Kancelarija za kontrolu strane imovine (OFAC) pri američkom Ministarstvu finansija produžila je operativnu licencu Naftnoj industriji Srbije do 28. avgusta, rekla je ministrica rudarstva i energetike Srbije Dubravka Đedović Handanović. Novom licencom Naftnoj industriji Srbije (NIS) se omogućava nastavak rada, odnosno prerada sirove nafte. Đedović Handanović je prethodno najavila da postoje indicije da će NIS od američke administracije dobiti licencu za nastavak operativnih aktivnosti, kao i da se očekuje zvanično pismo od administracije SAD-a kako bi to bilo i formalizovano. OFAC je ranije produžio operativnu licencu do 31. jula. Američka administracija uvela je početkom 2025. sankcije NIS-u kako bi spriječila da Rusija prihode od energetike koristi za rat u Ukrajini. Više od godinu dana sankcije se odlažu, a otkako se mađarski MOL pojavio kao zainteresovani kupac, OFAC-ova licenca za rad se periodično obnavlja. Pregovori o prodaji ruskog udjela u jedinoj naftnoj rafineriji u Srbiji i dalje su u toku. Ruski vlasnici imaju 56,15 posto vlasništva u NIS-u, od čega 44,85 pripada državnom Gaspromnjeftu. MOL i Vlada Srbije potpisali su 16. juna Ugovor između akcionara o budućem upravljanju Naftnom industrijom Srbije. Tim dokumentom uređuju se i struktura i način odlučivanja upravljačkih tijela, kao i strateški ciljevi kompanije, saopšteno je tada iz Vlade Srbije i MOL-a. Ugovor će početi da se primjenjuje samo ako se MOL i Gaspromnjeft dogovore oko prodaje NIS-a, a OFAC takav aranžman odobri.

Policija Kosova saopštila je u petak da je izvršila pretres kuće M. J. u Zubinom Potoku i pronašla te zaplijenila dokaze koji svjedoče da je bio "mobilisan i aktivan tokom ratnog perioda u bivšoj jugoslovenskoj vojsci". M. J. je zajedno sa M. B. uhapšen 28. jula, pod sumnjom za krivično djelo "ratni zločini protiv civilnog stanovništva". Specijalno tužilaštvo je izvijestilo da je njihovo hapšenje povezano sa iskopavanjima koja se vrše u Zubinom Potoku, gdje se sumnja na masovnu grobnicu i vjeruje da se tu nalaze žrtve posljednjeg rata na Kosovu. U međuvremenu, policija je navela da u saradnji sa Specijalnim tužilaštvom nastavlja sa provođenjem intenzivnih istraga u vezi sa dvojicom uhapšenih. "Slučaj nastavljaju da tretiraju relevantni policijski timovi, dok Policija Kosova ostaje posvećena da u saradnji sa pravosudnim organima tretira sve krivične slučajeve, uključujući i one koji se odnose na ratne zločine", saopštila je Policija Kosova. Glavni tužilac Specijalnog tužilaštva Kosova Bljerim Isufaj (Blerim) potvrdio je 30. jula da su tokom iskopavanja pronađeni posmrtni ostaci na lokaciji za koju se sumnja da je masovna grobnica ljudskog porijekla. Prema njegovim riječima, identifikacija žrtava zahtijevat će vrijeme, jer će posmrtni ostaci biti podvrgnuti DNK analizi. Kosovske institucije sumnjaju da bi lokacija mogla biti povezana sa nestankom "grupe mitrovačkih intelektualaca". Vršilac dužnosti premijera Aljbin Kurti (Albin) izjavio je 29. jula da je to prva pretpostavka institucija, ali je naglasio da će identitet pronađenih posmrtnih ostataka moći da bude potvrđen tek po okončanju svih istražnih procedura. U aprilu 1999. godine na sjeveru Kosova nestala su 23 albanska civila, među kojima su bili ljekari, profesori, advokati i drugi ugledni građani. Nekoliko dana nakon početka iskopavanja u Zubinom Potoku, u Srbiji je 30. jula uhapšena jedna osoba pod sumnjom za "špijunažu". Kosovski ministar rada, porodice, socijalne zaštite i vrijednosti oslobodilačkog rata Andin Hoti rekao je da R.T. (1980), iz Istoka na Kosovu, uhapšen u Srbiji nakon što je pomogao u otkrivanju masovne grobnice na Kosovu. Fond za humanitarno pravo Kosova i Fond za humanitarno pravo Srbije saopštili su da provjera informacije o masovnoj grobnici u Malom Kaluđeru traje duže od dvije decenije. U njihovim saopštenjima je navedeno da je informacija o mogućoj masovnoj grobnici u tom selu javno dostupna od 7. januara 2013. godine, kada je dnevni kosovski list na albanskom jeziku Zeri (Zëri) objavio izjavu R.T. o ubistvu 23 albanska civila i tajnom ukopu njihovih tijela u dolini sela Mali Kaluđer. Navedeno je da je R.T. dao izjavu istražiteljima UNMIK-a i Policiji Kosova 7. februara 2003. godine. Nema zvanične potvrde da li je riječ o istoj osobi R.T. koja je uhapšena u Kraljevu i svjedoku o grobnici na sjeveru Kosova. Institut za zločine počinjene tokom rata na Kosovu objavio je 29. jula preliminarni izvještaj u kojem se navodi da je dokumentovano 12.230 žrtava rata na Kosovu, u periodu od 1. januara 1998. do 20. juna 1999. godine. Više od 1.500 osoba, većinom Albanaca, i dalje se vodi kao nestalo, dok su posmrtni ostaci nestalih pronađeni u nekoliko masovnih grobnica u Srbiji.

U Kraljevu, u centralnoj Srbiji, uhapšen je R.T. (1980) iz Istoka, na Kosovu, zbog sumnje da je izvršio krivično delo špijunaža, prenela je agencija Tanjug emitujući snimke hapšenja. Prema saznanjima te agencije, Viši sud u Kraljevu odredio je pritvor do 30 dana za R.T. nakon saslušanja u Višem javnom tužilaštvu u Kraljevu. Ministarstvo unutrašnjih poslova (MUP) Srbije, Bezbednosno-informativna agencija i Više tužilaštvo u Kraljevu nisu odgovorili na upit RSE o hapšenju R.T., niti su zvanično potvrdili informaciju. Prema medijskim navodima R.T. se sumnjiči da je duže vreme sarađivao sa "Albanskom obaveštajnom službom", koja deluje na Kosovu. Dodaje se da je uhapšeni prikupljao i dostavljao podatke i saznanja o aktivnostima nekadašnjih i sadašnjih pripadnika Vojske Srbije, Ministarstva unutrašnjih poslova Srbije i drugih bezbednosnih struktura države. Navedeno je da je zbog njegovih aktivnosti uhapšeno više lica srpske nacionalnosti na Kosovu, te da je došlo do progona većeg broja Srba sa područja Zubinog Potoka i severa Kosova. Kosovski ministar Hoti: Hapšenje sabotaža rasvetljavanja sudbine nestalihKosovski ministar rada, porodice, socijalne zaštite i vrednosti oslobodilačkog rata Andin Hoti ocenio je da je hapšenje osobe za koju tvrdi da je pomogla u otkrivanju navodne masovne grobnice na Kosovu "pokušaj ubistva istine". "Ovo nije država koja traži pravdu. Ovo je državni aparat koji nastavlja da štiti kriminalce, zastrašuje svedoke i sprečava rasvetljavanje sudbine nestalih osoba. Svako ovakvo hapšenje šalje jasnu poruku: ko govori o masovnim grobnicama, biva kažnjen", naveo je Hoti na Fejsbuku. On je ocenio da to nije nedostatak saradnje, već "direktna sabotaža procesa rasvetljavanja sudbine nestalih osoba i kršenje duha Deklaracije o nestalim osobama, dogovorene u Briselu". Hoti nije naveo na osnovu kojih saznanja tvrdi da je osoba uhapšena zbog navodne pomoći u otkrivanju grobnice, a nije bio dostupan za dodatni komentar. Do hapšenja je došlo nekoliko dana nakon što su kosovske vlasti započele iskopavanje u Malom Kaluđeru kod Zubinog Potoka zbog sumnje na postojanje masovne grobnice. Glavni tužilac Specijalnog tužilaštva Kosova Bljerim Isufaj potvrdio je 30. jula da su tokom iskopavanja pronađeni posmrtni ostaci na lokaciji za koju se sumnja da je masovna grobnica ljudskog porekla. Prema njegovim rečima, identifikacija žrtava zahtevaće vreme, jer će posmrtni ostaci biti podvrgnuti DNK analizi. Kosovske institucije sumnjaju da bi lokacija mogla biti povezana sa nestankom "grupe mitrovačkih intelektualaca". Vršilac dužnosti premijera Aljbin Kurti izjavio je 29. jula da je to prva pretpostavka institucija, ali je naglasio da će identitet pronađenih posmrtnih ostataka moći da bude potvrđen tek po okončanju svih istražnih procedura. U aprilu 1999. godine na severu Kosova nestala su 23 albanska civila, među kojima su bili lekari, profesori, advokati i drugi ugledni građani. Bez zvanične potvrde da li je reč o istoj osobiFond za humanitarno pravo Kosova i Fond za humanitarno pravo Srbije saopštili su da provera informacije o masovnoj grobnici u Malom Kaluđeru traje duže od dve decenije. U njihovim saopštenjima je navedeno da je informacija o mogućoj masovnoj grobnici u tom selu javno dostupna od 7. januara 2013. godine, kada je dnevni kosovski list na albanskom jeziku Zeri (Zëri) objavio izjavu R.T. o ubistvu 23 albanska civila i tajnom ukopu njihovih tela u dolini sela Mali Kaluđer. Navedeno je da je R.T. dao izjavu istražiteljima UNMIK-a i Kosovskoj policiji 7. februara 2003. godine. Nema zvanične potvrde da li je reč o istoj osobi R.T. koja je uhapšena u Kraljevu i svedoku o grobnici na severu Kosova.

Dvadeset šest sadašnjih i bivših suradnika Memorijalnog centra Srebrenica pozvano je na saslušanje u lokalnu policijsku stanicu po nalogu Okružnog javnog tužilaštva u Bijeljini, objavio je u četvrtak direktor Memorijalnog centra Emir Suljagić. Prema njegovim riječima, od suradnika se traži davanje izjava radi "prikupljanja obavještenja" o njihovom angažmanu u Memorijalnom centru na osnovu tužilačke odluke donesene prošle godine. Mediji iz Republike Srpske objavili su da se radi o predistražnim radnjama pokrenutim nakon prijave podnesene 2025. godine o navodnim nepravilnostima u radu Centra. RSE je zatražio komentar Okružnog javnog tužilaštva u Bijeljini, ali odgovor nije stigao. Suljagić je naveo da su pozivi uslijedili dan nakon predstavljanja godišnjeg Izvještaja o negiranju genocida. "Doslovno, više od polovine ljudi iz Srebrenice koji su u jednom ili drugom periodu bili angažirani u Memorijalnom centru danas je pozvano u policiju", naveo je Suljagić u objavi na društvenim mrežama. On je napisao da je Memorijalni centar javna institucija čije je poslovanje dostupno javnosti te da redovno dobiva pozitivna mišljenja državnih revizora. Suljagić je također izrazio zabrinutost zbog, kako je naveo, mogućeg nezakonitog iznošenja dokumenata s imenima i ličnim podacima suradnika Memorijalnog centra. Prema njegovim riječima, pristup tim dokumentima, osim rukovodstva, imali su i članovi Upravnog odbora na vlastiti zahtjev. Nakon informacije o pozivima na saslušanja, potpredsjednik entiteta Republika Srpska Ćamil Duraković zatražio je više informacija o tome "ko je donio odluku da se protiv tih ljudi pokrene ovakva istraga i s kojim ciljem". "Ko je procijenio da je opravdano da se desetine ljudi istovremeno izlažu policijskom ispitivanju zbog njihovog angažmana u javnoj instituciji BiH? Među pozvanima nisu kriminalci niti prijetnja bilo kome. To su ljudi koji su organizovali komemoracije, radili sa preživjelim žrtvama, istraživali činjenice o genocidu, vodili projekte, pomagali povratnicima i gradili institucije. To su ljudi koji danas nose gotovo sve što postoji od građanskog aktivizma, borbe za ljudska prava i borbe za opstanak Bošnjaka na Drini", navodi Duraković. Reagirala je i zamjenica ministra za ljudska prava i izbjeglice BiH Duška Jurišić koja je ocijenila da je poziv desecima osoba, bez jasnog i zvaničnog objašnjenja "ozbiljan institucionalni propust". "Kada je riječ o instituciji koja njeguje sjećanje na genocid u Srebrenici i djeluje u jednoj od najosjetljivijih sredina u BiH, vlasti su morale biti svjesne da će takav potez izazvati ogromnu zabrinutost i unemirenost. Upravo zbog toga je postojala obaveza da se odmah, jasno i precizno saopšti pravni osnov postupanja, status pozvanih osoba i razlozi zbog kojih se provode saslušanja", napisala je Jurišić. Dodala je da tužilaštva imaju pravo i obavezu provoditi zakon, ali imaju i odgovornost da svoje postupke učine razumljivim javnosti kada oni pogađaju pitanje od izuzetnog društvenog značaja. Iz Udruženja žrtava genocida zatražila su od domaćih i međunarodnih institucija da hitno ispitaju zakonitost, opravdanost i proporcionalnost postupanja prema najmanje 26 sadašnjih i bivših zaposlenika i suradnika Memorijalnog centra Srebrenica. Zahtjev su Visokom sudskom i tužilačkom vijeću BiH (VSTV BiH), predsjednici i glavnom tužiocu Međunarodnog rezidualnog mehanizma za krivične sudove te visokom predstavniku uputili Udruženje žrtava i svjedoka genocida, Pokret Majke enklave Srebrenica i Žepa, Udruženje Žena Podrinja, Udruženje Majke Srebrenice i Udruženje Žene Srebrenice. Rukovodstvo Memorijalnog centra i direktor Emir Suljagić i ranije su više puta upozoravali na političke i institucionalne pritiske koji dolaze iz entiteta Republika Srpska zbog rada Centra, posebno njegovih aktivnosti na dokumentiraju genocida i negiranja genocida. Vlasti Republike Srpske, uključujući najviše političke zvaničnike, godinama negiraju i odbacuju presude međunarodnih i domaćih sudova o genodicu u Srebrenici. Memorijalni centar Srebrenica, otvoren 2003. godine u nekadašnjoj bazi Ujedinjenih naroda, državna je institucija posvećena sjećanju na više od 8.000 Bošnjaka ubijenih u genocidu u julu 1995. godine.

Predsedniku Upravnog odbora Asocijacije nezavisnih elektronskih medija (ANEM) Veranu Matiću ponovo su, drugi dan zaredom upućene pretnje smrću. Pretnje su upućene preko društvene mreže X, jedna sa istog naloga kao prethodnog dana, a slična i sa drugog naloga na Fejsbuku. Nezavisno udruženje novinara Srbije (NUNS) zatražilo je hitnu reakciju nadležnih institucija povodom učestalih pretnji smrću Matiću, procenu njegove bezbednosti i obezbeđivanje adekvatne zaštite njemu i njegovoj porodici. "Imajući u vidu učestalost pretnji, uvreda, napada u onlajn prostoru, ali i ranije fizičke napade kojima je Veran Matić bio izložen, on je od Ministarstva unutrašnjih poslova zatražio procenu sopstvene bezbednosti", navodi se u saopštenju. NUNS je naglasio da pretnje dolaze nakon višemesečne kampanje targetiranja, diskreditacije i govora mržnje usmerenog protiv Verana Matića u pojedinim medijima i na društvenim mrežama. Dodaje se da prema saznanjima ANEM-a, iza naloga sa kojih su pretnje upućene stoji ista osoba, koja je i ranije upućivala pretnje novinarima i medijima, ali za to nije snosila nikakve zakonske posledice. I Udruženje novinara Srbije (UNS) ponovo je pozvalo nadležne da hitno identifikuju i kazne odgovorne, naročito imajući u vidu da je to samo jedna u nizu pretnji kojima je Matić bio izložen, te da se pretnje ponavlјaju. Evropska komesarka za proširenje Marta Kos navela je nedavno da su predstavnici srpskog civilnog društva izloženi kampanjama blaćenja i ličnim napadima. "Snažno civilno društvo i angažovani građani prednost su svake demokratije i ključni za uspješan proces proširenja. Zaslužuju poštovanje i slobodu govora bez zastrašivanja ili pokušaja da se njihov rad delegitimiše", navodi se u objavi Kos 23. jula na mreži X. U nedavnoj Rezoluciji Parlamentarne skupštine Saveta Evrope izražena je zabrinutost zbog prekomerne upotrebe sile tokom antivladinih protesta, ali i drugih kršenja ljudskih prava i ugrožavanja slobode medija u Srbiji. Rezolucijom se upozorava i na pritiske, napade, targetiranja pripadnika civilnog sektora. Srbija je prema Indeksu slobode medija za 2026. godinu Reportera bez granica rangirana na 104. mesto, od ukupno 180, u grupu zemalja gde je "teška situacija".

Rusija je saopštila da je osnivača Telegrama, Pavela Durova, označila kao "teroristu" i "ekstremistu", dodatno zaoštravajući poziciju ove popularne aplikacije za razmenu poruka uoči parlamentarnih izbora u septembru. Durov, koji posjeduje francuski i pasoš UAE, reagovao je na objavu da je stavljen na zvaničnu listu "terorista" prkosnim fotografijama i video zapisima na Telegramu i drugim aplikacijama društvenih medija. Jedan objavljen na mreži X sadržao je napis "sloboda izražavanja" i prikazivao je Durova kako pleše. Oznaka, koju je 29. jula objavila glavna ruska obavještajna agencija, poznata kao FSB, proizilazi iz onoga što su vlasti nazvale širokom upotrebom aplikacije od strane ukrajinskih obavještajnih službi. Oznaka stavlja Durova u istu pravnu kategoriju kao i Alekseja Navaljnog, pokojnog advokata za borbu protiv korupcije koji je izgradio značajnu političku bazu izazivajući ruske vladajuće poslanike i Kremlj prije nego što je umro u ruskom zatvoru. Vlasti su saopštile da se oznaka neće odnositi na sam Telegram, koji je posljednjih godina bio pod pritiskom vladinih regulatora i bezbjednosnih službi kao dio šire kampanje za pokušaj kontrole onoga što Rusi čitaju i gledaju na mreži. Zajedno sa WhatsApp-om, Telegram je najpopularniji digitalni alat koji Rusi koriste za komunikaciju, dijeljenje vijesti i vođenje poslovanja, između ostalog. WhatsApp su regulatori ugušili, usporili i u velikoj mjeri blokirali. Vjeruje se da ruske obaveštajne službe takođe koriste Telegram za stvari poput regrutovanja nesvjesnih sabotera u Evropi i drugdje. A ruski ratni blogeri koriste platformu da trube o ruskim vojnim operacijama u Ukrajini, kao i da prikupljaju novac za ruske jedinice. Ruske bezbjednosne službe pokušale su da izvrše pritisak na Durova da im omogući pristup osnovnoj bezbjednosnoj infrastrukturi aplikacije, ali se Telegram tome opirao. Zvaničnici su takođe napravili ono što se nadaju da će biti alternativna aplikacija, poznata kao Mesindžer Maks. Tokom prošle godine, vladine vlasti, uključujući predsednika Vladimira Putina, pokušale su da prisile Ruse da pređu na Telegram, ali su se mnogi opirali. Unutrašnja borba oko pritisaka na Telegrama djelimično je dospjela u javnost. Onlajn novinski sajt The Bell i drugi su izvestili da je FSB predvodio napore da se pooštri kontrola nad Telegramom i širim internetom. Međutim, pokušaj je navodno naišao na odbijanje glavnog političkog odeljenja Kremlja koje nadgleda stvari poput izbora, uključujući septembarske izbore za donji dom parlamenta. Telegram ostaje ključno sredstvo za mobilizaciju izlaznosti birača i slanje političkih poruka za zvaničnike vladajuće stranke u ruskim regionima. Durov, koji je takođe pobegao iz Rusije 2014. godine nakon što je bio primoran da proda ruski ekvivalent Facebooku biznismenu povezanom sa Kremljem, suočio se sa pravnim prijetnjama i u Evropi. Francuske vlasti su 2024. godine tvrdile da nije uspio da moderira ekstremistički sadržaj na Telegramu i podnijele su krivične prijave protiv njega. Kasnije je stavljen u kućni pritvor, ali su ograničenja putovanja poslije ukinuta. Durov je takođe kritikovao evropske regulatore tehnologije, optužujući ih da pokušavaju da uguše slobodu izražavanja opterećujućim propisima.

Grafiti sa likom nekadašnjeg komandanta Vojske Republike Srpske i ratnog zločinca Ratka Mladića, ispisani su na ogradi objekta Islamske zajednice u Somboru, u Vojvodini. "Šovinizam i vandalizam ne poznaju vjeru niti imaju bilo kakve moralne granice", saopštila je Islamska zajednica u Srbiji. Na spoljašnjoj strani ogradnog zida molitvenog prostora u Somboru osvanuli su 29. jula uvredljivi i provokativni natpisi sa muralom osuđenog ratnog zločinca, navedeno je u saopštenju. Dodaje se da je to jako uznemirilo vernike Sombora i okoline. Objekat u vlasništvu Mešihata Islamske zajednice u Srbiji, koji predstavlja molitveni prostor – mesdžid, otvoren je 12. jula. U saopštenju je izraženo verovanje da je reč o sporadičnom, neljudskom postupku pojedinaca "koji nastoje iskaliti svoju mržnju i bijes na sve one koji ne misle kao oni." Islamska zajednica u Srbiji zatražila je hitnu reakciju nadležnih organa na pronalaženju i adekvatnom sankcionisanju počinioca, navodeći da će se time potvrditi briga države prema manjinskim zajednicama. U saopštenju je navedeno i da su 12. decembra 2025, na istom objektu, koji je tada bio u fazi adaptacije, na istom mestu, ogradnom zidu, ispisani provokativni grafiti, nakon čega su državni organi blagovremeno reagovali. Nekadašnji komandant Vojske Republike Srpske Ratko Mladić osuđen je u Haškom tribunalu na doživotni zatvor zbog genocida u Srebrenici, zločina protiv čovečnosti, kršenja zakona ili običaja ratovanja tokom rata u BiH 1992-1995. Skrivao se skoro 16 godina, uhapšen je u Srbiji 26. maja 2011. i šest dana kasnije izručen Međunarodnom krivičnom sudu za bivšu Jugoslaviju (ICTY) u Hagu.

Ukrajinske snage su nastavile da napadaju mete duboko u Rusiji dronovima, uključujući i objekte najvećeg onlajn prodavca u zemlji, Wildberries, dok je predsjednik Volodimir Zelenski pozvao Sjedinjene Države i evropske saveznike da pojačaju protivvazdušnu odbranu Ukrajine usred eskalacije ruskih balističkih raketnih napada. Prema praćenju Telegram kanala i ruskih regionalnih vlasti, ukrajinski dronovi su 31. jula pogodili logistički centar Wildberries i rafineriju nafte u Volgogradskoj oblasti Rusije. Wildberries, ruski ekvivalent onlajn maloprodajnog giganta Amazona, potvrdio je izvještaje o požaru u svom skladištu u Volgogradskoj oblasti. Prema preliminarnim informacijama kompanije, niko nije povrijeđen tokom napada. Telegram kanali su takođe izvijestili o napadu na logistički objekat Wildberries u Zelenodoljsku u ruskoj Republici Tatarstan. Prema video snimcima objavljenim na mreži, napad je izazvao manji dim, ali nije izbio požar većih razmjera. Lokalni stanovnici su takođe prijavili eksplozije u Kazanju, glavnom gradu ruske naftom bogate Republike Tatarstan, dok su vlasti republike saopštile da su na aerodromima u regionu uvedena privremena ograničenja usled upozorenja na dron, kasnije dodajući da nije bilo prijavljene štete niti žrtava. Skladišni kompleks kompanije u Zelenodoljsku u Tatarstanu i dalje je u funkciji, saopštila je i pres služba Wildberriesa. U posljednjih nekoliko nedelja, ukrajinske snage su napale najmanje 13 skladišta Wildberriesa u više ruskih regiona, jer Kijev tvrdi da se kompanija koristi za transport vojne robe. Medijski izvještaji procjenjuju da je ukrajinska kampanja dronova možda poremetila otprilike 10 procenata ukupnog kapaciteta skladišta kompanije, što je potencijalno uticalo na logističku mrežu ovog trgovca širom Rusije. Ukrajina poziva na podršku protivvazdušnoj odbraniPredsjednik SAD Donald Trump je u telefonskom intervjuu za Financial Timess 30. jula rekao da još nije odlučio da li će dozvoliti Ukrajini da proizvodi presretače zemlja-vazduh Patriot američkog dizajna. "To je veoma neobično oružje i... moramo biti malo oprezni kome licenciramo. Mi zapravo ne licenciramo opremu", rekao je Trump, kako je citirao Financial Times. Trumpove izjave uslijedile su nekoliko dana nakon što se sastao sa Zelenskim u Bijeloj kući kako bi razgovarali o obnavljanju mirovnih pregovora sa Rusijom i planovima da Ukrajina proizvodi presretače raketa Patriot. Nakon sastanka, Zelenski je u intervjuu za Fox news rekao da je Trump pristao da obezbijedi licence koje će Ukrajini omogućiti da domaće proizvodi rakete Patriot, koje se smatraju najefikasnijom odbranom od balističkih raketa. Zelenski je pozvao Sjedinjene Države i evropske saveznike da ojačaju ukrajinsku protivvazdušnu odbranu usred eskalacije ruskih balističkih raketnih napada. "Protivvazdušne rakete i pritisak na Rusiju koji mogu zaustaviti ovaj glupi ruski rat. Protivvazdušne rakete – prije svega za Patriote, ali i za NASAMS, IRIS-T, HOK i naše druge sisteme – su ključni prioritet", rekao je Zelenski nakon velikog ruskog napada dronom i raketama na Ukrajinu u kojem je ubijeno najmanje osam ljudi, uključujući skoro cijelu porodicu u selu Radušne u jugoistočnoj Dnjepropetrovskoj oblasti Ukrajine. "Nadam se da će svi naši partneri, prije svega naši američki partneri, kao i naši prijatelji u Evropi, shvatiti da pravi ljudski životi zavise od toga da li nam pomažu", napisao je Zelenski na X. Zelenski je dodao da preliminarni nalazi ukazuju na to da je raketa koja je pogodila Radušne potekla iz Sjeverne Koreje. Ukrajinski predsjednik je povezao incident sa savezom Moskve sa Pjongjangom, koji, kako je rekao, postoji "radi raspoređivanja sjevernokorejskog kontingenta ovde u Evropi, na našim granicama i radi ubijanja naše ukrajinske djece". Prošle nedelje, Zelenski je rekao da se Moskva sprema da rasporedi još hiljade sjevernokorejskih vojnika kako bi podržala svoju invaziju na Ukrajinu, a pripreme su u Rusiji u toku od početka ljeta. Novo raspoređivanje sjevernokorejskih trupa označilo bi drugo takvo raspoređivanje od 2024. godine, kada je oko 12.000 sjevernokorejskih vojnika poslato da se bori u ruskom Kurskom regionu nakon iznenadne invazije ukrajinskih snaga.

Broj slučajeva negiranja genocida u Srebrenici porastao je sa 99 na 149 u posljednjem izvještajnom periodu, što predstavlja povećanje za više od 50 odsto, pokazuje Izvještaj o negiranju genocida za 2026. godinu Memorijalnog centra Srebrenica. Prema izvještaju, predstavljenom 30. jula, među najistaknutijim negatorima genocida i dalje su bivši predsjednik Republike Srpske Milorad Dodik i predsjednik Boračke organizacije Srebrenice Branimir Kojić. Autori navode i povećan broj slučajeva podrške počiniocima genocida i veličanja osuđenih ratnih zločinaca, dok je direktno poricanje genocida ostalo najzastupljeniji oblik negiranja. Izvještaj upozorava i na, kako je navedeno, snažnu kampanju dehumanizacije Bošnjaka koju provode vlasti Republike Srpske, unutar Bosne i Hercegovine i kroz aktivnosti usmjerene prema međunarodnoj javnosti. Prema nalazima monitoringa, negiranje se pojavljuje kroz izjave političara i nosilaca javnih funkcija, posebno u Republici Srpskoj i Srbiji, djelovanje institucija, medijske sadržaje kojima se poriču ili relativizuju sudski utvrđene činjenice, ali i kroz svakodnevne oblike podrške počiniocima genocida poput murala, transparenata, skandiranja na sportskim događajima i javnih okupljanja. U izvještaju se navodi da je direktno poricanje genocida i dalje najčešći oblik negiranja, ali da je tokom protekle godine zabilježen i rast slučajeva veličanja osuđenih ratnih zločinaca i podrške počiniocima genocida. Projektni koordinator Mediacentra Sarajevo Tarik Moćević rekao je da je izvještajni period, osim slučajeva negiranja genocida, obilježila kampanja dehumanizacije bošnjačkog naroda koju su provodili Dodik i rukovodstvo Republike Srpske. Te pojave su evidentne i kroz lobističku kampanju prevenstveno prema Sjedinjenim Američkim Državama, što je posebno naglašeno u izvještaju. Analitičar Jasmin Mujanović, autor dijela izvještaja koji se bavi međunarodnim lobiranjem, naveo je da takve aktivnosti predstavljaju pokušaj prikazivanja Bošnjaka kao sigurnosne prijetnje, što predstavlja oblik dehumanizacije i služi za opravdavanje diskriminatornih politika prema cijeloj etničkoj grupi. Direktor Memorijalnog centra Emir Suljagić rekao je da cilj monitoringa nije samo evidentiranje pojedinačnih slučajeva negiranja nego i stvaranje trajnog arhiva izjava i postupaka javnih ličnosti. "Kakvi god politički vjetrovi danas pušu, oni će proći. Ali decenijama od danas ostat će zapis o tome ko je i šta govorio o Srebrenici 30 godina nakon genocida", rekao je Suljagić. On je ocijenio da negiranje genocida nije pitanje prošlosti nego pokušaj oblikovanja budućnosti kroz reviziju sudski utvrđenih činjenica. Negiranje u medijima u Srbiji i RSAutori izvještaja upozoravaju da negiranje genocida ostaje snažno prisutno i u medijskom prostoru. Najveći broj zabilježenih slučajeva registrovan je u pojedinim medijima u Srbiji, među kojima se izdvajaju Informer, Alo i Politika. Kada je riječ o Bosni i Hercegovini, izvještaj navodi da su kao negatori ili platforme za širenje sadržaja kojima se negira genocid identifikovani na javnom entitetskom emiteru, Radio televiziji Republike Srpske (RTRS), te novinskoj agenciji SRNA, koja se takođe finansira javnim novcem. U izvještaju se također navodi da je za dio medija u Bosni i Hercegovini karakteristično izbjegavanje teme genocida u Srebrenici, što je, kako se ističe, bilo posebno vidljivo tokom obilježavanja 30. godišnjice genocida prošle godine. Snage Vojske Republike Srpske nakon pada zaštićene zone Ujedinjenih nacija Srebrenica u julu 1995. godine ubile su najmanje 8.372 bošnjačka muškarca i dječaka, dok su žene, djeca i stariji prisilno protjerani. Međunarodni sud pravde i Haški tribunal utvrdili su da se radilo o genocidu. Prema podacima Međunarodnog rezidualnog mehanizma za krivične sudove, 18 osoba osuđeno je pred Haškim tribunalom i njegovim nasljednikom za zločine povezane sa Srebrenicom, uključujući ratne lidere RS, Radovana Karadžića i Ratka Mladića, kojima su izrečene doživotne kazne zatvora. Međunarodni i domaći sudovi do sada osudili više od 50 osoba na više od 700 godina zatvora za genocid i druge zločine počinjene u Srebrenici. U Memorijalnom centru Srebrenica-Potočari do sada su ukopani posmrtni ostaci više od 6.700 identifikovanih žrtava genocida. Na kolektivnoj dženazi 11. jula ove godine ukopano je još deset žrtava, dok se za više od hiljadu nestalih osoba još traga.

Suđenje u odsustvu počelo je u petak, 31. jula u prištinskom sudu protiv 21 osobe optužene za masakr u Račku, događaj koji je pomogao da se pokrene međunarodna intervencija kako bi se okončao rat na Kosovu 1998-99. godine. Tužioci ih optužuju za ubistvo 42 civila u okrugu Račak u opštini Štimlje, oko 30 kilometara od glavnog grada Prištine, tokom operacije srpskih policijskih snaga tokom rata 1998-99. Okrivljeni u ovom predmetu su: Obrad Stevanović, Radomir Marković, Krsman Jelić, Goran Radosavljević, Živko Trajković, Bogoljub Janičević, Milan Lečić, Radomir Mitić, Dragan Đorgović, Branko Mladenović, Dragan Jasović, Momčilo Šparavalo, Darko Aamanović, Srboljub Vujnović, Zoran Stanojević, Milan Jošanović, Goran Petković, Dragoslav Nikolić, Čedomir Aksić i Zvonimir Janićijević. Tužilaštvo je zatražilo da im se suđenje održi u odsustvu, navodeći da su nedostupni kosovskim pravosudnim organima. Optuženi su za ubistvo, mučenje i nečovečno postupanje prema civilnom stanovništvu, uništavanje civilne imovine i proterivanje civilnog stanovništva. Prema optužnici, tokom 1998–1999. godine, u selu Račak, delovali su namjerno, u saučesništvu, pojedinačno i u okviru komandne odgovornosti, kao pripadnici Vojske bivše Jugoslavije. U svojoj uvodnoj riječi, tužilac Ilir Morina je rekao da suđenje treba da se održi u odsustvu, jer su "ispunjeni svi uslovi". Zahtjev je prihvatila sudija Violeta Namani-Hajra. Sudija je naglasila da su preduzete sve zakonske radnje da se optuženi obavijeste i da se, prema podacima, nalaze u Srbiji. Suđenje je trebalo da počne 20. jula, ali ga je Osnovni sud u Prištini odložio do ovog petka zbog nedostatka zakonskih uslova. Rame Šabani, šezdesetogodišnji preživeli masakra u Račku, rekao je za Radio Slobodna Evropa prije početka suđenja da - čak i ako optuženi budu proglašeni krivim i osuđeni - pravda neće biti zadovoljena. "Ja sam za pravednu presudu. Ali ovo ne može da donese pravdu. Tih 21 ljudi čija su imena pomenuta nikada više neće ući na Kosovo i mi [kosovske vlasti] nikada nećemo moći da ih uhvatimo... Bez njih na optuženičkoj klupi, ne možete ništa da uradite", rekao je on. Suđenje u odsustvuSuđenja u odsustvu su moguća na Kosovu nakon izmjena Krivičnog zakona, donesenog 2022. godine. Međutim, takva suđenja mogu se održati samo pod uslovom da su tužilaštvo i sud iscrpjeli sva sredstva da obezbijede prisustvo optuženog. Međutim, ovaj zakonik predviđa da lica kojima se sudi u odsustvu imaju pravo na bezuslovno ponovno suđenje ako kasnije budu uhapšena. U međuvremenu, tokom suđenja u odsustvu u slučaju masakra u Račku, očekuje se da će tužioci predstaviti cijelu optužnicu pred Sudom. Optužnica tereti 21 osumnjičenog da su, kao pripadnici bivše Jugoslovenske vojske, 243. mehanizovane brigade 3. armije, poznate kao "Prištinski korpus", i Ministarstva unutrašnjih poslova Srbije, počinili nečovječno postupanje, uništavanje imovine, masovnu deportaciju i etničko čišćenje civilnog stanovništva tokom 1998-99. godine. Prema optužnici, opkolili su selo Račak iz pravaca poznatih kao Pišat, Geštenjat i Česta, a zatim ga granatirali. Zatim su pretraživali kuće jednu po jednu, odvajali muškarce od žena i djece, prisiljavajući ih da napuste selo, i pogubili pritvorene muškarce. Međutim, ovo suđenje nije jedini događaj vezan za masakr u Račku. 12. juna, tokom zajedničke operacije Specijalnog tužilaštva i Kosovske policije, u okviru istrage ratnih zločina u slučaju poznatom kao "Račak II", uhapšeno je pet osoba. Tužilaštvo je saopštilo da su uhapšeni srpske nacionalnosti. U međuvremenu, policija nije uspjela da uhapsi šestu osobu, koja nije pronađena u svom prebivalištu. Uhapšeni se sumnjaju da su bili dio specijalnih jedinica srpske policije koje su učestvovale u januarskoj operaciji u Račku. Dokumentaciju zločina počinjenih u Račku sastavio je William Walker, koji je 1999. godine bio šef Verifikacione misije Organizacije za evropsku bezbjednost i saradnju (OSCE). Ovaj masakr izazvao je snažnu međunarodnu reakciju i povećan pritisak na režim u Srbiji, što je dovelo do razgovora između predstavnika kosovskih Albanaca i srpskih vlasti, uz međunarodno posredovanje, na konferenciji u Rambujeu u Francuskoj. Neuspjeh u postizanju sporazuma podstakao je NATO da 78 dana bombarduje vojne i policijske ciljeve u bivšoj Jugoslaviji. Nakon toga, međunarodne snage su ušle na Kosovo, a srpske snage i administracija su napustile zemlju. Institut za ratne zločine na Kosovu dokumentovao je 12.230 žrtava rata 1998-99. Ranije ove godine, Kancelarija specijalnog tužioca podigla je optužnice u odsustvu protiv 21 osumnjičenog za prisilno protjerivanje preko 800.000 albanskih civila sa Kosova tokom tog rata.

Ministarstvo vanjskih poslova Crne Gore pozvalo je u četvrtak ruskog ambasadora Aleksandra Lukašika na razgovor zbog navoda iz njegovog autorskog teksta i reagovanja Ambasade Rusije na odluku Podgorice da u potpunosti uskladi viznu politiku sa Evropskom unijom. Ministarstvo je saopštilo da autorski tekst i reagovanje Ambasade sadrže ocjene koje prevazilaze okvire uobičajene diplomatske komunikacije i nisu u skladu sa principima uzajamnog poštovanja. Ruski ambasador je, između ostalog, u tekstu napisao da je "Crna Gora, samoinicijativno u skladu sa ukupnom spoljnom i bezbjednosnom politikom EU, požurila da se pridruži nelegitimnim antiruskim sankcijama Evropske unije i tu praksu automatski slijedi do danas, dokazujući lojalnost svojim zapadnim kustosima". Crnogorsko Ministarstvo navodi da je ambasadoru ukazano da su neprihvatljive tvrdnje kojima se dovode u pitanje samostalnost i kredibilitet institucija Crne Gore, kao i javno komentarisanje unutrašnjih političkih prilika i političke volje građana. Poručilo je i da je potpuno usklađivanje vizne politike sa Evropskom unijom suverena odluka države, donesena u skladu sa nacionalnim interesima i obavezama iz procesa evropskih integracija, te da nije usmjerena protiv građana Rusije. Mogu li Beograd i Moskva zaustaviti Crnu Goru na njenom putu u EU?Rusija sprečava prijem Crne Gore u međunarodni sporazum za kontrolu izvoza naoružanjaRuski uticaj – zajednički izazov Crne Gore i MoldavijeTokom razgovora ponovljen je i stav Podgorice o ruskoj agresiji na Ukrajinu, zasnovan na poštovanju međunarodnog prava, Povelje UN-a te teritorijalnog integriteta i suvereniteta država. Ministarstvo je navelo da je ambasadoru skrenuta pažnja i na obaveze iz Bečke konvencije o diplomatskim odnosima, prema kojima su diplomatski predstavnici dužni da poštuju zakone države prijema i da se ne miješaju u njene unutrašnje poslove. Odnosi Podgorice i MoskveOd dolaska na vlast u Crnoj Gori proruskih kadrova bivšeg Demokratskog fronta (DF), uključujući izbor Andrije Mandića za predsjednika Skupštine, nije bilo političkih konfrontacija između zvanične Moskve i Podgorice. Te partije se zalažu se za ukidanje sankcija Rusiji, koje je Crna Gora uvela 2014., kada se kao država kandidatkinja za prijem u EU pridružila evropskim sankcijama Rusiji zbog aneksije Krima. Podgorica je, prateći politiku EU, uvela i čitav set sankcija Moskvi zvog agresije na Ukrajinu 2022.godine. Moskva je u martu 2022. Crnu Goru uvrstila na spisak stranih država koje "vrše neprijateljske radnje protiv Rusije, ruskih pravnih i fizičkih osoba". U tom periodu Crna Gora je protjerala pet ruskih diplomata, a Rusija je, kao kontramjeru, jednog diplomatu iz crnogorske ambasade u Moskvi proglasila personom non grata. Zvanični odnosi Rusije i Crne Gore, od obnove crnogorske nezavisnosti 2006. godine, bili su dobri i pratila su ih značajna ruska ulaganja u tržište nekretnina, turizam i privredu. Pogoršani su zbog oštrog protivljenja Moskve da se Crna Gora učlani u NATO 2017, kada je na vlasti bila Demokratska partija socijalista. U oktobru 2016. je Specijalno državno tužilaštvo optužilo dvojicu ruskih državljana, zajedno sa osam srpskih,i čelnicima DF-a Milanom Kneževićem i Andrijom Mandićem, za pokušaj nasilne smjene vlasti u Crnoj Gori. Oni su prvostepeno bili osuđeni na ukupno 70 godina zatvora, no nakon što je DF došao na vlast 2020, godine, presuda je oborena, a u ponovljenom suđenju su svi optuženi oslobođeni.

Vijeće ministara Bosne i Hercegovine usvojilo je na sjednici u četvrtak Nacrt odluke o ratifikaciji Sporazuma između BiH i Hrvatske o izgradnji plinovoda Južna interkonekcija. Nacrt odluke, čiji je predlagač Ministarstvo vanjskih poslova BiH, bit će upućen u daljnju proceduru ratifikacije. Sporazum o izgradnji plinovoda Južna interkonekcija Republike Hrvatske i Bosne i Hercegovine potpisali su 28. aprila u Dubrovniku predsjedavajuća Vijeća ministara BiH Borjana Krišto i predsjednik Vlade Hrvatske Andrej Plenković, tokom samita Inicijative triju mora. Projektom je predviđeno povezivanje plinskih sistema dviju država pravcem Split – Zagvozd u Hrvatskoj i Posušje – Tomislavgrad – Šuica – Kupres – Bugojno – Novi Travnik/Travnik u BiH. Planiran je i pravac od Posušja preko Gruda i Širokog Brijega do Mostara, s odvojcima prema Livnu, Gornjem Vakufu-Uskoplju, Donjem Vakufu, Jajcu i Čapljini, kao i dodatni pravac Kladanj – Tuzla. Južna interkonekcija trebala bi Bosni i Hercegovini osigurati novi pravac opskrbe prirodnim plinom preko Hrvatske, čime bi se povećala energetska sigurnost zemlje i smanjila ovisnost o ruskom plinu. Nakon što Vijeće ministara utvrdi prijedlog odluke o ratifikaciji, Ministarstvo vanjskih poslova dostavlja ga Predsjedništvu BiH u daljnju proceduru. Predsjedništvo potom od Parlamentarne skupštine BiH traži prethodnu saglasnost za ratifikaciju međunarodnog sporazuma.

Glavni tužilac Specijalnog tužilaštva Kosova Bljerim Isufaj potvrdio je da su posmrtni ostaci pronađeni na lokaciji za koju se sumnja da je masovna grobnica u Malom Kaluđeru kod Zubinog Potoka ljudskog porekla, istovremeno apelujući na javnost da se uzdrži od preuranjenih izjava kako ne bi bila ugrožena istraga. Na očuvanje integriteta istrage pozvala je i vršiteljka dužnosti predsednice Kosova Aljbuljena Hadžiju. "Do sada je potvrđeno da su pronađeni posmrtni ostaci ljudskog porekla. Ovaj proces može da potraje i u ovom trenutku ne možemo reći kada će biti završen", rekao je Isufaj tokom obilaska lokacije na kojoj se iskopavanja sprovode od utorka. Prema njegovim rečima, identifikacija žrtava zahtevaće vreme, jer će posmrtni ostaci biti podvrgnuti DNK analizi. On je obećao da će Specijalno tužilaštvo postupati profesionalno, nepristrasno i nezavisno, uz puno poštovanje prema žrtvama i njihovim porodicama. "Pozivam celu zajednicu da se uzdrži od brojnih javnih izjava o ovom slučaju, jer je još rano i takve izjave mogu da naškode istrazi, čak i da utiču na njen konačni ishod. Nalazimo se u preliminarnoj fazi, a radovi se odvijaju planiranom dinamikom", rekao je Isufaj. Hadžiju, koja je takođe obišla mesto iskopavanja, istakla je da je neophodno sačuvati integritet istrage, jer je reč o izuzetno osetljivom pitanju. "Osobe koje su nasilno nestale tokom rata na Kosovu su i dalje najveća rana sa kojom se suočavamo. Iako je prošlo više od 27 godina od rata, i dalje živimo sa njegovim posledicama. Dok ovde ulažemo maksimalne napore da otkrijemo gde su nestale osobe, suočavamo se i sa govorom mržnje, šovinističkom retorikom, negiranjem zločina, kao i teritorijalnim pretenzijama prema Republici Kosovo koje dolaze od čelnika institucija u Srbiji, bilo od Aleksandra Vučića ili Ane Brnabić", rekla je Hadžiju. Ona je pozvala međunarodnu zajednicu da izvrši pritisak na Srbiju kako bi otvorila vojne arhive, naglašavajući da između dve države ne može biti mira "dok postoje skrivene masovne grobnice, zatvorene arhive i negiranje istine od strane Srbije". Na otvaranje vojnih arhiva ranije je pozvao i vršilac dužnosti premijera Kosova Aljbin Kurti. Portparol Evropske unije rekao je za Radio Slobodna Evropa da je medicinsko-forenzički tim Misije EU za vladavinu prava na Kosovu (EULEX) 28. jula pružio stručnu pomoć prilikom procene lokacije u Zubinom Potoku. "EULEX ne sprovodi nikakvu krivičnu istragu, jer je to u nadležnosti kosovskih vlasti", rekao je portparol. Evropska unija je navela da pomoć u rasvetljavanju sudbine nestalih tokom rata ostaje "veoma važan element dijaloga" između Kosova i Srbije, koji se vodi uz posredovanje Evropske unije. "Zajednička komisija za nestala lica, uspostavljena na osnovu Deklaracije o nestalim osobama iz 2023. godine i kojom predsedava specijalni predstavnik EU za dijalog Beograda i Prištine, postoji upravo kako bi nadgledala sprovođenje te deklaracije, pomogla u rasvetljavanju sudbine osoba koje se i dalje vode kao nestale i pružila porodicama i njihovim najbližima odgovore i mogućnost da zatvore ovo bolno poglavlje", naveo je portparol Evropske komisije u pisanom odgovoru dostavljenom medijima. Deklaracija o nestalim osobama, koju su Kosovo i Srbija postigli 2. maja 2023. godine, predviđa obavezu obe strane da rade na rasvetljavanju sudbine oko 1.600 osoba nestalih tokom rata 1998. –1999. Deklaracija ne predviđa izričitu obavezu otvaranja vojnih i policijskih arhiva, ali obavezuje strane da omoguće pristup svim relevantnim informacijama i dokumentima, uključujući poverljive materijale koji mogu doprineti pronalaženju nestalih. Početkom ove godine Kosovo i Srbija održali su prvi sastanak Zajedničke komisije za nestala lica, ali je on završen bez konkretnih rezultata. Dok istraga u Zubinom Potoku traje, kosovske institucije saopštile su da sumnjaju da bi lokacija mogla biti povezana sa nestankom "grupe mitrovačkih intelektualaca". Vršilac dužnosti premijera Aljbin Kurti izjavio je u sredu da je to prva pretpostavka institucija, ali je naglasio da će identitet pronađenih posmrtnih ostataka moći da bude potvrđen tek po okončanju svih istražnih procedura. U aprilu 1999. godine nestala su 23 albanska civila, među kojima su bili lekari, profesori, advokati i drugi ugledni građani. Lutfije Ademi-Vokši, sestra nestalog hirurga Adema Ademija, rekla je da je njen brat nestao u selu Dren, koje se vazdušnom linijom nalazi oko tri kilometra od Malog Kaluđera. Ona je za Radio Slobodna Evropa izjavila da veruje da bi na mestu gde se sada vrše iskopavanja mogli biti posmrtni ostaci grupe kojoj je pripadao njen brat. "Uverena sam, sto odsto, da je to grupa mog brata Adema Ademija. Verujem da će nam tada duša konačno naći mir, da ćemo imati grob na koji ću za praznike, rođendane ili Bajram moći da odnesem cveće i da mu se obratim", rekla je ona. Prema podacima Instituta za zločine počinjene tokom rata na Kosovu, dokumentovano je 12.230 žrtava rata na Kosovu u periodu od 1. januara 1998. do 20. juna 1999. godine. Više od 1.500 osoba, većinom Albanaca, i dalje se vodi kao nestalo, dok su posmrtni ostaci dela nestalih pronađeni u nekoliko masovnih grobnica u Srbiji.

Novinarska udruženja u Srbiji osudila su pretnje predsedniku Upravnog odbora Asocijacije nezavisnih elektronskih medija (ANEM) Veranu Matiću i zatražila procesuiranje odgovornih. Pretnja je objavljena na nalogu na društvenoj mreži X uz fotografiju Verana Matića, a posle njegovog gostovanja u jednoj televizijskoj emisiji. Nezavisno udruženje novinara Srbije (NUNS) pozvalo je policiju i Tužilaštvo da bez odlaganja identifikuju osobu koja stoji iza naloga sa kojeg je upućena pretnja. NUNS je upozorio da poziv na ubistvo Matića ozbiljno ugrožava njegovu bezbednost. Dodaje se da pretnje dolaze nakon višemesečne kampanje targetiranja, diskreditacije i blaćenja kojoj je Matić izložen u režimskim medijima. "Kontinuirano označavanje pojedinaca kao "neprijatelja", praćeno govorom mržnje i pozivima na nasilje, stvara atmosferu u kojoj su ovakve pretnje očekivana posledica", navedeno je u saopštenju. Na otkrivanje i sankcionisanje odgovornog za pretnje Matiću, pozvalo je i Udruženje novinara Srbije (UNS). UNS je naveo da su pretnje novinarima i medijskim radnicima neprihvatljive i da je efikasno postupanje policije i tužilaštva od ključnog značaja za zaštitu bezbednosti novinara i sprečavanje atmosfere nekažnjivosti. Veran Matić je nedavno za RSE rekao da je prema podacima Vrhovnog javnog tužilaštva, u protekle dve godine evidentiran 271 slučaj napada, pretnji i drugih oblika ugrožavanja bezbednosti novinarki i novinara. "Pravosnažno je okončano svega 12 slučajeva. To znači da je u više od 95 odsto predmeta izostao pravosnažan sudski epilog", naveo je Matić. U nedavnoj Rezoluciji Parlamentarne skupštine Saveta Evrope izražena je zabrinutost zbog prekomerne upotrebe sile tokom antivladinih protesta, ali i drugih kršenja ljudskih prava i ugrožavanja slobode medija u Srbiji. Rezolucijom se upozorava i na pritiske, napade, targetiranja pripadnika civilnog sektora. Srbija je prema Indeksu slobode medija za 2026. godinu Reportera bez granica rangirana na 104. mesto, od ukupno 180, u grupu zemalja gde je "teška situacija".

Evropska unija je poručila da rasvetljavanje sudbine osoba koje se i dalje vode kao nestale iz perioda sukoba predstavlja veoma važan element dijaloga koji se vodi uz posredovanje Evropske unije. Portparol Evropske komisije potvrdio je da su 28. jula forenzički stručnjaci Forenzičkog tima Misije Evropske unije za vladavinu prava na Kosovu (EULEX) pružili podršku kolegama iz Instituta za sudsku medicinu Kosova u proceni lokacije u Zubinom Potoku, sa ciljem utvrđivanja mogućeg mesta neobeležene grobnice povezane sa nestalim osobama. Kako je saopšteno iz Brisela, EULEX ne sprovodi krivične istrage, jer je to "u nadležnosti kosovskih vlasti". "Zajednička komisija za nestala lica, uspostavljena na osnovu Deklaracije o nestalim osobama iz 2023. godine i kojom predsedava specijalni predstavnik EU za dijalog Beograda i Prištine, postoji upravo kako bi nadgledala sprovođenje te deklaracije, pomogla u rasvetljavanju sudbine osoba koje se i dalje vode kao nestale i pružila porodicama i njihovim najbližima odgovore i mogućnost da zatvore ovo bolno poglavlje", naveo je portparol Evropske komisije u pisanom odgovoru dostavljenom medijima. Potvrđeno je i da je Evropska unija obezbedila finansijsku podršku Institutu za sudsku medicinu Kosova kako bi podržala ove napore. U selu Mali Kaluđer u opštini Zubin Potok, na severu Kosova, kosovske vlasti već nekoliko dana nastavljaju iskopavanja u potrazi za posmrtnim ostacima osoba nestalih tokom rata na Kosovu. Iskopavanja su počela 28. jula, nakon sumnji da se na toj lokaciji nalazi neobeležena grobnica sa posmrtnim ostacima osoba nestalih tokom rata na Kosovu 1998–1999. godine. Kosovsko Specijalno tužilaštvo saopštilo je da se dvojica muškaraca, uhapšena istog dana u regionu Mitrovice zbog sumnje da su počinili ratne zločine protiv civilnog stanovništva, dovode u vezu sa ovim slučajem. Članovi porodica grupe Albanaca za koje se veruje da bi mogli biti sahranjeni na toj lokaciji kažu da sa strepnjom čekaju završetak iskopavanja. Lideri Kosova i Srbije usvojili su 2. maja 2023. godine Deklaraciju o nestalim osobama, kojom su se obe strane obavezale da intenziviraju napore na rasvetljavanju sudbine osoba nestalih tokom rata na Kosovu 1998–1999. godine. Deklaracija ne predviđa izričitu obavezu otvaranja vojnih i policijskih arhiva, ali obavezuje strane da omoguće pristup svim relevantnim informacijama i dokumentima, uključujući poverljive materijale koji mogu doprineti pronalaženju nestalih. Prema podacima Instituta za zločine počinjene tokom rata na Kosovu, dokumentovano je 12.230 žrtava rata na Kosovu u periodu od 1. januara 1998. do 20. juna 1999. godine.

Sud Bosne i Hercegovine odredio je jednomjesečni pritvor poljskom državljaninu Bartlomieju Wlodzimierzu Krakowiaku, osumnjičenom da je zapalio vanjski oltar Crkve svetog Jakova i oštetio kip Gospe u Međugorju. Tužiteljstvo BiH ga sumnjiči za oštećenje ili rušenje vjerskih objekata, izazivanje nacionalne, rasne i vjerske mržnje te izazivanje opće opasnosti. Prema rješenju Suda BiH, pritvor može trajati mjesec dana, odnosno do 28. augusta 2026. godine ili do drugačije odluke Suda. Pritvor je određen zbog postojanja osnovane sumnje da je počinio navedena krivična djela, kao i zbog opasnosti od bjekstva i mogućnosti da bi boravkom na slobodi mogao ponoviti krivično djelo. Za djela koja mu se stavljaju na teret zakon predviđa kazne koje se, zavisno od pravne kvalifikacije, kreću od nekoliko mjeseci do osam godina zatvora. Prema riječima tužiteljice Nives Kanevčev na ročištu pred Sudom BiH u četvrtak, 30. jula, osumnjičeni Krakowiak je tokom saslušanja priznao krivična djela koja se odnose na oštećenje Crkve i skrnavljenje kipa Gospe, te rekao da je "sve sam planira". Navela je i da je osumnjičeni rekao da se ne kaje zbog onog što je učinio, kao i da bi sve ponovio. Objasnila je da je on priznao tokom saslušanja da je u BiH došao prije dva mjeseca te da je to vrijeme koristio za planiranje i pripremanje krivičnih djela. Osumnjičeni Krakowiak je na početku ročišta rekao da ne želi imati branitelja, tvrdeći da mu to nije potrebno. Nakon dva upozorenja suca Miroslava Janjića da je u ovoj fazi postupka to neophodno, složio se, kazavši da će poštovati pravila Suda BiH. Braniteljica osumnjičenog Denisa Gačanin je umjesto mjere pritvora zatražila mjere zabrane za osumnjičenog, rekavši da njen branjenik nije "htio nikog povrijediti, nego, prema vlastitim riječima, dokazati da je sve laž, da su vidjelice prevara, kao i da je Gospa iz Međugorja đavo". Osumnjičeni Poljak je na zahtjev suca da se izjasni o prijedlogu Tužiteljstva rekao da želi ostati u pritvoru. "Saglasan sam s prijedlogom i spreman ostati u pritvoru", rekao je Krakowiak. Incidenti za koje je osumnjičen dogodili su se rano ujutro u utorak u Međugorju, mjestu na jugu Bosne i Hercegovine koje godišnje privlači hiljade katoličkih hodočasnika iz cijelog svijeta. Policija u Čitluku najprije je zaprimila prijavu da je na kipu Gospe na lokalitetu Podbrdo ispisan uvredljivi natpis "Đavao u suknji". Nakon toga je prijavljen požar na vanjskom oltaru Crkve svetog Jakova u Međugorju. Nadzorne kamere zabilježile su osobu kako polijeva oltar zapaljivom tekućinom, nakon čega ga pali. Krakowiak je uhapšen nekoliko sati poslije na području Zapadne Hercegovine. Osumnjičeni je ranije bio poznat dijelu poljske katoličke javnosti zbog višesedmičnog hodočašća u Međugorje. Poljski katolički mediji objavljivali su njegova svjedočenja o životu obilježenom ovisnostima, sukobima sa zakonom i depresijom, nakon čega je, prema vlastitim navodima, doživio vjersko obraćenje. Međugorje je jedno od najpoznatijih katoličkih hodočasničkih odredišta. Vatikan je u septembru 2024. godine odobrio javno štovanje i organizirana hodočašća u Međugorje, ali se nije izjasnio o natprirodnoj prirodi navodnih ukazanja Djevice Marije.

Ruski državljanin Ilia Perekopskii, potpredsjednik Telegrama, neće dobiti državljanstvo Bosne i Hercegovine na sjednici Vijeća ministara BiH, 30. jula. Prijedlog o njegovom prijemu u državljanstvo skinut je s dnevnog reda sjednice u četvrtak, potvrdio je za Radio Slobodna Evropa (RSE) ministar prometa i komunikacija Edin Forto. Za RSE je potvrđeno da su razlog dodatne provjere navedene osobe. Perekopskii, ruski državljanin, zatražio je državljanstvo BiH kao osoba od naročite koristi za državu. Zahtjev je podnesen na osnovu preporuke Privredne komore Republike Srpske, koja je navela da bi Perekopskii mogao imati pozitivan utjecaj na privredne i razvojne tokove u BiH. Kao jedan od razloga za preporuku navedena je njegova namjera da preuzme udio u banjalučkoj kompaniji EVA Genesis, koja je najavila ulaganja u digitalni marketing i komunikacije, informacione tehnologije i modnu industriju. Vlasnica EVA Genesisa je ruska državljanka Ljudmila Budilova, koja je u septembru 2025. također dobila državljanstvo BiH kao osoba od posebnog značaja za privredu, nakon preporuke Privredne komore RS-a. Ministarstvo civilnih poslova BiH ranije je za RSE potvrdilo da su u slučaju Perekopskog pribavljena mišljenja Obavještajno-sigurnosne agencije BiH, Službe za poslove sa strancima i Ureda za zakonodavstvo Vijeća ministara. Sadržaj i rezultati sigurnosnih provjera nisu javno dostupni. Perekopski je jedan od najbližih saradnika osnivača Telegrama Pavela Durova, a prije Telegrama bio je među rukovodiocima ruske društvene mreže VKontakte.

Branioci bivšeg šefa beogradske policije Veselina Milića podneli su krivičnu prijavu protiv visokih policijskih zvaničnika Marka Krička i Boška Sekulovića, saopšteno je 30. jula iz advokatske kancelarije koja zastupa Milića. U saopštenju se navodi da su Višem javnom tužilaštvo u Beogradu podneli krivične prijave protiv načelnika Uprave kriminalističke policije Krička i načelnika Službe za suzbijanje kriminala Sekulovića - zbog sumnje na zloupotrebu službenog položaja. "Suština krivične prijave ogleda se u tome da prijavljena lica nisu nadležnom tužilaštvu dostavila dokaze kojima su raspolagala, a iz kojih je jasno i nedvosmisleno proizlazilo da činjenice navedene u krivičnoj prijavi protiv Veselina Milića nisu istinite", navodi se u saopštenju. Ministarstvo unutrašnjih poslova (MUP) do objave vesti nije odgovorilo na hitan upit Radija Slobodna Evropa (RSE) za komentar. Odgovor do objave vesti nije stigao ni iz Višeg javnog tužilaštva u Beogradu. Do hapšenja i smene bivšeg šefa beogradske policije Veselina Milića došlo je 15. maja, nekoliko dana nakon ubistva Aleksandra Nešovića. Nešović, koji se dovodi u vezu sa organizovanim kriminalom, ubijen je u noći 12. maja u restoranu "27" u beogradskom naselju Senjak. Njegovo telo je pronađeno 21. maja blizu Inđije. Za ubistvo je optužen Saša Vuković, zvani Boske. Veselin Milić je bio u pritvoru, pored ostalog, zbog sumnje da je pomagao počiniocu u prikrivanju krivičnog dela. Međutim, Tužilaštvo je 9. juna saopštilo da je odbacilo deo krivične prijave koja se na to odnosila. Viši sud u Beogradu mu je 6. jula ukinuo pritvor i pustio ga da se brani sa slobode. Milić se u optužnom predlogu Tužilaštva sada sumnjiči da nije prijavio krivično delo i da je falsifikovao službenu ispravu. Advokatska kancelarija koja zastupa Milića ocenjuje da do "obrta" u slučaju "Senjak" nije došlo zbog toga što je bivši šef beogrske policije bio "privilegovan", već "oštećen nezakonitim i zlonamernim postupanjem" visokih policijskih funkcionera Krička i Sekulovića - protiv kojih su podneli krivičnu prijavu. "Takvo postupanje dovelo je do pokretanja krivičnog postupka i određivanja pritvora prema Veselinu Miliću, čime mu je neosnovano ograničeno pravo na ličnu slobodu i povređeno pravo na čast", dodaje se u saopštenju kancelarije Vasiljević legal. Ocenjuje se i da su dvojica čelnika MUP-a "nezakonitim postupanjem iz ličnih pobuda diskreditovali Veselina Milića u javnosti i doveli do njegovog udaljenja sa dužnosti načelnika Policijske uprave za grad Beograd". Iz advokatske kancelarije koja zastupa Milića nisu naveli o kakvim je ličnim pobudama reč. Ko je obuhvaćen optužnicama za ubistvo Nešovića?Za ubistvo Nešovića tereti se Saša Vuković, a još pet osoba je obuhvaćeno tom optužnicom. Oni se terete da su mu pomogli da prikrije tragove ubistva i ukloni telo. Prema navodima Tužilaštva, ubistvu je prethodila rasprava nakon koje je Nešović napustio restoran na Senjaku. Navodi se da ga je nakon toga Vuković pozvao da se vrati radi pomirenja, a da je, kad se Nešović vratio, Vuković izvadio pištolj i u njega ispalio najmanje deset hitaca. Ostali optuženi se terete da su nakon ubistva uklanjali čaure i druge tragove, izneli telo iz restorana, a potom ga prevezli do mesta gde je telo stavljeno u bure sa malterom i zakopano. U odvojenom optužnom predlogu protiv bivšeg šefa beogradske policije Veselina Milića navodi se da se Milić sumnjiči da nije prijavio teško ubistvo u restoranu '27' o kojem je imao saznanja, kao i da je službenu belešku uneo neistinite podatke i izostavio važne činjenice o svojim kontaktima sa učesnicima događaja. Odnosno, da se sumnja da je Milića u noći 12. maja pozvao vlasnik restorana da mu "kao policajcu kog lično poznaje i u koga ima poverenja" prijavi da je u njegovom restoranu ubijen Nešović, ali da Milić to nije prijavio. Navodi se i da je 13. maja u službenoj belešci u policiji Milić uneo "neistinite podatke", kao i da nije uneo "određene važne podatke".

Tužilaštvo za organizovani kriminal saopštilo je da Bezbednosno-informativna agencija (BIA) nije odgovorila na njihove zahteve da se u istrazi ubistva u kafiću "Panda" na Kosovu 1998. obavi razgovor sa tadašnjim čelnicima Državne bezbednosti Jovicom Stanišićem i Frankom Simatovićem, kao i sa aktuelnim predsednikom Srbije Aleksandrom Vučićem. Advokat porodica ubijenih Ivan Ninić zatražio je 27. jula reakciju vrhovnog javnog tužioca, navodeći da Tužilaštvo za organizovani kriminal duže od tri godine nije odgovorilo na njegov predlog da se kao svedoci u slučaju ubistva šestorice mladića srpske nacionalnosti saslušaju Stanišić, Simatović i Vučić. U Tužilaštvu za Radio Slobodna Evropa (RSE) navode da su "preduzeli radnje na utvrđivanju okolnosti da li predložena lica poseduju saznanja koja bi ih kandidovala kao kredibilne svedoke u istrazi, tako što su u više navrata od BIA-e zatražili obavljanje razgovora sa navedenim licima o okolnostima koje su značajne za istragu". "Međutim, odgovor na te zahteve još uvek nije dostavljen", kažu u Tužilaštvu i dodaju da će u zavisnosti od rezultata traženog izveštaja preduzeti dalje korake. BIA nije odmah odgovorila na pitanja RSE povodom ovih navoda. Advokat Ivan Ninić je u zahtevu vrhovnom javnom tužiocu naveo da je saslušanje Stanišića i Simatovića predložio zbog provere posrednih saznanja jednog od svedoka koja se odnose na Simatovića i njegova eventualna saznanja o događaju u kafiću "Panda" u Peći. Saslušanje Vučića predloženo je jer je više puta javno govorio da postoje određena saznanja o ubistvu u "Pandi". Vučić je 2013. godine, tada kao prvi potpredsednik Vlade, rekao da nema dokaza da su taj zločin počinili Albanci i da će se javnost u Srbiji suočiti sa strašnim saznanjima. Saslušanje je, kako je naveo advokat Ninić, predloženo "imajući u vidu Vučićeve državne funkcije, a posebno funkciju šefa Biroa za koordinaciju službe bezbednosti koju je obavljao od 2013. godine, što mu je omogućilo uvid u naročito osetljive informacije iz sektora bezbednosti". Uz zahtev za reakcijom vrhovnog tužioca, Ninić je od Tužilaštva za organizovani kriminal 27. jula zatražio da proveri navode da je Radomir Boban Baćović neposredni izvršilac masakra. Ove tvrdnje je u video obraćanju na društvenoj mreži Telegram 18. jula izneo crnogorski begunac Miloš Medenica, dodajući da je Baćović "još od devedesetih poznat kao lice koje je radilo za tadašnju službu državne bezbednosti". U Tužilaštvu za RSE navode da Baćović u slučaju "Panda" nije ispitan ni u kom svojstvu, jer ga u dosadašnjoj istrazi niko nije spomenuo kao kredibilnog svedoka. Dodaju i da se ne protive predlogu advokata porodica ubijenih, koji je zatražio vanredni nadzor nad njihovim radom na slučaju koji je počeo 2016. godine i još je u fazi istrage. "(Postupak) nije okončan zbog toga što se do ovog momenta nije došlo do dokaza potrebnih za postojanje osnovane sumnje ko su izvršioci", kažu u Tužilaštvu. Dodaju i da su spremni da Vrhovnom javnom tužilaštvu dostave izveštaj o svim preduzetim radnjama u istrazi". Srednjoškolci Ivan Obradović, Zoran Stanojević, Svetislav Ristić, Dragan Trifović i Vukosav Gvozdenović, i student Ivana Radović ubijeni su 14. decembra kada su dvojica maskiranih ljudi upala u kafić "Panda" u Peći i počela da pucaju. Ubistvo se dogodilo u vreme kada su međuetničke tenzije na Kosovu bile visoke. Rat između srpskih snaga i Oslobodilačke vojske Kosova (OVK) je već počeo. Na dan ubistava u "Pandi", u zasedi srpskih snaga ubijeni su pojedini pripadnici OVK-a, dok su nosili oružje iz Albanije. Ubistva u "Pandi" su posmatrana kao čin osvete, što je rezultiralo hapšenjem Albanaca u Peći. Svi su oslobođeni 12 meseci kasnije pred sudom u Beogradu zbog nedostatka dokaza.

Kosovske vlasti nastavile su u četvrtak radove na rušenju nelegalno izgrađenih objekata u blizini jezera Gazivode na severu Kosova, gde živi većinsko srpsko stanovništvo, potvrdio je za Radio Slobodna Evropa (RSE) portparol policije. Preduzeće "Ibar Lepenac" tvrdi da je zemljište na kojima su izgrađeni ovi objekti u njihovom vlasništvu, te je prošle počelo da rušenjem. Zamenik direktora policije Kosova za region Sever, Veton Eljšani, rekao je za RSE da policija pruža podršku preduzeću "Ibar-Lepenac" i Inspektoratu Ministarstva životne sredine u sprovođenju odluke o rušenju. Ni Eljšani, ni vlasti nisu izneli detalje o broju objekata koji bi trebalo da budu srušeni tokom ove akcije. Nastavak rušenja odvija se uprkos protivljenju vlasnika objekata i pozivima međunarodne zajednice da se ono obustavi. Vlasnici su se nakon rušenja prošle nedelje žalili da kosovske institucije nisu poštovale zakonske procedure. Branimir Mihajlović iz Vučitrna, koji trenutno živi u Severnoj Mitrovici a ima vikendicu na jezeru Gazivode, za Radio Slobodna Evropa ranije je rekao da je zemljište 2006. godine na 99 godina dobio na korišćenje od srpskog preduzeća Srbija šume, te da je njima plaćao zakup. Spreman je, kako je rekao, sada zakup plaća Kosovu, te da vikendicu legalizuje u kosovskom sistemu. Kancelarija Evropske unije u Prištini saopštila je prošle nedelje da je akcija institucija Kosova sprovedena u trenutku kada su vlasnici već pokrenuli sudske postupke protiv odluke o rušenju. Osnovni sud u Mitrovici potvrdio je za RSE da je primio tri građanske tužbe protiv preduzeća "Ibar-Lepenac" u vezi sa rušenjima. Za dve tužbe sud je već odbacio kao neosnovan predlog za određivanje privremene mere, dok za treći predmet još razmatra da li će takvu meru odrediti. Prema rečima direktora preduzeća "Ibar-Lepenac" Faruka Mujke, prikupljeni podaci pokazali su da je većina ovih kuća izgrađena tokom 2019. i 2020. godine. Ranije ovog meseca, tokom javne diskusije, rekao je i da „Ibar-Lepenac“ ima zakonsku obavezu da zaštiti imovinu kojom upravlja. Korab Dibra, pravni ekspert za imovinska pitanja, ranije je za RSE objasnio da član 23. Zakona o javnoj svojini izričito određuje da se na javnoj imovini ne može steći pravo svojine putem održaja, kao ni izgradnjom objekta suprotno propisima koji uređuju pravo gradnje i izgradnju. "Ova odredba isključuje mogućnost sticanja svojine na javnoj imovini ukoliko je objekat izgrađen bez dozvole, čak i ako je podnet zahtev za legalizaciju bespravne gradnje", rekao je Dibra. Dibra je dodao da, prema zakonu, i preduzeće "Ibar-Lepenac" "ima pravo i zakonsku obavezu da zaštiti imovinu kojom upravlja od svakog neovlašćenog ugrožavanja od strane trećih lica". Međutim, prema njegovim rečima, zakon propisuje da nadležni organ ne može izvršiti rušenje ukoliko je zahtev za legalizaciju ili žalba još uvek u postupku razmatranja. Kancelarija za Kosovo Vlade Srbije optužila je kosovoskog premijera zbog rušenja privatnog objekta porodice Jakšić kod jezera Gazivode, da vodi politiku "devastacije, uzurpiranja i gaženja svega srpskog" na prostoru Kosova. U saopštenju se navodi da je akcija kosovske policije sprovedena bez pravosnažne odluke suda, jer je sudski spor koji je porodica Jakšić pokrenula još u toku, a ročište zakazano za 12. avgust. Kancelarija za Kosovo Vlade Srbije optužila je kosovoskog premijera zbog rušenja privatnog objekta porodice Jakšić kod jezera Gazivode, da vodi politiku "devastacije, uzurpiranja i gaženja svega srpskog" na prostoru Kosova. U saopštenju se navodi da je akcija kosovske policije sprovedena bez pravosnažne odluke suda, jer je sudski spor koji je porodica Jakšić pokrenula još u toku, a ročište zakazano za 12. avgust. Šef diplomatije Srbije Marko Đurić ocenio je da Vlada Aljbina (Albin) Kurtija još jednom pokazuje "nepoštovanje vladavine prava i prava kosovskih Srba." Đurić je reagovao u objavi na mreži X i zbog rušenja srpskih objekata na jezeru Gazivode uprkos tekućim sudskim postupcima i upozorenjima EU. On je naveo da EU, OEBS i KFOR, u okviru svog mandata, treba odlučno da reaguju. Tokom jutra po nalogu preduzeća "Ibar - Lepenac" srušen je motel "Jezero" na Gazivodama kod Zubinog Potoka, nakon što je dan ranije istekao rok koje je to preduzeće dalo da im se oslobodi imovina.