna Gora je učestvovala u kongresu naučnih saveta IAAS-a u Kini u okviru inicijative kineske vlade "Jedan pojas, jedan put" koju su organizovale akademije nauka iz Kine i Belorusije. Iako CANU tvrdi da od 2022. godine nije sarađivala sa institucijama iz Rusije i Belorusije, u javno dostupnom izveštaju o aktivnostima za 2022. godinu navodi se da je Akademija u septembru te godine organizovala naučnu konferenciju "Optimization and Applications" u Petrovcu na crnogorskoj obali, zajedno sa Računarskim centrom Ruske akademije nauka. Na sajtu CANU nisu dostupni pregledi aktivnosti za poslednje tri godine. Inače, Međunarodna asocijacija akademija nauka nije osudila rusku agresiju na Ukrajinu, uprkos pozivu Nacionalne akademije nauka Ukrajine, koja je inače jedan od osnivača ove međunarodne organizacije. "Asocijacija nije reagovala na bombardovanje mirnih gradova i uništavanje civilne, kao i naučne, infrastrukture, niti je pružila podršku Nacionalnoj akademiji nauka Ukrajine, njenim građanima i državi", saopštila je ukrajinska akademija, nakon čega je i povukla članstvo iz ove organizacije u martu 2022. godine. Još neke međunarodne organizacije prekinule su saradnju sa beloruskim i ruskim akademijama. Tako je Evropska federacija akademija nauka ALLEA suspendovala članstvo Ruske akademije nauka i Nacionalne akademije nauka Belorusije. I Evropska organizacija za nuklearno istraživanje - CERN je prekinula saradnju sa ruskim i beloruskim naučnim institucijama. Ipak, deo međunarodnih organizacija to nije učinio, uprkos osudi agresije. To uključuje organizacije kao što su Međunarodni savet za nauku (International Science Council – ISC) i Evroazijska unija univerziteta (EURAS), o čemu su pisali ukrajinski mediji, a na šta se poziva i Crnogorska akademija nauka i umetnosti u odgovoru za RSE. RSE je tražio komentar o saradnji sa crnogorskim institucijama od Ruske akademije nauka i Nacionalne akademije nauka Belorusije, ali odgovor do objavljivanja teksta nije stigao. Zbog čega se poziva na prekid saradnje?Na "zabrinjavajuć kontinuitet saradnje" CANU sa institucijama Belorusije i Rusije ukazali su iz nevladinog Centra za građansko obrazovanje. Navode primere saradnje CANU sa Međunarodnom asocijacijom akademija nauka, ali i naglašavaju da CANU nije transparentna u vezi sa ovom saradnjom. Navode da se CGO obratio CANU tražeći podatke o tome da li poštuju sankcije Crne Gore prema Rusiji, kao i pregled svih oblika saradnje sa Rusijom u poslednje četiri godine, ali da je CANU "odbila taj zahtev uz obrazloženje da ne poseduje tražene informacije". Ističu da je nejasno zbog čega bi CANU održavala saradnju sa ovom asocijacijom. "Budući da je IAAS neka vrsta postsovjetskog koordinacionog tijela za akademije iz tih zemalja, neobična je odluka CANU da se 2018. godine priključe ovoj asocijaciji, a naročito i jer druge akademije sa prostora bivše Jugoslavije, sa kojima CANU blisko sarađuje, nijesu članice", navode iz CGO. Ta nevladina organizacija pozvala je CANU da preispita i prekine članstvo u asocijaciji. "Institucije poput CANU moraju dosljedno primjenjivati vrijednosti koje javno zastupaju. Deklarativna podrška Ukrajini gubi smisao ukoliko se istovremeno održava saradnja sa organizacijama bliskim režimima koji učestvuju u njenom razaranju", dodaju iz CGO. Odnosi Crne Gore sa Rusijom i BelorusijomVlada Crne Gore je 8. aprila 2022. godine uvela sankcije Rusiji zbog vojne agresije na Ukrajinu, što podrazumeva zamrzavanje imovine dela ruskih državljana u Crnoj Gori, te zabranu rada ruskih vladinih medija. Vazdušni prostor takođe je zatvoren za ruske avione. Belorusija je pod sanckijama Evropske unije kao država koja je uključena u rusku agresiju na Ukrajinu, a Crna Gora se formalno uskladila sa tim merama. Politička i institucionalna saradnja Crne Gore i Rusije je nakon 2022. svedena na minimum. Sankcije, međutim, formalno ne zabranjuju sve oblike akademske saradnje. Crna Gora smatra se liderom u pristupnim pregovorima sa Evropskom Unijom, dok vlada te zemlje najavljuje zatvaranje svih pregovaračkih poglavlja do kraja godine.

Dvanaest hapšenja, akcije u nekoliko zemalja, operacije preko pet kontinenata i zapljena 4,2 tone droge epilog su međunarodne policijske akcije provedene u Crnoj Gori i Njemačkoj. Među uhapšenima u Crnoj Gori je i S.F., za koga je crnogorska policija navela da je jedan od vođa balkanskog kartela. Crnogorski mediji su ga identifikovali kao Svetislava Filipovića i on je osumnjičen za neovlaštenu proizvodnju, držanje i stavljanje u promet opojnih droga. On se suočava sa kaznom zatvora od 15 godina, a osim toga optužen je za nedozvoljenu trgovinu oružja i eksplozivnim materijalom. O njemu nema mnogo informacija, a objavljujući informacije o akciji iz Europola je rečeno da je u Crnoj Gori uhapšena visokorizična osoba. Dolazi iz Podgorice i ima 47 godine, a od 2002. godine vodi se kao direktor firme "Spectacular," pokazuju podaci javnom registru poslovnih podataka Company wall. Ta firma je do sada primila 139 pošiljki iz 16 zemalja, uključujući Ekvador, Ukrajinu i Kolumbiju pokazuju podaci na Volzi, platformi koja prikuplja podatke o globalnoj trgovini. Prema navodima sa platforme, uvozili su banane, lubenice, sušeno voće i orašaste plodove, dok je među njihovim dobavljačima i kompanija iz Hong Konga. U 2023. godini "Spectacular" je ostvarila ukupne prihode u iznosu od 664.206 eura. Filipović se i kao jedan od suvlasnika kompanije "Europayment". Računi obje kompanije su blokirani. Osim hapšenja u Crnoj Gori, uhapšene su i četiri osobe u Njemačkoj, no još uvijek nema više informacija o njima. Prema podacima Interpola, u Njemačkoj djeluje nekoliko globalnih organiziranih kriminalnih grupa koje se bave širokim rasponom zločina poput trgovine drogom, imovinskog kriminala i krijumčarenja ljudi. 'Snažno ukorijenjene' u rutama trgovine kokainomUhapšeni 15. aprila se terete za višetonske pošiljke kokaina iz Južne Amerike ka zemljama Evropske unije, rekao je ranije direktor Uprave policije Lazar Šćepanović. Kako je pojasnio, ova kriminalna grupa vršila je nabavku, prodaju i posredovanje u prodaji kokaina i kanabisa, kako u Crnoj Gori, tako i zemljama poput Njemačke, Holandije, Belgije, Bolivije, Tajlanda. Ova akcija potvrđuje da uprkos udarima koje su ranije akcije zadale, balkanske grupe nisu nestale, već nastavljaju svoje aktivnosti uz prilagođavanje i obnovu logističkih lanaca, smatra Saša Đorđević iz Globalne inicijative za borbu protiv transnacionalnog organizovanog kriminala. "Balkanske kriminalne grupe ostaju snažno ukorenjene u tradicionalnim rutama trgovine kokainom, posebno na liniji Latinska Amerika – Evropa, pri čemu je Nemačka i dalje jedno od glavnih tržišta," kaže Đorđević. Organizovane kriminalne grupe sa Zapadnog Balkana su u međunarodnim organizacijama, poput Europola i Interpola označene među ključnim za krijumčarenje kokaina iz država Latinske Amerike, poput Brazila, Kolumbije i Ekvadora do tržišta, prije svega Zapadne Evrope. No, osim kokaina, krijumčaren je i kanabis, odnosno 1,5 tona kanabisa pronađenog u 12 različitih zapljena. Kanabis je, kako su rekli iz Europola, krijumčaren u Evropsku uniju iz i preko Albanije, Tajlanda i Sjedinjenih Država. Prisustvo kanabisa, pojašnjava Đorđević, pokazuje da balkanske kriminalne grupe nisu specijalizovane samo za kokain. "Već deluju oportunistički i ulaze i na druga tržišta onda kada ona nude siguran kanal i dobru zaradu", dodaje. U posljednjoj akciji učestvovalo je oko stotinu policajaca, a osim njemačkih i crnogorskih institucija, podršku su pružile i Austrija, Španija i Europol. Prevoz avionimaNakon hapšenja u Crnoj Gori i Njemačkoj Više državno tužilaštvo u Podgorici podiglo je optužnice protiv deset osoba. Krivičnom prijavom osumnjičenima se stavlja na teret da su u više navrata prodavali, prenosili i posredovali u prodaji opojnih droga kokain i kanabis, dok se grupi od četiri osumnjičena lica stavlja na teret i krivično djelo kriminalno udruživanje. "Jedno osumnjičeno lice je u Podgorici, Njemačkoj, Boliviji, Tajlandu, Belgiji i Dominikanskoj Republici, naručivalo i organizovalo pomorski ili vazdušni transport tovara sa velikim količinama opojnih droga – kokain, konoplja i hašiš," navode iz Tužilaštva. I Europol navodi da je grupa pored morskih ruta, koristila i vazdušni saobraćaj. Đorđević pojašnjava da ovo pokazuje da ove mreže stalno prilagođavaju načine i da traže nove kanale za krijumčarenje. "Upotreba avio-saobraćaja, uključujući kurire i generalnu avijaciju, već neko vreme izaziva zabrinutost, ali im se razmere još nisu u potpunosti razjasnile", pojašnjava Đorđević. Osim novih metoda transporta grupe također mijenjaju rute. Tako je istraživanje Globalne inicijative protiv transnacionalnog organizovanog kriminala prošle godine ukazalo da organizovane kriminalne grupe čiji su članovi porijeklom iz država Zapadnog Balkana koriste novu rutu za krijumčarenje kokaina iz Latinske Amerike do Evrope i to preko država Zapadne Afrike. Crna Gora je sjedište i dva kriminalna klana, Kavačkog i Škaljarskog koji se nalaze u sukobu od 2014. godine kada je u Valensiji nestalo nekoliko stotina kilograma kokaina. U njihovim sukobima do sada je poginulo više od 70 osoba. Crna knjiga: Ubistva s mafijaškim potpisomNovi talas ubistava u ratu crnogorskih kriminalnih klanovaZemlja se nalazi na desetom mjestu u Evropi prema Globalnom indeksu organizovanog kriminala za prošlu godinu. Osim nje, u prvih deset zemalja nalaze se i Srbija i Bosna i Hercegovina. Globalni indeks organizovanog kriminala procenjuje nivo kriminala i otpornost na organizovani kriminal u 193 države svijeta.

Jedan od vodećih članova takozvanog balkanskog kartela uhapšen je 15. aprila u Crnoj Gori u okviru opsežne međunarodne operacije u kojoj je, uz podršku EUROPOL-a, privedeno ukupno 12 osumnjičenih osoba. Direktor Uprave policije Crne Gore Lazar Šćepanović izjavio je da je S.F. (47) iz Podgorice koji je uhapšen u akciji EUROPOLA-a osumnjiičen da je jedan od vođa balkanskog kartela koji se bavio međunarodnom prodajom droge i oružja. Više crnogorskih medija je objavilo da je riječ o Svetislavu Filipoviću, kome prijeti kazna od 15 godina zatvora. Pored njega, uhapšeno je još sedam osoba čime je, prema navodima policije, razbijen balkanski narko-kartel. Akcija je provedena u Crnoj Gori i Njemačkoj, gdje su uhapšene četiri osobe. Kriminalna mreža se tereti za krijumčarenje višetonskih pošiljki kokaina u EU, saopštio je EUROPOL. Istraga, koju su uz crnogorsku i njemačku policiju podržale i vlasti u Austriji i Španiji, bila je usmjerena na kriminalnu ćeliju uključenu u međunarodnu trgovinu kokainom i kanabisom u velikim razmjerama. Vjeruje se da su osumnjičene osobe imale različite uloge unutar zločinačke organizacije, od finansijera do koordinatora i logističara zaduženih za transport. Šćepanović je rekao da je policija započela akciju u oktobru 2024. i naveo da je kriminalna mreža djelovala na više kontinenata i sprovodila trgovinu narkoticima, oružjem i vršila druga krivična djela. "Ova kriminalna mreža bavila se prodajom kokaina, marihuane, organizovala mrežu preprodavaca u više zemalja", rekao je Šćepanović. Uprava policije Crne Gore objavila je snimke akcije i hapšenja. Pravosudna tijela u Crnoj Gori terete osumnjičene za umiješanost u trgovinu 2,7 tona kokaina i 1,5 tona kanabisa između oktobra 2024. i aprila ove godine. Droga je zaplijenjena u 12 različitih, prethodnih operacija širom nekoliko zemalja EU i Južne Amerike. Vjeruje se da je mreža za krijumčarenje koristila pomorske i zračne rute, prevozeći drogu u brodskim kontejnerima i drugim prikrivenim metodama. Osim kokaina, sumnja se da su krijumčarili i kanabis u EU iz Albanije, Tajlanda i Sjedinjenih Država. U ovim hapšenjima i pretragama u obje zemlje sudjelovalo je oko 100 policijskih službenika. EUROPOL je tokom istrage osiguravao stalnu koordinaciju, razmjenu informacija i pružao analitičku podršku, a prikupljeni obavještajni podaci razotkrili su dobro skrivenu mrežu koja je djelovala na više kontinenata. Agencija je pružila i finansijsku podršku za nabavu posebne opreme i druge operativne potrebe. Istovremeno, Više državno tužilaštvo u Podgorici je izvijestilo da su višemjesečne aktivnosti rezultirale podnošenjem krivične prijave Uprave policije protiv 10 lica zbog krivičnih djela kriminalno udruživanje, neovlaštena proizvodnja, držanje i stavljanje u promet opojnih droga i nedozvoljena trgovina oružjem i eksplozivnim materijama. "Krivičnom prijavom osumnjičenima se stavlja na teret da su u više navrata prodavali, prenosili i posredovali u prodaji opojnih droga kokain i konoplja, dok se grupi od četiri osumnjičena lica stavlja na teret i krivično djelo kriminalno udruživanje", navelo je Više državno tužilaštvo.

Osnovno državno tužilaštvo u Podgorici odbacilo je krivičnu prijavu koju je Specijalno državno tužilaštvo (SDT) podnelo protiv bivšeg glavnog specijalnog tužioca Milivoja Katnića, zbog sumnje da je izvršio krivično delo oduzimanje i uništenje službenog pečata i službenog spisa, potvrđeno je za Radio Slobodna Evropa iz tužilaštva. Protiv Milivoja Katnića u toku je sudski proces zbog sumnje da je izvršio krivična dela stvaranje kriminalne organizacije i zloupotreba službenog položaja.. Kako navode iz tužilaštva, krivična prijava koju je Specijalno državno tužilaštvo podnelo u junu 2025. godine odbačena jer ne postoji osnovana sumnja da je Katnić učinio ovo delo. Zbog čega se sudi Milivoju Katniću?Po nalogu Specijalnog tužilaštva Crne Gore, 14. aprila 2024. godine uhapšeni su bivši glavni specijalni tužilac Milivoje Katnić i nekadašnji visoki policijski funkcioner Zoran Lazović. Lišeni su slobode zbog sumnje da su učinili krivična dela stvaranje kriminalne organizacije i zloupotreba službenog položaja. Do hapšenja bivšeg čelnika Specijalnog tužilaštva i bivšeg pomoćnika direktora policije, došlo je na osnovu saradnje Specijalnog državnog tužilaštva sa EUROPOL-om, Agencijom Evropske unije za saradnju organa za sprovođenje zakona. SDT tereti Zorana Lazovića da je formirao kriminalnu organizaciju, čiji su članovi, navodno, bili bivši tužilac Katnić i ranije uhapšeni i suspendovani tužilac Saša Čađenović, koji je bio Katnićev zamenik i koji je optužen da je radio za kriminalni kavački klan. U podgoričkom Višem sudu 9. maja 2025. počelo je suđenje, na kom su sva trojica negirali navode optužnice, uz tvrdnju da se protiv njih vodi “politički proces”. Ko je Milivoje Katnić?Milivoje Katnić bio je Glavni Specijalni tužilac od 2015. godine do početka 2022. godine, a na tu funkciju je došao sa mesta sudije Apelacionog suda. Razrešen je godinu i po dana nakon što je sa vlasti smenjena Demokratska partija socijalista (DPS), koja je vladala trideset godina. Nove vlasti su optuživale Katnića da je progonio opoziciju, a štitio najviše funkcionere DPS-a uključujući i dugogodišnjeg predsednika Mila Đukanovića. Katnić je bio glavni tužilac u slučaju pokušaja terorizma i "državnog udara" 2016. za šta su optužneni ruski i srpski državljani, kao i lideri proruskog Demokratskog fronta - sadašnji predsednik Skupštine Crne Gore Andrija Mandić i poslanik Milan Knežević, predsednik Demokratske narodne partije. Prvostepenom presudom su svi bili osuđeni na višegodišnje kazne zatvora, ali je Apelacioni sud 2021. Godine oborio prvostepenu presudu. U ponovljenom procesu Viši sud ih je sve oslobodio 12. jula 2024. *Vijest je ažurirana 16.4. odgovorom iz Osnovnog državnog tužilaštva

Specijalno državno tužilaštvo u Crnoj Gori 13. aprila pokrenulo je krivični postupak protiv još devet lica zbog sumnje da su počinili krivična dela stvaranja kriminalne organizacije i neovlašćene proizvodnje, držanja i stavljanja u promet opojnih droga. Krivični postupak se odnosi na delovanje kriminalne grupe za koju su kao organizatori optuženi Radoje Zvicer, Vaso Ulić i Slobodan Kašćelan. U pitanju je kriminalna organizacija osnovana sa ciljem krijumčarenja kokaina iz Južne Amerike u Evropu i Australiju, kao i krijumčarenja 903 kilograma te droge u junu 2020. godine, što su sprečili nadležni organi u Australiji, navodi se u saopštenju tužilaštva. Iz tužilaštva podsećaju da su prethodno podignute optužnice protiv tri organizatora kriminalne grupe, kao i još 22 druga pripadnika grupe. Oni su optuženi za krivično delo stvaranje kriminalne organizacije, kao i neovlašćenu proizvodnju, držanje i stavljanje u promet opojnih droga. Po tim optužnicama u toku je glavni pretres pred Višim sudom u Podgorici. Radoje Zvicer, jedan od optuženih za organizovanje ove kriminalne grupe, je odbegli vođa kavačkog klana iz Kotora. Protiv njega je u januaru 2025. godine Specijalno državno tužilaštvo Crne Gore otvorilo istragu zbog sumnje za ubistvo Rista Mijanovića u novembru 2020. godine. Pod istragom se nalazi još 12 pripadnika Kavačkog klana. Kavački klan bavio se pretežno međunarodnim švercom kokaina, a upravo zbog toga se Zvicer nalazi na listi 50 najtraženijih evropskih begunaca. Zviceru se od 2020. godine, kada je teško ranjen u Kijevu, gubi svaki trag. U evropskim dokumentima se ističe da se služio sa najmanje 15 lažnih identiteta.

Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine čestitalo je Peteru Magyaru i opozicionoj stranci Tisza pobjedu na parlamentarnim izborima u Mađarskoj 2026. godine. U objavi na društvenoj mreži X, Ministarstvo je navelo da se raduje "novom poglavlju odnosa između Bosne i Hercegovine i Mađarske", zasnovanom na međusobnom poštovanju, iskrenom partnerstvu i zajedničkim evropskim vrijednostima, dodajući da izborni rezultat otvara prostor za uravnoteženiju i konstruktivniju saradnju u interesu građana obje zemlje. Čestitke Peteru Magyaru uputio je i predsjednik Srbije Aleksandar Vučić koji je izrazio uvjerenje da će se nastaviti dobra saradnja između Mađarske i Srbije, zahvalivši dosadašnjem mađarskom premijeru Viktoru Orbanu na, kako je naveo, odnosima koje su dvije zemlje do sada imale. Pobjedu opozicije u Mađarskoj čestitao je i predsjednik Crne Gore Jakov Milatović koji je poručio da se raduje susretu sa Magyarom u junu, na Samitu EU – Zapadni Balkan u Crnoj Gori, ističući da je Mađarska bila snažan podržavalac crnogorskog puta ka članstvu u Evropskoj uniji. Crnogorski premijer Milojko Spajić također je čestitao Magyaru i stranci Tisza izbornu pobjedu, navodeći da se raduje daljem unapređenju partnerstva Crne Gore i Mađarske, kao i saradnji na evropskim prioritetima "zasnovanim na demokratskim vrijednostima i viziji snažne i ujedinjene Evrope". Čestitke Peteru Magyaru uputio je i premijer Kosova Albin Kurti, koji je saopštio da Kosovo pozdravlja podršku mađarskog naroda vrijednostima Evropske unije i da se raduje budućoj saradnji dvije strane. Pobjeda stranke Tisza označila je kraj 16-godišnje vladavine premijera Viktora Orbana, koji je priznao poraz nakon što su djelimični rezultati pokazali ubjedljivu prednost opozicije. Čestitke je uputio i premijer Albanije Edi Rama koji se istovremeno zahvalio Viktoru Orbanu na zbližavanju dvije države. Rama je na društvenoj mreži X napisao: "Bilo je zadovoljstvo sarađivati sa premijerom Orbanom i biti svjedok zbližavanja Albanije i Mađarske. Želim svom dobrom prijatelju Viktoru sve najbolje u ovom novom poglavlju njegovog života. Istovremeno, srdačno čestitam Peteru Mađaru na njegovoj zaista impresivnoj pobjedi. Novoizabranom premijeru Mađarske želim puno uspjeha u njegovom velikom poduhvatu da otvori novo poglavlje za svoju zemlju i radujem se zajedničkom radu na još većem zbližavanju naših dviju zemalja". Preliminarni rezultati sa više od 80 posto prebrojanih glasova ukazali su da bi Tisza mogla osvojiti oko 137 od ukupno 199 poslaničkih mjesta u parlamentu, čime bi obezbijedila dvotrećinsku većinu i mogućnost samostalnog formiranja vlasti. Izbori su održani uz rekordnu izlaznost od oko 79 posto. Lider Tisze Peter Magyar poručio je nakon objave rezultata da Mađarska "želi ponovo da bude evropska zemlja", najavljujući borbu protiv korupcije i jačanje demokratskih institucija. Pobjedu mađarske opozicije pozdravili su i brojni evropski lideri, uključujući predsjednicu Evropske komisije Ursulu fon der Lajen, koja je ocijenila da se Mađarska ovom odlukom birača vraća evropskom putu. Na izborne rezultate osvrnuo se i predsjednik Narodne skupštine Republike Srpske Nenad Stevandić, koji je u objavi na društvenoj mreži X ocijenio da je Viktor Orban izgubio političku bitku, ali da je postavio temelje evropskog suverenizma, antimigrantske i antiratne politike. Stevandić je naveo da je Orban "politički ostao u poziciji feniksa", da je "udario temelje srpsko-mađarskog prijateljstva" te da je "džentlmenski priznao poraz", dodajući da je Magyar njegov "učenik". U izbornoj trci je učestvovalo samo pet stranaka - najmanji broj stranaka koje su učestvovale na izborima još od demokratizacije Mađarske 1990. godine - nakon što su se neke političke opcije povukle kako bi povećale šanse za pobjedu stranke Tisza.

Vlada Crne Gore utvrdila je u sredu predlog odluke o davanju koncesije za aerodrome u Podgorici i Tivtu, kojim je predviđeno da koncesija bude dodeljena prvorangiranom ponuđaču Incheon Airport Consortium (IAC) iz Južne Koreje na period od 30 godina, prenela je Radio-televizija Crne Gore. Rukovodilac radom Ministarstva saobraćaja Filip Radulović rekao je na konferenciji za novinare da konačnu odluku o davanju koncesije ima Skupština Crne Gore. "Koncesije ne predstavljaju prodaju ni privatizaciju Aerodroma. To je dugoročno upravljanje imovinom, u ovom konkretnom slučaju na 30 godina. Imovina je naša i ostaje naša svo ovo vrijeme", rekao je on. Radulović je rekao da će posle isteka koncesionog perioda sve novoizgrađeno na području aerodroma, kao i imovina aerodroma ostati u vlasništvu države. Savetnica premijera za ekonomsku politiku Milena Milović je rekla da je koncesionar dužan da u Podgorici i Tivtu rekonstruiše terminale koji postoje, ali i da izgradi nove. "Od ovih 300 miliona najveći dio investicije se dešava u prvih šest godina, 132 miliona eura se ulaže u prve tri godine", rekla je Milović. Milović je rekla da se koncesionar takođe obavezao da uplati godišnje 35 odsto bruto prihoda, što je, prema njenim rečima, najmanje 600 miliona u periodu od 30 godina. "Benefiti za našu državu se procjenjuju na najmanje milijardu eura u periodu trajanja 30 godina", dodala je ona. Milović je rekla da su zaposleni zaštićeni jer je obaveza koncesionara da preuzme kolektivni ugovor i da preuzme sve zaposlene koji imaju ugovor o radu na pet godina trajanja koncesije. Kada je tenderska procedura za zakup Aerodroma Crne Gore, posle sedam godina, 2025. ušla u završnu fazu, ministar finansija Srbije Siniša Mali je rekao da je Srbija, koja nije učestvovala na tenderu, zainteresovana za koncesiju aerodroma u Podgorici i Tivtu. Vlada Crne Gore je prošle godine saopštila da su u predviđenom roku do 9. maja ponude dostavile dve međunarodne kompanije: Incheon koji je u vlasništvu južnokorejske Vlade i privatna kompanija iz Luksemburga Corporacion America Airports S.A.

Crnogorsko Specijalno državno tužilaštvo predalo je sudu u Podgorici optužnicu protiv više osoba zbog šverca 5,7 tona kokaina, navodeći da su u organizovano delovali u više država, uz podršku pojedinaca iz crnogorskih institucija. Optužnica koju je Tužilaštvo predalo sudu u ponedeljak podignuta je za više krivičnih dela protiv Radosava Radovića, Miljana Kneževića, Rosana Radovića, Jovana Babovića, Miloša Radonjića, Marka Radonjića, Krsta Vujića, Damjana Vukašinovića, Milorada Krivokapića, Borisa Drobnjaka, Ivana Krsmanovića i D.R., prenela je Radio-televizija Crne Gore. Okrivljeni Miloš Radonjić je u zatvoru u SAD gde se tereti za "koordiniranje, planiranje i transport pošiljki kokaina" iz Južne Amerike u Evropu. On je uhapšen u Italiji u oktobru 2023. godine, a u julu naredne godine izručen je SAD. Radosavu Radoviću i Damjanu Vukašinoviću se već sudi za šverc više tona kokaina. Njima se sudi za šverc najmanje sedam tona kokaina iz Južne Amerike, a objedinjeni postupak pred Specijalnim sudom u Beogradu nastavljen je izvođenjem sadržaja poruka s Skaj aplikacije. Pripadnici crnogorskog Interpola u Bernu prošle godine su odbili da preuzmu od švajcarske policije uhapšenog Krsta Vujića, jer su utvrdili da se ne radi osobi za kojim je Crna Gora raspisala poternicu. Prethodno su švajcarske vlasti i crnogorska policija objavili da je 14. avgusta 2025. uhapšen pripadnik visokorizične organizovane kriminalne grupe Krsto Vujić. Međutim, prilikom primopredaje osumnjičenog u Bernu 29. avgusta crnogorski inspektori ustanovili su da se ne radi o Vujiću. Više od pet tona kokaina je zaplenjeno u februara 2020. na teretnjaku "Aressa" u vodama Arube, u Karipskom moru kada je uhapšeno jedanaest crnogorskih državljana koji su bili članovi posade broda. Pretpostavlja se da je to jedan od slučajeva s kojima se povezuje grupa koju je u ponedeljak optužilo Specijalno državno tužilaštvo, ali zvanično to nije potvrđeno, navodi Radio-televizija Crne Gore.