Nekoliko dana prije nego što je priveden u Crnoj Gori, Mihail Zvinčuk, osnivač ruske mreže Ribar, koja je pod zapadnim sankcijama zbog podrške ratu protiv Ukrajine i širenja propagande, boravio je u Bosni i Hercegovini i Srbiji, pokazuju snimci koje je objavio na svojim društvenim mrežama. Prema snimkama objavljenim na društvenoj mreži VKontakte, Zvinčuk je u Srbiji bio od 27. septembra, a tri dana poslije javio se ispred Narodne skupštine u Beogradu. U jednom od izvještaja, 3. oktobra, naveo je da njegov tim na Balkanu snima dokumentarni serijal o odnosima Rusije i balkanskih naroda te historiji regiona. "Ostajemo na Balkanu, gde snimamo dokumentarni serijal o različitim aspektima odnosa Rusije i balkanskih naroda, kao i o istoriji ovog regiona, bez koje je nemoguće razumeti kako ovde delovati", navodi u izveštaju datiranom na 3. oktobar. Sankcije Zapada i američka nagrada Zvinčuk je pod sankcijama je Evropske unije od 2023. godine zbog podrške ruskom ratu protiv Ukrajine i širenja propagande. Evropska unija navodi i njegovo članstvo u radnoj grupi koju je ruski predsjednik Vladimir Putin formirao radi mobilizacijskih napora povezanih s ratom u Ukrajini. Sjedinjene Američke Države i Velika Britanija povezale su Ribar s operacijama stranog utjecaja i informacionog ratovanja. Američki State Department je 2024. godine ponudio nagradu do deset miliona dolara za informacije o osobama povezanim s tom mrežom, zbog sumnji u njegovo učešće u operacijama stranog utjecaja. Američke vlasti sumnjaju da su osobe povezane s Ribarom učestvovale u operacijama stranog utjecaja usmjerenim na američke izbore i širenju propagandne kojom se podstiču političke i društvene podjele. U okviru balkanske turneje, koja je prethodila privođenju u Crnoj gori, Zvinčuk je nekoliko dana proveo i u BiH. Prema saznanjima RSE, na sarajevski aerodrom je sletio 2. oktobra oko 14.30 sati i najprije je bio prijavljen u hotelu u Sarajevu, a onda u Banjoj Luci. Također, prema snimkama koje je objavio, posjetio i Mostar dok je 6. oktobra snimao u Donjoj Gradini, mjestu koje je dio memorijalnog kompleksa posvećenog žrtvama ustaškog logora Jasenovac. U jednom od objavljenih videa iz BiH, koji datira od 6. oktobra, osvrnuo se na rezultate Općih izbora u BiH koji su održani dva dana ranije, ističući "Rusiju kao politički pokretač i vjeoravnje ljudi da je ona garant slobode srpskog naroda". Protjerivanje iz Crne GoreZvinčuk je napustio BiH 7. oktobra, kako doznaje RSE, preko graničnog prijelaza Zupci, kada je otputovao Crnu Goru. Sa suprugom i još tri ruska državljana, 9. oktobra je priveden u Crnoj Gori, u akciji policije i Agencije za nacionalnu bezbjednost (ANB), a uslijedila je odluka o njihovom protjerivanju zbog nacionalne i unutrašnje bezbjednost. Ranije se na Telegramu oglasila i ruska mreža Ribar, ističući da je Zvinčuk u Crnoj gori boravio legalno i s namjerom snimanja Cetinjskog manastira. Upozorenja o ruskom utjecaju na Zapadnom BalkanuOdluka o protjerivanju Zvinčuka i njegovih suradnika iz Crne gore dolazi u trenutku kada američke i evropske institucije upozoravaju na rusko djelovanje na Zapadnom Balkanu, o čemu je nedavno je raspravljano i tokom saslušanja u američkom Kongresu. Crna Gora najavila je od 1. novembra uvođenje viza za ruske državljane, pridružujući se mjerama EU zbog ruske invazije na Ukrajinu koja je počela 2022. BiH i Srbija održavaju bezvizni režim s Rusijom, iako Evropska unija godinama traži da uskladi viznu politiku s politikom Unije. Veze sa PrigožinomTelegram kanal Ribar osnovan je u februaru 2018. godine. Jedna od njegovih prvih objava odnosila se na izraelsku zračnu operaciju nad Sirijom, tokom koje je oboren izraelski F-16. U početku se kanal bavio prvenstveno Bliskim istokom, a nakon ruske invazije na Ukrajinu u februaru 2022., fokus je prebacio na ukrajinsko ratište. Prije rata imao je oko 30.000 pratilaca, dok je njegov glavni kanal do oktobra 2026. narastao na približno 1,56 miliona. Prema istraživanju ruskog medija The Bell, osnivač plaćeničke grupe Wagner Jevgenij Prigožin od 2019. je financijski podržavao Ribar. Tokom 2020. i 2021. Ribar je imao rubriku u mediju RIA FAN, glavnom portalu Prigožinove medijske grupe "Patriot". Zvinčuk je u intervjuima navodio da su se njegovi putevi s Prigožinovim medijskim strukturama razišli 2022. godine. U martu 2023. osnovana je kompanija "Rybar", s osnovnim kapitalom od 12.000 rubalja, odnosno oko 130 eura. Kao osnivači firme navode se Mihail Sergejevič Zvinčuk, Valerija Vladimirovna Zvinčuk i Denis Valerijevič Vulf. Prema ruskom Jedinstvenom državnom registru pravnih lica, glavna djelatnost kompanije je djelatnost reklamnih agencija. U prve dvije godine poslovanja prihodi firme kretali su se između 80.000 i 200.000 eura. Na svojoj stranici Ribar navodi da se oslanja na donacije. Njegova mreža obuhvaća istoimeni Telegram kanal, kanal na platformi Rutube i zajednicu na mreži VKontakte. Na svojoj stranici Ribar navodi da je među najcitiranijim ruskim Telegram kanalima u stranim medijima te da se fokusira na vojnu analizu, informaciono ratovanje i vizuelnu propagandu. "Danas je naš tim na čelu informacionog rata, braneći interese Ruske Federacije. Znamo kako da lako i efikasno vodimo informacioni rat i predstavimo Rusiju u pravom svjetlu", navodi se u opisu projekta. Prema podacima platforme Telemetr, koja prikuplja podatke o Telegram kanalima i grupama, Ribar je u prosjeku imao oko 142.000 pregleda po objavi i objavljivao oko 26 puta dnevno. Zvinčuk je tvrdio da mu je iskustvo u ruskom Ministarstvu odbrane, gdje je prethodno radio u odsjeku za odnose sa javnošću, omogućilo mu je da razvije vlastiti pristup analizi vojnih informacija. Širenje utjecaja na BalkanuRibar je razvio mrežu kanala za različite dijelove svijeta, uključujući i Balkanar, posvećen Balkanu, koji objavljuje na ruskom jeziku pod sloganom "hronika bureta baruta Evrope". Balkanar uglavnom objavljuje komentare o aktuelnim političkim i sigurnosnim događajima u regiji te često kritikuju Evropsku uniju, NATO i zapadnu podršku pojedinim političkim akterima. Istovremeno, pozitivno predstavljaju rusku ulogu i odnose s lokalnim političkim strukturama. Tako o izborima u Srbiji kanal izvještava pretežno analitički, ali Rusiju koristi kao mjerilo za procjenu političkih poteza. Pozitivno ističe obećanja Studentske liste da Srbija neće uvoditi sankcije Rusiji, prenosi da Kremlj podržava predsjednika Aleksandra Vučića, dok njegova proevropska obećanja opisuje kao predstavu za Brisel. Otvoreno je naklonjen rukovodstvu entiteta Republika Srpska (RS), dok njenog bivšeg predsjednika i lidera vladajuće stranke Milorada Dodika predstavlja kao uspješnog lobistu koji ima pristup i Putinu i administraciji američkog predsjednika Donalda Trumpa. Visokog predstavnika međunarodne zajednice u BiH naziva "nelegitimnim", dok Sarajevo i "zapadne kuratore" optužuje za centralizaciju zemlje i izazivanje izbornog haosa. Prema Crnoj Gori zauzima kritičan stav zbog njenog prozapadnog kursa, dok uvođenje viza za ruske državljane opisuje kao "radikalan korak radi odobrenja Brisela". Balkanar rusku prijetnju naziva izmišljenom, a NATO vježbe i nabavke nepotrebnim. Prema podacima platforme Telemetrio, Balkanar je početkom oktobra imao oko 18.600 pratilaca i prosječno 12.400 pregleda po objavi. U prvih osam dana oktobra kanal je 80 puta spomenut ili prenesen preko više od 23 različita Telegram naloga, pretežno preko drugih Ribarovih kanala na stranim jezicima. Veze sa Srbijom i BiHZvinčuk je proteklih godina u nekoliko navarata posjećivao zemlje regije. U aprilu 2024. održao je predavanje u hotelu "Moskva" u Beogradu o Telegramu kao sredstvu za kontrolu informacionog prostora, uključujući analizu najpopularnijih Telegram kanala na srpskom jeziku. Javni servis Srbije emitirao je 27. juna emisiju u kojoj je Zvinčuk govorio o dešavanjima na ukrajinskom frontu i ulozi Telegrama u informisanju. U entitetu RS je ranije najavljivana saradnja s Ribarom na uspostavljanju "medijske škole". Entitetska agencija za informacione i komunikacione tehnologije potvrdila je 2024. da se priprema takav sporazum, a Ribar je najavljivao obuke na srpskom jeziku. U novembru 2025. snimio je u Banjaluci videoanalizu prijevremenih izbora za predsjednika RS ispred zgrade Vlade RS i objavio je na svom kanalu. Istraga čeških novinaraČeški portal Seznam Zprávy objavio je u septembru istragu o aktivnostima Ribara u Evropi. Navodi se da su članovi ekipe putovali su po evropskim zemljama i snimali intervjue s političarima, novinarima i stručnjacima, a sugovornici nisu uvijek bili jasno obaviješteni za koji se projekat snima. Češke vlasti ispitale su ruske državljane Vitalija Čaščuhina i Igora Dolmatova, povezane s Ribarom, a potom im naredile da napuste zemlju. Prema tadašnjem pisanju češkog portala, snimanja su bila planirana i u Srbiji, BiH, Slovačkoj, Austriji, Mađarskoj, Belgiji i Francuskoj.

Pet ruskih državljana, među kojima je osnivač ruske mreže "Ribar" Mihail Zvinčuk, bit će protjerani iz Crne Gore zbog nacionalne i unutrašnje sigurnosti, saopćila je Uprava policije Crne Gore 9. oktobra. Crnogorski mediji objavili su da je u petak privedeno pet ruskih državljana, među kojima su Zvinčuk, njegova supruga i suradnica Valerija Zvinčuk, te još tri osobe. Policija je objavila inicijale navodeći da se radi o M. Z. (36), S. B. (36), K. D. (21), V. Z. (36) i P. L. (46), koji su prije nepuna dva dana ušli i boravili na teritoriju Crne Gore. Za njih je utvrđeno da ne mogu nastaviti boravak u Crnoj Gori, te su im, u skladu sa Zakonom o strancima, donijeta rješenja o potjerivanju iz Crne Gore iz razloga nacionalne i unutrašnje sigurnosti države. Potvređno je da je među njima i pripadnik ruske političko-hibridne mreže "Rybar", kojem je Evropska unija uvela zabranu ulaska i tranzita preko teritorije država članica Unije. Iz policije su naveli da su akciju proveli u suradnji s Agencijom za nacionalnu bezbjednost i uz podršku međunarodnih partnera, s ciljem sprečavanja, otkrivanja i neutraliziranja nezakonitih aktivnosti na teritoriji Crne Gore. Ruski državljani su boravili u hotelu u Risnu, na teritoriji opštine Kotor, nakon čega su dovedeni u službene prostorije policije radi provođenja daljih službenih mjera i radnji. Kod njih je pronađena i oduzeta digitalna oprema i uređaji, uključujući opremu visoke rezolucije, dron, kameru, GoPro kameru, kao i više telefona. Kako je navedeno, bit će predmet vještačenja i analiza, u cilju utvrđivanja njene namjene i svrhe korištenja na teritoriji Crne Gore. O slučaju su obaviješteni Više državno tužilaštvo u Podgorici i Osnovno državno tužilaštvo u Kotoru, a istaknuto je da su organi sigurnosno-obavještajnog sektora spriječili potencijalno štetno djelovanje pet ruskih državljana teritoriji Crne Gore. Predsjednik Vlade Crne Gore Milojko Spajić ranije je u objavi na društvenim mrežama naveo da se radi o uspješnoj akciji te je istaknuo da je upozoravano da pokušaji hibridnog djelovanja i destabilizacije Crne Gore neumorno prate njen evropski put. Iz Ribara su 9. oktobra na Telegramu potvrdili da su osnivač ove mreže Mihail Zvinčuk i njegova supruga privedeni u Crnoj Gori, zajedno s drugim ruskim državljanima. Ribar je naveo da su svi "legalno boravili u Crnoj Gori te da je planirano snimanje Cetinjskog manastira, za šta je ranije podnesen zvaničan zahtjev". Tvrde i da su u kontaktu s ruskim Ministarstvom vanjskih poslova, koje radi na rješavanju situacije, tvrdeći da "nije bilo kršenja crnogorskih zakona". RSE je saznao da je Zvinčuk prije Crne Gore boravio u Srbiji i Bosni i Hercegovini. Povodom privođenja Mihaila Zvinčuka, portparol Kremlja Dmitrij Peskov izjavio je da će ruske diplomate istražiti razloge njegovog zadržavanja u Crnoj Gori i raditi na zaštiti njegovih prava, dok je Ministarstvo vanjskih poslova Rusije saopćilo da utvrđuje okolnosti slučaja. Ribar (Rybar) je ruska medijsko-informaciona mreža koju je 2018. godine osnovao Mihail Zvinčuk, bivši zaposlenik pres-službe ruskog Ministarstva odbrane. Tokom rata u Ukrajini Ribar je postao jedan od najutjecajnijih proruskih vojnih kanala na Telegramu. Zvinčuk je pod sankcijama Europske unije od 2023. godine zbog podrške ruskom ratu protiv Ukrajine i širenja propaganda. Europska unija navodi da je član radne grupe koju je ruski predsjednik Vladimir Putin formirao radi koordinacije mobilizacijskih napora povezanih s ratom protiv Ukrajine. Sjedinjene Američke Države i Velika Britanija Ribar povezale s operacijama stranog utjecaja i informacionog ratovanja. Američki State Department je 2024. godine, kroz program Rewards for Justice, ponudio nagradu do 10 miliona dolara za informacije o osobama povezanim s projektom Ribar, navodeći sumnje da je mreža sudjelovala u operacijama stranog utjecaja. Posljednjih godina mreža je širila aktivnosti i na Zapadni Balkan, uključujući Srbiju i Bosnu i Hercegovinu.

Crnogorski poslanik i lider prosrpske Demokratske narodne partije (DNP) Milan Knežević saslušan je u četvrtak u policiji povodom nedavnih izjava u kojima je veličao preminulog ratnog zločinca Ratka Mladića. Knežević je posle razgovora u policiji rekao da je pozvan po dva osnova – zbog objava na društvenim mrežama koje se tiču smrti Mladića i stihova posvećenih njemu, kao i zbog govora na sednici parlamenta, gde je rekao da ga doživljava kao heroja, a ne kao ratnog zločinca, prenela je Radio-televizija Crne Gore. Mladić, koji je umro u Hagu krajem avgusta, kao bivši general Vojske Republike Srpske osuđen je na doživotni zatvor zbog genocida u Srebrenici i drugih ratnih zločina tokom rata u Bosni i Hercegovini. Knežević je rekao da se u prijavi tereti za izazivanje verske mržnje i netolerancije i veličanje ratnih zločinaca, dodajuči da on smatra da to nije tako. "Ratko Mladić je za mene ratni heroj, a ne zločinac, i da nije bilo njega, Srbi bi prošli kroz stradanja nalik onima u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, Jasenovcu, Jadovnu i bezbrojnim stratištima o kojima danas niko ne želi da govori", kazao je Knežević. Zbog javnih objava o Mladiću, bošnjačka udruženja i nevladine organizacije podnele su krivične prijave protiv Kneževića i mitropolita Srpske pravoslavne crkve Metodija. Rukovodilac Višeg državnog tužilaštva u Podgorici Duško Milanović rekao je da je to tužilaštvo iniciralo prikupljanje obaveštenja od Kneževića preko policije. Knežević je rekao da se neće pozivati na imunitet, jer, kako navodi, tužilaštvo želi da ga kazni zato što je odbio da da kvorum za smenu predsednika Parlamenta Andrije Mandića. Knežević i Mandić, lider Nove Srpske demokratije, bili su lideri prorpskog i proruskog Demokratskog fronta, a Demokratska narodna partija je početkom godine izašla iz vlasti zbog odbijana vlade da se izjasni o njenim zahtevima o identitetskim pitanjima i dogovoru oko postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda u Botunu.

Evropska komesarka za proširenje Marta Kos najavila je mogućnost da Crna Gora već naredne godine potpiše ugovor o pristupanju Evropskoj uniji. "Kada je reč o vremenskom okviru za Crnu Goru, pregovore, odnosno njihov tehnički deo, mogli bismo da završimo do kraja ove ili početkom sledeće godine. Već pripremamo ugovor o pristupanju, koji bi zatim mogao da bude potpisan sledećeg leta. Potom sledi proces ratifikacije, koji može da traje od jedne do dve godine, u zavisnosti od toga šta će se dešavati u pojedinim državama članicama. To znači da bi Crna Gora mogla da postane 28. članica EU 2028. godine", izjavila je Kos pred Odborom za spoljne poslove Evropskog parlamenta (AFET). Crna Gora je najnaprednija zemlja u pristupnom procesu. U pregovorima o članstvu već je privremeno zatvorila više od polovine poglavlja. Trenutno ima ukupno 18 privremeno zatvorenih poglavlja od ukupno 33 koliko ih ima u pregovaračkom procesu za članstvo. I dalje cilja da pregovore okonča do kraja ove godine. Crna Gora prva će osetiti nova pravila Evropska komisije koja je usvojila predlog za buduće članice 6. oktobra. Komisija navodi da će se novi pristup najpre primeniti na pristupne aranžmane u Sporazumu sa Crnom Gorom, a potom i na buduće ugovore o pristupanju. Proširenje EU biće u fokusu rasprave šefova država i vlada na samitu koji će biti održan 15. i 16. oktobra u Briselu. Lideri 27 država članica razmotriće i izglede za okončanje pregovora s Crnom Gorom. "Evropski savet pozdravlja rad koji je u toku na izradi ugovora o pristupanju s Crnom Gorom i konstatuje nameru predsedavajućeg Savetom EU da do kraja ove godine zatvori sva pregovaračka poglavlja", navodi se u nacrtu zaključaka samita u koji je Radio Slobodna Evropa imao uvid. Evropska komisija krajem oktobra predstaviće okvirne mape puta za četiri zemlje koje se smatraju najnaprednijim u pristupnom procesu: Crnu Goru, Albaniju, Moldaviju i Ukrajinu. Uslov je da te zemlje održe tempo reformi. Mape puta ne prejudiciraju ishod ni dinamiku pregovora, već služe kao oslonac za rad Saveta EU.

Evropska komisija predstavila je u utorak nova pravila za buduća proširenja Evropske unije. Kandidati bi se ranije uključivali u evropske politike i programe, a Unija bi dobila jače mehanizme zaštite za slučaj da neka nova članica posle pristupanja odstupi od preuzetih obaveza. Nove članice zadržale bi pravo veta, uz dobrovoljnu obavezu da ga ne koriste zbog sopstvenih bilateralnih sporova. Crna Gora, koja cilja da zatvori pregovore do kraja godine, prva bi bila obuhvaćena novim okvirom. Evropska komisija poručuje da pristupni proces ostaje strogo zasnovan na zaslugama i da se standardi ne menjaju. Postepena integracijaKandidati bi još pre članstva dobijali pristup delovima sistema EU: jedinstvenom tržištu, programima, agencijama, kao i energetskim, saobraćajnim i digitalnim mrežama. Kao primere koristi za građane Komisija navodi jedinstvenu zonu plaćanja u evrima (SEPA), u kojoj već učestvuju Albanija, Crna Gora, Severna Makedonija i Srbija, i roming po domaćim cenama, o čijem je proširenju na Zapadni Balkan Savet EU u junu odobrio pregovore. Pristup je uslovljen napretkom u pripremama, spremnošću u konkretnoj oblasti i strateškim usklađivanjem s Unijom. Prema dokumentu, to podrazumeva i potpuno usklađivanje sa zajedničkom spoljnom i bezbednosnom politikom, pre svega sa sankcijama, gde je usklađenost kandidata i dalje nedovoljna. Integracija je "reverzibilna" - pristup se može suspendovati ili povući ako se obaveze ne ispunjavaju, a mera mora biti srazmerna i ograničena na oblast u kojoj je problem. Nakon završne međuvladine konferencije, a pre potpisivanja ugovora o pristupanju, zemlje kandidati dobile bi pravo na informisanje i konsultacije, kao i status posmatrača, uz dogovorena pravila o prisustvu sastancima Evropskog saveta, Saveta EU i njihovih pripremnih tela. Posle potpisivanja Evropski parlament može da pozove posmatrače iz parlamenta zemlje pristupnice, a Komisija će razmotriti strukturisano političko učešće u svom radu. Ni u jednom od ta dva slučaja posmatrači ne bi imali pravo odlučivanja. Zaštitne klauzuleTri postojeće klauzule – ekonomska, klauzula o unutrašnjem tržištu i klauzula o pravosuđu i unutrašnjim poslovima – ostaju, ali s dužim rokom važenja. Dosad su mogle da se aktiviraju u roku od tri godine od pristupanja, a Komisija sada predlaže "znatno" duži rok, uz mogućnost produženja pod definisanim uslovima. Dokument ne navodi o koliko godina je reč. Mere moraju biti ciljane, srazmerne, vremenski ograničene i podložne sudskoj kontroli. Novina je institucionalna klauzula, koja bi važila 15 godina od pristupanja i odnosila se na ozbiljna kršenja temeljnih vrednosti EU i načela lojalne saradnje. Mere bi bile usmerene na zahvaćenu oblast politike, a kod sistemskih problema mogle bi biti i šire – u posebno teškim slučajevima sve do suspenzije prava glasa u Savetu. Predlog podnosi Komisija, ili države članice uz obrazložen zahtev, a mere bi se smatrale usvojenim ukoliko ih Savet u zadatom roku ne odbije kvalifikovanom većinom. Time se izbegava jednoglasnost koju zahteva član 7 Ugovora o EU. "Zaštitni mehanizmi aktiviraće se samo u slučaju ozbiljnih kršenja, odnosno postupanja protivno vladavini prava, demokratiji i našim vrednostima, a to podjednako važi za postojeće i za nove članice. Nema razlike među državama članicama", izjavila je evropska komesarka za proširenje Marta Kos. Dodala je da je EU mnogo naučila iz prošlosti i da ne želi da se neka iskustva ponove. Prema rečima komesarke Marte Kos, to ne znači da će buduće članice imati drugačiji status unutar Unije. "Sve države članice, i to posebno naglašavam, uživaće jednaka prava. Isto važi i za nove članice; ne želimo članstvo na dva nivoa. Da bi se pridružile našoj Uniji, zemlje moraju da ispune veoma visoke standarde u oblasti vladavine prava", rekla je Kos. "Moramo biti sigurni da nakon pristupanja nikada više neće pasti ispod tih standarda. To smo naučili iz ranijih iskustava. Reč je o tome da zaštitimo sebe." Uvodi se i praćenje u periodu od zatvaranja pregovora do pristupanja. Savet na predlog Komisije može usvojiti mere koje bi počele da važe od prvog dana članstva. Kao krajnje sredstvo predviđena je klauzula o odlaganju pristupanja, a način odlučivanja o njoj tek treba precizirati. Nova članica bi se, izjavom priloženom uz ugovor o pristupanju, obavezala da u prvim godinama članstva ne blokira odluke o budućim proširenjima zbog bilateralnih sporova. Priprema UnijeEvropska komisija smatra da Unija može da primi nove članice kroz ciljana prilagođavanja u okviru važećih ugovora. Predlaže upotrebu tzv. pasarela klauzula za prelazak s jednoglasnosti na kvalifikovanu većinu – pri čemu bi se o njihovoj aktivaciji i dalje odlučivalo jednoglasno – kao i odlučivanje kvalifikovanom većinom u Savetu o međukoracima u pregovorima, poput otvaranja klastera. Za odluku o prijemu nove članice i dalje bi bila potrebna jednoglasnost. Nove članice morale bi da učestvuju u radu Kancelarije evropskog javnog tužioca od dana pristupanja, a Komisija će pratiti pripreme, uključujući imenovanje tužilaca. Šta to znači za Crnu Goru?Prema oceni Evropske komisije, Crna Gora je na dobrom putu da ispuni sve preostale uslove i zatvori pregovore krajem 2026. ili početkom 2027. godine, kako bi postala članica 2028, što Komisija smatra realnim rokom. "Crna Gora je uložila mnogo energije i mnogo toga je ispunila, pa smatramo da bi mogla da završi pregovore, njihov tehnički deo, krajem ove ili početkom sledeće godine. Radna grupa već priprema ugovor o pristupanju, tako da je, ako sve bude u redu, uključujući i dinamiku u državama članicama, moguće da Crna Gora potpiše ugovor sledeće godine. Posle toga sve zavisi od toga koliko će trajati ratifikacija", rekla je Kos. Pozivajući se na dosadašnju praksu, po kojoj je ratifikacija trajala od jedne do dve godine, Kos je ocenila da je realno očekivati da Crna Gora postane članica 2028. godine, ako nastavi da ispunjava obaveze kao do sada. Kao najizvesnija buduća članica, Crna Gora prva će osetiti nova pravila: Komisija navodi da će se novi pristup najpre primeniti na njene pristupne aranžmane, a potom i na buduće ugovore o pristupanju. Podgorica će morati da pokaže ne samo da je ispunila uslove, već i da ih održava, posebno u oblasti vladavine prava, pravosuđa i borbe protiv korupcije, jer se klauzule mogu primenjivati i 15 godina posle ulaska u EU. Evropska komisija insistira na tome da novi pristup ne stvara članice "drugog reda": pravo glasa ostaje, uz mogućnost suspenzije u najtežim slučajevima i obavezu da se bilateralnim sporovima ne blokira dalje proširenje. Prema najavi Komisije, paket proširenja očekuje se 28. oktobra, s okvirnim mapama puta za Crnu Goru, Albaniju, Moldaviju i Ukrajinu, pod uslovom da te zemlje održe tempo reformi. One se za sada smatraju najnaprednijim u pristupnom procesu. Mape puta ne prejudiciraju ishod ni brzinu pregovora, već služe kao oslonac za rad Saveta EU. Strateška rasprava o proširenju na dnevnom je redu samita EU naredne nedelje.

Crna Gora izručila je Sjedinjenim Američkim Državama Amira Baratija, iranskog i turskog državljanina kojeg američke vlasti terete za sudjelovanje u višegodišnjoj hakerskoj operaciji povezanoj s Iranom i Iranskom revolucionarnom gardom (IRGC). Odluku o izručenju donio je Viši sud u Podgorici. Protiv njega se pred sudom u New Yorku vodi postupak zbog optužbi za zavjeru radi izvršenja računarske prevare, hakiranje računara i krađe identiteta. Iz Suda u New Yorku i Ministarstva pravde SAD-a nisu odgovorili o daljem postupku protiv Baratija, a još uvijek nema javnih informacija o tome je li izveden pred sud. Crnogorska Uprava policije saopćila je 1. oktobra da su službenici NCB INTERPOL-a Podgorica, uz podršku Posebne jedinice policije, izručili SAD-u 40-godišnjeg državljanina Turske i Irana, kojeg američke vlasti potražuju zbog više krivičnih djela iz oblasti cyber kriminala. Prema navodima policije, riječ je o osobi koja se do hapšenja smatrala "visokoprofilnom metom potrage iz oblasti cyber i organiziranog kriminala Barati je uhapšen 25. juna ove godine u Kotoru, nakon što su ga locirali službenici NCB Interpola Podgorica i Odjeljenja bezbjednosti Kotor po zahtjevu američkih vlasti i Federalnog istražnog biroa (FBI). Protiv njega se pred sudom u New Yorku vodi postupak zbog optužbi za zavjeru radi izvršenja računarske prevare, hakiranje računara i krađe identiteta. Američke vlasti tvrde da je od 2013. godine, kao suradnik jedne organizacije sa sjedištem u Iranu, sudjelovao u masovnim hakerskim napadima usmjerenim na više od 150 američkih univerziteta, pri čemu je pričinjena šteta procijenjena na više od 3,4 milijarde dolara. Uprava policije navodi da su ukradeni podaci i pristup kompromitiranim univerzitetskim nalozima korišteni u korist IRGC-a i drugih korisnika u Iranu, uključujući iranske univerzitete. Iz policije su saopćili da je Baratijevo hapšenje i izručenje rezultat suradnje crnogorskih i američkih službi, ističući da je u protekle tri godine suradnja NCB INTERPOL-a Podgorica i FBI-ja dovela do lociranja i hapšenja sedam osoba koje su potraživali američki pravosudni organi. Hakerska mreža povezana s IranomPrema optužnici američkog Ministarstva pravosuđa, cyber operacija počela je 2013. godine kroz iransku kompaniju Mabna Institute, za koju tužitelji tvrde da je okupljala mrežu hakera angažiranih na krađi podataka s univerziteta, kompanija i državnih institucija. Američke vlasti navode da su mete bili deseci državnih institucija, međunarodnih organizacija, kompanija i stotine univerziteta širom svijeta. Hakeri su uglavnom koristili spear-phishing kampanje kojima su profesore i istraživače navodili da predaju pristupne podatke za univerzitetske naloge. Prema američkoj optužnici, u operaciji je kompromitirano oko 8.000 email naloga profesora u Sjedinjenim Državama, Europi i drugim zemljama. Tužioci tvrde da je tokom operacije ukradeno više od 31 terabajta akademskih podataka i intelektualnog vlasništva te da su kompromitirani nalozi korišteni u korist Iranske revolucionarne garde i drugih iranskih institucija. Ko je Amir Barati?Barati nije označen kao jedan od organizatora mreže, već kao haker i suradnik Mabna Instituta. Njegovo ime nije bilo obuhvaćeno prvobitnom optužnicom iz 2018. godine protiv devet osoba, nego se pojavilo u proširenoj optužnici protiv ukupno 17 optuženih koja je otpečaćena 2026. godine. Prema navodima američkih tužilaca, sudjelovao je u praćenju spear-phishing kampanja, razmjeni kompromitiranih korisničkih naloga, sastavljanju lista potencijalnih meta, izviđanju računarskih mreža i pripremi phishing poruka. RSE je ranije objavio da je Barati u Crnu Goru doputovao iz Turske, čije državljanstvo također posjeduje. Njegova braniteljica potvrdila je da je, pored iranskog, i turski državljanin.

Crna Gora bi, ukoliko do 2028. godine postane članica Evropske unije, morala da obezbedi prevod stotina hiljada stranica pravne tekovine EU na službeni crnogorski jezik. Pravna tekovina Unije obuhvata desetine hiljada pravnih akata i više od 170.000 stranica, koje svaka država kandidat mora da prevede na svoj službeni jezik. "Službe Komisije su u redovnom kontaktu s Crnom Gorom i razmatraju tempo rada u tom pogledu", izjavio je za RSE portparol Evropske komisije Gijom Mersije (Guillaume Mercier). Dok na državama kandidatima leži odgovornost da prevedu celokupnu pravnu tekovinu EU na svoj službeni jezik, evropske institucije odgovorne su za završnu proveru prevoda pre njegovog objavljivanja u Službenom listu EU, u trenutku pristupanja. Portparol podseća na odredbu Pregovaračkog okvira, dokumenta kojim su uređena pravila pristupnih pregovora. U njemu se, između ostalog, navodi da će Crna Gora "morati da proizvede prevode pravne tekovine na svoj službeni jezik blagovremeno pre pristupanja i da obuči dovoljan broj prevodilaca i tumača potrebnih za pravilno funkcionisanje institucija EU nakon pristupanja". Šta poručuju iz Crne Gore?"U okviru obaveza koje proizilaze iz procesa pristupanja, Crna Gora već intenzivno radi na pripremi nacionalne verzije pravne tekovine Evropske unije za Crnu Goru, čiju koordinaciju vodi Ministarstvo evropskih poslova i Sekretarijat za zakonodavstvo", navodi se u odgovoru na upit RSE Ministarstva evropskih poslova Crne Gore. Na toj adresi potvrđuju da se posao obavlja u koordinaciji sa Evropskom komisijom i Savetom Evropske unije, uz poštovanje dogovorenih rokova za pripremu primarnog i sekundarnog zakonodavstva EU. "Takođe, kao što ste već upoznati, evropske institucije započele su proces regrutacije zaposlenih za pravno lingvističke poslove koji se odnose na Crnu Goru, kako bi se blagovremeno pripremile za dio procesa i kontrole koji je u nadležnosti evropskih institucija, a čiji početak očekujemo od januara 2027. godine", precizira se. Stupanjem u članstvo EU, pravna regulativa Unije postaje deo zakonodavstva nove članice. Zbog toga, podvlače u Vladi Crne Gore, potrebno je obezbediti dostupnost regulative za sve građane i privredu. "Upravo zbog toga, priprema nacionalne verzije pravne tekovine nije samo tehničko pitanje, već pitanje od neposrednog pravnog značaja za Crnu Goru i njene građane", navodi se. Ustavom Crne Gore crnogorski je utvrđen kao službeni jezik u zemlji. Da li je rešenje u derogaciji?U slučaju da Crna Gora ne uspe da obavi svoj deo posla na vreme, došla bi u obzir mogućnost takozvane derogacije. To podrazumeva privremeno izuzeće od obaveze da kompletno evropsko zakonodavstvo bude prevedeno na službeni jezik države članice pre pristupanja. Ako do trenutka pristupanja to ne bude slučaj, preostali prevodi mogu biti završeni nakon prijema, uz privremeno prelazno rešenje do tada. To privremeno rešenje podrazumevalo bi korišćenje jednog od zvaničnih jezika EU. Za takav aranžman već postoji presedan unutar EU. Malta je, prilikom pristupanja EU 2004. godine, dobila prelaznu derogaciju od obaveze prevođenja svih akata na malteški jezik. Irska je sličnu meru dobila decenijama nakon članstva, 1973. godine. Irski je postao puni službeni jezik EU tek u januaru 2007. godine, kada je uvedena derogacija koja je trajala 15 godina. Tokom tog perioda obe države koristile su engleski jezik za zvaničnu dokumentaciju EU. Pomaže li hrvatski prevod?Izvor RSE iz Evropske komisije priznaje da, ako zvanična Podgorica ne uspe da na vreme prevede celokupnu pravnu tekovinu EU, jedna od mogućnosti bi bila da se privremeno koristi neki od već postojećih službenih jezika EU. U tom smislu, hrvatski bi bio jedini logičan izbor, budući da je govornicima crnogorskog jezika neposredno razumljiv. Svako odstupanje ili prelazno jezičko rešenje tiče se prava EU i mora biti predmet pregovora i međusobnog dogovora između Komisije i države kandidata. Iz crnogorskog Ministarstva evropskih poslova za RSE navode da za sada "nema zvaničnog predloga" da Crna Gora za potrebe pravne tekovine EU koristi neki od postojećih službenih jezika Unije. Ovo potvrđuju i izvori RSE koji kažu da se oko ovog pitanja za sada ništa konkretno nije razgovaralo niti je bilo šta dogovoreno. Hrvatska je 2010. godine besplatno ustupila prevode pravnih akata EU zemljama u regionu, ocenjujući to kao gest dobre volje i doprinos regionalnoj saradnji. Tada je evropsko zakonodavstvo obuhvatalo oko 100.000 stranica, dok se u međuvremenu njihov broj gotovo udvostručio. 2028. kao cilj za članstvo, vremena za prevod sve manjeIz Ministarstva evropskih poslova za RSE je rečeno da je prevođenje pravne tekovine složen i obiman proces, te da se radi o jednoj od važnih aktivnosti u pripremi Crne Gore za buduće članstvo. "Konkretni modaliteti primene prava Evropske unije u Crnoj Gori biće predmet razgovora sa evropskom stranom u odgovarajućoj fazi pregovaračkog procesa, nakon završetka pregovora u ostalim poglavljima, a relevantna pravna rešenja biće sastavni deo završnih aranžmana i Ugovora o pristupanju", navode u crnogorskom Ministarstva evropskih poslova. Crna Gora cilja da do 2028. godine postane 28. članica EU. Predsednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen, koja je 1. oktobra posetila Podgoricu, poručila je da evropske institucije veruju u mogućnost da Crna Gora postane 28. članica EU do 2028. godine. U sedištu EU već je počela izrada nacrta Ugovora o pristupanju sa Crnom Gorom, a briselske i podgoričke delegacije sastaju se jednom nedeljno. Na predstojećem samitu EU, koji će biti održan 15. i 16. oktobra u Briselu, evropski lideri će u fokusu imati proširenje. U nacrtu zaključaka sa samita, u koji je RSE imao uvid, navodi se da će rasprava o proširenju biti održana "u kontekstu izrade Ugovora o pristupanju sa Crnom Gorom".

Evropska komisija predložiće nova pravila za buduće članice Evropske unije. Radio Slobodna Evropa imao je uvid u nacrt strategije koju bi Evropska komisija trebalo da usvoji 7. oktobra. Šta se predlaže?

Za nekoliko meseci u Crnoj Gori niko neće imati platu manju od 1.000 evra, najavljuje Vlada te zemlje. Na elektronskoj sednici 17. septembra Vlada je usvojila set od šest finansijkih zakona koji propisuju poslodavcima da radnike plaćaju minimalno 1.000, 1.250 ili 1.400 evra, u zavisnosti od nivoa obrazovanja. Ovaj model obračuna zarada koji premijer Milojko Spajić naziva "Euro model" nastavak je prethodnih ekonomskih programa "Evropa sad" i "Evropa sad 2". Predsednik Crne Gore Jakov Milatović saopštio je da podržava povećanje zarada i penzija, ali traži javnu debatu o mogućim rizicima i ekonomskim posledicama takozvanog "Euro modela". Ekonomisti za Radio Slobodna Evropa upozoravaju da ovakvo povećanje zarada može dovesti do zaduživanja države i rasta cena. Šta je usvojeno na elektronskoj sednici?Vlada Crne Gore je 17. septembra usvojila set zakona koji će, kako se navodi, omogućiti primenu novog modela obračuna zarada od januara 2027. godine. Model predviđa minimalnu neto zaradu od 1.000 evra za zaposlene sa osnovnim i nižim obrazovanjem, 1.250 evra za srednje obrazovanje i 1.400 evra za visoko obrazovanje. Predviđeno je i dodatno smanjenje poreskog opterećenja na rad i za plate iznad minimalne. Sadašnja minimalna neto zarada u Crnoj Gori iznosi 600 evra za niže nivoe obrazovanja, odnosno 800 evra za više kvalifikacije. Najavljeno je i usklađivanje penzija četiri puta godišnje, tako da bi prosečna penzija trebalo da pređe 600 evra, a minimalna 500. Za decembar 2026. najavljena je i jednokratna isplata od 100 eura svim penzionerima. Premijer tvrdi da je reforma fiskalno održiva zahvaljujući rastu potrošnje i zaposlenosti, suzbijanju sive ekonomije, povratku dijaspore, rashodnoj disciplini i dodatnim poreskim merama. Među najavljenim merama je i porez na prazne "tercijarne nekretnine", odnosno kuće i stanove koje vlasnici ne koriste. Prema Spajićevim navodima, prosečna zarada u Crnoj Gori porasla bi sa sadašnjih oko 1.000 na više od 1.400 evra. Nakon usvajanja predloga zakona u Vladi treba da ih usvoji i Skupština. Spajić je u međuvremenu održao sastanak sa predstavnicima opština o sprovođenju "Euro modela", uz reči: "Vlada Crne Gore i opštine saglasne su: povećanje zarada i ukupnog životnog standarda ključan je mehanizam za sprječavanje odlaska građana nakon ulaska u Evropske unije (EU)". Crna Gora je privremeno zatvorila 18 od ukupno 33 pregovaračka poglavlja. Podgorica ima ambiciju da do kraja godine zatvori sva poglavlja, kako bi se stekli uslovi da postane punopravna članica EU tokom 2028. godine. Da li je povećanje opravdano?"Ne možete bez ekonomskih posljedica, koje se zovu inflacija i zaduživanje, povećavati plate, a da pritom produktivnost rada ili stagnira ili opada", kaže za Radio Slobodna Evropa (RSE) ekonomista i univerzitetski profesor Vasilije Kostić. On smatra da je opasnost takvog plana u tome što povećanje plata nema ekonomsko pokriće. Kostić "Euro model" vidi kao nastavak prethodnih programa povećanja minimalne plate "Evropa sad" i "Evropa sad 2". Početkom 2022. godine minimalne zarada povećana je na 450 sa dotadašnjih oko 250 evra, u okviru Vladinog programa "Evropa sad". Tada su ukinuti doprinosi za zdravstveno osiguranje na teret zaposlenih. Od oktobra 2024. primjenjuje se "Evropa sad 2", kojim je minimalna zarada povećana na 600, odnosno 800 eura, dok je smanjeno poresko opterećenje na rad, uključujući doprinose za penzijsko osiguranje. Novim programom "Euro model" ukidaju se preostali doprinosi za penzijsko i invalidsko osiguranje i osiguranje od nezaposlenosti. Kostić kaže da su i ranijim modelima plate povećane "nekritički i nezavisno od ekonomskih parametara". "Ja sam i tada govorio da će se desiti ovo što se desilo, da će inflacija da obezvrijedi postojeće povećanje plata i penzija i da će u relativnom kratkom roku stvari doći na goru poziciju nego što su bile prije toga", objašnjava ekonomista. "Da je to bilo tačno predviđanje, najbolji dokaz je ovaj Euromodel. Ako već se dobro živi, ako plate imaju jaku kupovnu moć, onda zašto postoji potreba za novim i to drastičnim povećanjem plata?" Dodaje da bi, ukoliko je model održiv, sličan pristup primjenjivale i druge zemlje. Sindikati: Model može da uspe ako sve strane budu sarađivaleGeneralni sekretar Unije slobodnih sindikata Crne Gore Srđa Keković kaže da veruje u uspeh programa ukoliko sve strane budu dale svoj maksimum. On očekuje rast zarada i životnog standarda, kao i pozitivan uticaj na ostanak mladih u Crnoj Gori. Keković kaže da će sindikati nakon povećanja minimalne zarade tražiti da se uspostavi jasnija hijerarhija zarada u skladu sa stručnom spremom, odgovornošću, složenošću posla i minulim radom, ali dodaje da plan nosi sa sobom i niz izazova. "Značajan će biti odskok zarada i značajno poboljšan standard ukoliko uspijemo da zaustavimo novo divljanje cijena, roba i usluga, koje će vjerovatno početi odmah", dodaje. Izazov će, dodaje, biti i finansiranje Fonda penzijskog i invalidskog osiguranja. "Naravno, on će se finansirati iz budžeta i za to će morati da postoje pare. Dakle, možete zamisliti koji je to izazov za jedan budžet kada se odreknete tih poreza i doprinosa, a morate sve to da pokrijete kroz razne akcize, PDV i slično", pojašnjava Keković. Bez socijalnog dijalogaSrđa Keković kaže da Vlada nije konsultovala sindikate prilikom donošenja ranijih ekonomskim reformi, te da su i za "Euro model" saznali iz medija. Iz Unije poslodavaca Crne Gore nisu odgovorili na upit RSE za komentar, ali su saopštili da, takođe, nisu konsultovani pre usvajanja mera. Predsavnici Unije poslodavaca sastali su se 23. septembra sa premijerom Milojkom Spajićem i ukazali "na nezadovoljstvo činjenicom da privreda nije bila konsultovana u procesu kreiranja najavljenih mjera, kao i da je izostala detaljna analiza njihovih potencijalnih efekata na održivost poslovanja, konkurentnost, zaposlenost i ukupnu stabilnost privrede". Crnogorski javni servis RTCG preneo je da je ministar finansija Novica Vuković nakon usvajanja predloga zakona na sednici Vlade izjavio da mu je potrebno "još vremena" za analizu "Euro modela". Iz tog ministarstva nisu odgovorili na upit RSE da komentarišu taj model. Ekonomista Vasilije Kostić smatra da izostanak dijaloga pokazuje da je "kreator modela bio svjestan da, ako se model stavi na raspravu, sigurno neće imati podršku". Dodaje da se povećanje zarada dešava uoči parlamentarnih izbora, koji su planirani sredinom iduće godine. Ekonomske reforme Pokreta Evropa sadVladajući Pokret Evropa su 2022. osnovali sadašnji predsednik Jakov Milatović i premijer Milojko Spajić, ministri iz nekadašnje Vlade Zdravka Krivokapića, prve koja je formirana nakon pada trodecenijske vlasti Demokratske partije socijalista (DPS) Mila Đukanovića 2020. godine. U toku njihovog mandata u ekonomskim resorima Vlade, realizovan je program povećanja zarada "Evropa sad". Ime Pokretu koji su osnovali dali su, upravo, po ovom ekonomskom programu. Milatović je 2023. napustio Pokret i potom postao jedan od kritičara Spajićeve Vlade i njenih ekonomskih politika. Planirano je da se 13. jula 2027. održe redovni parlamentarni i objedinjeni lokalni izbori. Vlast i opozicija te izbore vide kao odlučujuće za završni proces evropskih integracija Crne Gore.

"Kada sam saznao za uvođenje viznog režima, doneo sam odluku da odem (iz Crne Gore)". Državljanin Rusije Samvel Mnacakanjan za RSE kaže da je tako reagovao na vest da Crna Gora ukida bezvizni režim za Rusiju, Bjelorusiju i Tursku. Od 1. novembra državljanima navedenih zemalja biće potrebna viza za ulazak, prelazak preko teritorije i boravak u Crnoj Gori. Vlada Crne Gore donela je tu odluku u okviru procesa pristupanja Evropskoj uniji (EU) jer je ta zemlja obavezna da svoju viznu politiku u potpunosti uskladi sa viznom politikom EU. Bez obzira na to što odluka ima uticaj na njega lično, Mnacakanjan za RSE kaže da razume potez Vlade Crne Gore. "Mnogi građani Crne Gore žele integraciju zemlje u Evropsku uniju i u potpunosti podržavam tu težnju", kaže on. Crna Gora je prva zemlja regiona koja ukida bezvizni režim za ruske državljane iako, prema poslednjem popisu iz septembra 2024. godine, među svim stranim državljanima koji imaju stalan boravak u Crnoj Gori, najviše je Rusa. Takođe, ruski državljani su među najbrojnijim turistima u toj zemlji. Oko 20 odsto svih noćenja stranih turista dolazi iz Rusije i Turske. Ukidanje bezviznog režima i 'tenzije' sa RusijomVlada Crne Gore usvojila je u septembru Informaciju o potrebi otkazivanja sporazuma kojima je regulisan bezvizni režim sa Ruskom Federacijom, Belorusijom i Turskom. Vlada je 23. jula ove godine, donela izmene Uredbe o viznom režimu kojim je to regulisano. Time je ispunjeno jedno od završnih merila za zatvaranje Pregovaračkog poglavlja 24 – Pravda, sloboda i sigurnost u pristupnim pregovorima sa EU, kao i jedna od ključnih obaveza iz Reformske agende. Ministarstvo spoljnih poslova Crne Gore je prethodno najavilo i uspostavljanje novog Viznog informacionog sistema, usklađenog sa sistemima EU i šengenskim sigurnosnim standardima, sa ciljem uvođenja elektronskih viza. Evropska komisija je usvojila finansijski okvir za Crnu Goru kojim je predviđeno gotovo 3,2 milijarde eura, polazeći od pretpostavke da bi ta zemlja mogla da postane punopravna članica Evropske unije tokom 2028. godine. Odluka Crne Gore došla je nakon što je Evropska komisija već nekoliko godina pozivala zemlje Zapadnog Balkana, uključujući Crnu Goru, da usklade svoje vizne politike s pravilima EU kako bi se smanjio rizik od neregularnih migracija i zloupotrebe bezviznih režima. Ta odluka je još u julu izazvala negativnu reakciju Ambasade Rusije u Crnoj Gori koja uvođenje viza vidi kao "neprijateljsku akciju". Saopštila je da uvođenje viznog režima za Ruse smatra "još jednim dokazom ekstremne zavisnosti Podgorice od uticaja njenih stranih pokrovitelja, koji su daleko od toga da interese svojih crnogorskih partnera stavljaju na prvo mesto". Vlasti u Podgorici su zbog toga, ali i autorskog teksta u kom se kritikuje uvođenje sankcija Moskvi, ruskog ambasadora Aleksandra Lukašika pozvale na razgovor. Naveli su i da je potpuno usklađivanje vizne politike sa EU suverena odluka države i da nije usmerena protiv građana Rusije. Uticaj na rusku dijasporuSamvel Mnacakanjan samo je jedan od ruskih državljana koji su u Crnu Goru došli 2022. nakon ruske invazije na Ukrajinu u punom obimu. "Crnu Goru sam izabrao prilično spontano, jednostavno sam na internetu video fotografije te zemlje. Nisam imao vizu, pa sam razmatrao samo države u koje su građani Rusije mogli da dođu bez vize", kaže on. Iz Fondacije Pristanište, koje je osnovano u Crnoj Gori kao odgovor na rusku invaziju na Ukrajinu, takođe navode da je ukidanje bezviznog režima stvorilo velike probleme antiratnoj ruskoj dijaspori. "Hitno ući u zemlju više neće biti moguće. Ako se neko iznenada nađe u opasnosti od progona zbog antiratnih stavova (u Rusiji), neće moći da dođe ovdje bez vize, kao ranije", kaže za RSE Jana Zubcova, portparolka fondacije. Ruski državljani, koji nemaju boravišnu vizu, mogli su da borave u Crnoj Gori do 30 dana. Nakon toga su radili takozvani "viza ran" (visa run) – izađu iz zemlje i odmah se vrate kako bi dobili novi period boravka od 30 dana. Prema rečima Irine Riseve, državljanke Rusije koja od 2011. živi u Crnoj Gori, ni do sada boravak Rusa u Crnoj Gori nije bio dobro regulisan. "Rusi su dolazili, plaćali turističku taksu po danu boravka i imali trideset dana, a zatim moraju da napuste zemlju. Uglavnom su ljudi prelazili u Bosnu i Hercegovinu ili Srbiju, odu u kupovinu, i dođu nazad", kaže ona. Podaci koje je Ministarstvo unutrašnjih poslova Crne Gore ranije dostavilo RSE pokazuju da privremeni boravak ima gotovo 18 hiljada državljana Rusije, a stalni više od dve hiljade. Državljana Belorusije sa privremenim boravkom u Crnoj Gori je nešto manje od 900, a sa stalnim 96. Uticaj na ekonomiju i turizamMinistarstvo spoljnih poslova Crne Gore saopštilo je ranije da je "intenzivno i sistemski" preduzima aktivnosti koje će ublažiti moguće negativne efekte ovih promena. RSE nije dobio odgovor Ministarstva ekonomskog razvoja da li će i kako odluka o ukidanju bezviznog režima uticati na ekonomiju i turizam u Crnoj Gori. Takođe, ni na pitanje da li je Vlada preduzela neke mere da se posledice ove odluke ublaže. Ekonomista Stevan Gajević smatra da će ova odluka svakako uticati na turizam. "Ruski i turski gosti ostvarili su prošle godine više od petine noćenja stranih turista. To nijesu gosti koje možemo jednostavno izbrisati iz turističkih bilansa i zamijeniti gostima sa nekog drugog tržišta", smatra on. Gajević ističe i da zapadnoevropski gosti imaju drugačije navike, pa nije sigurno da li se Crna Gora može tome prilagoditi. "Oni češće biraju hotelske aranžmane, pažljivo porede cijenu i kvalitet i očekuju nivo usluge koji im Crna Gora još ne pruža svuda ujednačeno. Zato broj novih dolazaka, čak i ako se poveća, ne govori sam po sebi koliko će novca ostati našim restoranima, izdavaocima smještaja i drugim malim preduzećima", kaže Gajević. Crnu Goru je tokom 2025. godine posetilo preko 2,7 miliona turista. Od ukupnog broja noćenja 95,8 odsto ostvarili su strani turisti, pokazuju podaci crnogorske Uprave za statistiku.

Crnogorska policija u suradnji s Agencijom za nacionalnu bezbjednost (ANB), te drugim sigurnosnim i obavještajnim strukturama, provjerava okolnosti slučaja hapšenja dvoje ruskih državljana na aerodromu Tivat, kod kojih su pronađeni novac i neprijavljena IT oprema. Ruski državljani, A.K. (31) i A.K. (42), uhapšeni su 23. septembra na Aerodrom Tivat, a policija h je kontrolirala nakon što je utvrđeno da u odvojenom prtljagu imaju 19 kofera. Tokom kontrole pronađeno je i oduzeto 26.210 eura i 1.150 izraelskih šekela, kao i veća količina neprijavljene elektronske, odnosno IT opreme i lijekova. Policija je od osumnjičenih ruskih državljana oduzela i više sredstava komunikacije koja su koristili. Uprava policije nastavlja odlučne aktivnosti na identifikaciji svih bezbjednosnih izazova i prijetnji, u cilju neutralisanja djelovanja kriminalnih i interesnih struktura. O događaju je obaviješten tužilac u Osnovnom državnom tužilaštvu u Kotoru koje uhapšene sumnjiči za krijumčarenje i pranje novca. Iz Osnovnog državnog tužilaštva u Kotoru nije javno objavilo zasebno saopćenje o slučaju, a do zaključenja teksta nisu odgovorli na RSE o statusu postupka protiv osumnjičenih ruskih državljana.

Vlada Crne Gore usvojila je Informaciju o potrebi otkazivanja sporazuma kojima je regulisan bezvizni režim sa Ruskom Federacijom, Bjelorusijom i Turskom. Kako se navodi, biće inicirano i zaključivanje novog sporazuma sa Turskom za nosioce diplomatskih, službenih i specijalnih pasoša. Crna Gora je, u okviru procesa pristupanja Evropskoj uniji (EU), obavezna da svoju viznu politiku u potpunosti uskladi sa viznom politikom Bloka. Vlada je ranije, 23. jula ove godine, donijela izmjene Uredbe o viznom režimu, kojom je propisano da će, od 1. novembra državljanima navedenih zemalja biti potrebna viza za ulazak, prelazak preko teritorije i boravak u Crnoj Gori. Time je ispunjeno jedno od završnih mjerila za zatvaranje Pregovaračkog poglavlja 24 – Pravda, sloboda i sigurnost u pristupnim pregovorima sa EU, kao i jedna od ključnih obaveza iz Reformske agende. "Imajući u vidu da su ova pitanja regulisana i međunarodnim sporazumima koje je zaključila Vlada Crne Gore, neophodno je preduzeti aktivnosti u cilju otkazivanja važenja sporazuma sa ovim državama", navodi se iz Vlade Crne Gore. Ranije je pojašnjeno da će se, kako bi se olakšala procedura, zahtjevi za crnogorske vize ubuduće moći podnositi i u viznim centrima kompanije VFS Global, a ne samo u diplomatsko-konzularnim predstavništvima Crne Gore. Ministarstvo vanjskih poslova Crne Gore je prethodno najavilo i uspostavljanje novog Viznog informacionog sistema, usklađenog sa sistemima EU i šengenskim sigurnosnim standardima, sa ciljem uvođenja elektronskih viza. Godinama unazad, od ukupnih dolazaka stranaca u Crnu Goru na godišnjem nivou, Rusi su, uglavnom, na drugom mjestu po brojnosti, odmah iza onih koji dolaze iz Srbije. Evropska komisija je već nekoliko godina pozivala zemlje Zapadnog Balkana, uključujući Crnu Goru, da usklade svoje vizne politike s pravilima EU kako bi se smanjio rizik od neregularnih migracija i zloupotrebe bezviznih režima. U pristupnim pregovorima Crne Gore s EU dosad je privremeno zatvoreno 18 od ukupno 33 poglavlja koliko ih ima u pregovaračkom procesu za članstvo u EU. Unija je već odobrila početak izrade Nacrta sporazuma o pristupanju, koji predstavlja završnu fazu pregovora o članstvu. Evropska komisija je, takođe, usvojila finansijski okvir za Crnu Goru kojim je predviđeno gotovo 3,2 milijarde eura, polazeći od pretpostavke da bi ta zemlja mogla da postane punopravna članica Evropske unije tokom 2028. godine.

Trajno pomirenje na Zapadnom Balkanu ne može biti zasnovano na poricanju, selektivnom pristupu pravdi ili veličanju osuđenih za ratne zločine, kazao je između ostalog Jakov Milatović, predsjednik Crne Gore, u svom obraćanju na Generalnoj debati 81. zasijedanja Generalne skupštine Ujedinjenih nacija (UN) u Njujorku. Dodao je da pomirenje "zahtijeva poštovanje presuda međunarodnih sudova i jednako dostojanstvo za svaku žrtvu, bez obzira na njen identitet ili porijeklo". U Crnoj Gori je na smrt osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića od predstavnika vlasti prvi reagovao predsjednik Skupštine Andrija Mandić, rekavši da je uputio riječi saučešća porodici. Na to je reagovao predsjednik Crne Gore Jakov Milatović, rekavši da odnos prema porodici preminulog Ratka Mladića ne može biti izgovor za relativizaciju ratnih zločina. Ratko Mladić, bivši general Vojske Republike Srpske, pred sudom u Hagu je osuđen na doživotni zatvor zbog genocida u Srebrenici i drugih ratnih zločina tokom rata u Bosni i Hercegovini. Umro je u bolnici u Hagu 27. avgusta. Skupština Crne Gore je u junu 2021. usvojila Rezoluciju o zabrani negiranja genocida u Srebrenici. Prema Krivičnom zakoniku Crne Gore, onaj ko javno odobrava, negira ili umanjuje težinu genocida može biti kažnjen zatvorskom kaznom. Govoreći pred Generalnom skupštinom, Milatović je istakao dvadesetogodišnjicu članstva Crne Gore u UN-u od obnove nezavisnosti 2006. godine. Naglasio je da je cilj države da do 2028. godine postane punopravna članica Evropske unije, što bi poslalo snažnu poruku cijelom regionu. Poručio je da "naša generacija ima odgovornost da završi evropski put". Crna Gora je trenutno najnapredniji kandidat za članstvo u Evropskoj uniji i najizvjesnija buduća članica. Do sada je privremeno zatvorila 16 od ukupno 33 pregovaračka poglavlja. Podgorica ima ambiciju da do kraja godine zatvori sva poglavlja, kako bi se stekli uslovi da postane punopravna članica EU tokom 2028. godine. Milatović je govorio o budućnosti i tome gdje želi da Crna Gora bude za narednih 20 godina, te izrazio očekivanje da će nova generacija crnogorskih predstavnika u dvorani UN-a moći da kaže da je država iskoristila svoj istorijski trenutak, da je zaokružila evropski put, da je region ostavio stare podjele iza sebe i da je Crna Gora čvrsto stajala u odbrani pravila i principa koji čuvaju mir. "Međunarodna zajednica u vremenu ratova, geopolitičkih rivalstava, klimatskih promjena i ubrzanog tehnološkog razvoja mora obnoviti povjerenje u multilateralizam, međunarodno pravo i institucije koje treba da štite mir, bezbjednost i ljudsko dostojanstvo", kazao je Milatović. Na Generalnoj debati u okviru 81. zasjedanja UN, koja traje do 28. septembra, lideri država govore o globalnim izazovima i prioritetima, a tema je "Obnavljanje povjerenja, upravljanje transformacijom: Ujedinjene nacije koje služe svima".

"Apsolutno nisam bio informisan o eventualnim sankcijama za pomenuti Fond", navodi Ratko Šćekić, direktor Istorijskog instituta Univerziteta Crne Gore, u odgovoru na upit Radija Slobodna Evropa (RSE). Komentar je usledio nakon što je u prostorijama tog instituta u Podgorici 21. septembra održano predavanje profesorke iz Rusije koja je povezana sa fondom Gorčakov, koji se od 2022. nalazi na listi sankcija Evropske unije (EU) zbog saradnje i podrške vlasti Vladimira Putina. Šćekić takođe napominje i da je poželjna svaka buduća saradnja sa bilo kojom institucijom iz Rusije koja bi bila od koristi za crnogorskim naučnicima, "ako je takva saradnja u skladu sa trenutnim crnogorskim propisima". Istovremeno, u pisanom odgovoru iz Rektorata Univerziteta Crne Gore za RSE navode da ta institucija nije učestovala u finansiranju i organizaciji događaja, te da ne postoji praksa traženja saglasnosti rektora za ovakve događaje. Iz nevladinog Centra za građansko obrazovanje kritikuju to što univerzitet planira saradnju sa sankcionisanom organizacijom, dok se Crna Gora nalazi u završnici pregovora o članstvu sa EU. Šta se desilo na predavanju?U biblioteci Istorijskog instituta Univerziteta Crne Gore (UCG) 21. septembra, održana su dva predavanja univerzitetskih profesora iz Rusije, navodi se na sajtu Univerziteta. Predavači su bili Mark Entin, šef katedre za integraciono pravo i ljudska prava na Moskovskom državnom institutu za međunarodne odnose i Ekaterina Entina, profesorka Nacionalnog istraživačkog univerziteta "Visoka škola ekonomije" i direktorka Odseka za crnomorska i mediteranska istraživanja Instituta Evrope Ruske akademije nauka. Navodi se da je predavanju prisustvovao i ambasador Rusije u Podgorici Aleksandar Lukašik. U biblioteci Instituta bio je i Ivan Kašćelan iz nevladinog Centra za građansko obrazovanje (CGO). Za RSE Kašćelan kaže da su za njega bile sporne, pre svega, biografije predavača. Objašnjava da je Ekaterina Entina savetnica u Fondu Gorčakov, koji je pod sankcijama EU od 2022. godine zbog "aktivne podrške i koristi od Vlade Ruske Federacije, koja je odgovorna za aneksiju Krima i destabilizaciju Ukrajine". Kašćelan kaže da je Entina predložila saradnju Fonda sa Istorijskim institutom, što je direktor instituta Radenko Šćekić "u sklopu odgovora neformalno prihvatio". Navodi da je Entina, tokom predavanja naziva "Moderna ruska istraživanja o Balkanu i mogući pravci saradnje u današnjim uslovima", koristila termin "Srpski svet". "Srpski svet" je kovanica koju su koristili političari širom regiona, ali i predstavnici prosrpskih partija u Crnoj Gori, koji tu ideju opisuju kao brigu za građane srpske nacionalnosti u državama bivše Jugoslavije, dok su lideri tih zemalja upozoravali su da ta kovanica podseća na teritorijalne aspiracije zvanične srpske politike u ratovima 90-ih godina. "Stekao sam, rekao bih, opravdano, utisak da se stavlja znak jednakosti između onoga što ne naziva 'Srpskim svetom' i Balkanom", objašnjava Kašćelan. "'Srpski svet', srpsko stanovništvo… govorila je o demonizaciji srpskog stanovništva nakon ratova 90-ih. Prosto kao da se zanemaruje samobitnost, integritet i postojanje i ostalih grupacija na prostoru Balkana." Šta se zna o predavačima?Na sajtu Visoke škole ekonomije navodi se da je Ekaterina Entina doktorka političkih nauka i profesorka Nacionalnog istraživačkog univerziteta "Visoka škola ekonomije" sa sedištem u Moskvi. Entina je takođe i direktorka Odseka za crnomorska i mediteranska istraživanja Instituta Evrope Ruske akademije nauka. Među njenim objavljenim radovima je više onih na temu rusko-srpskih odnosa i Zapadnog Balkana. Entina je takođe angažovana kao savetnica u Fondu Gorčakova, koji se od 2022. godine nalazi pod sankcijama EU, a u čijoj upravi je i ruski šef diplomatije Sergej Lavrov, koji je na listi sankcija Sjedinjenih Američkih Država i EU. Fond za javnu diplomatiju Aleksandra Gorčakova osnovao je 2010. godine tadašnji predsednik Rusije Dmitrij Medvedev. Iako se zvanično vodi kao "nevladina organizacija", Ministarstvo spoljnih poslova Rusije finansira rad Fonda, koji zauzvrat finansira think-tankove i druge manje organizacije. U obrazloženju sankcija EU, navodi se da je Fond odgovoran za aktivnu podršku i korist od Vlade Rusije. Etina u Fondu Gorčakov vodi program "Balkanski dijalog" - godišnji forum koji okuplja stručnjake i studente iz Rusije i zemalja Zapadnog Balkana. Taj forum je, od početka ruske invazije na Ukrajinu u februaru 2022, održan tri puta u Srbiji i dva puta u bosanskohercegovačkom entitetu Republika Srpska. S druge strane, RSE nije uspeo da utvrdi povezanost doktora pravnih nauka Marka Entina sa Fondom Gorčakov. Na sajtu univerziteta na kom predaje, navodi se da je on doktor pravnih nauka i nekadašnji diplomata, kao i da je bio ambasador Rusije u Luksemburgu od 2012. do 2016. Šta kažu iz Istorijskog instituta?"Apsolutno nisam bio informisan o eventualnim sankcijama za pomenuti Fond, a profesorica Entina nije pod ličnim sankcijama samim time što je mogla slobodno ući u Crnu Goru", u pisanom odgovoru za RSE kaže direktor Istorijskog instituta UCG Radenko Šćekić. Navodi da je saradnja između pomenutog Fonda Gorčakov i Instituta postojala u ranijem periodu, navodeći primer iz 2011. godine, dok Fond još nije bio pod sankcijama EU. Na pitanje kako je reagovao na to što se o Crnoj Gori i Balkanu na predavanju govorilo kroz koncept "srpskog sveta", Šćekić navodi da je reagovao "u vezi izrečenih konstatacija političkog tipa prisutnih na predavanju", te da "tome nije mjesto u istorijskom institutu i da je predavanje isključivo vezano za nauku, istoriografiju". Naglasio je, dodaje, i da Crna Gora "dominantno upućena i vezana za EU". "Profesorica Entina je između ostalog govorila o njenoj naučnoj djelatnosti na Balkanu, napomenuvši da ima knjige u kojima govori o 'srpskom svetu', misleći prevashodno na Srbiju kojom se bavi", pojašnjava u pisanom odgovoru Radenko Šćekić. Rektorat negira učešće u organizaciji događajaU pisanom odgovoru iz Rektorata Univerziteta Crne Gore za RSE navode da ta institucija nije učestovala u finansiranju i organizaciji događaja, te da ne postoji praksa traženja saglasnosti rektora za ovakve događaje. Objašnjavaju da svaka organizaciona jedinica Univerziteta ima slobodu da samostalno bira partnere i gostujuća predavanja. "Ta sloboda ne postoji bez odgovornosti", pojašnjavaju. "Rukovodstvo svake jedinice dužno je da s pažnjom procijeni kredibilitet partnera, u akademskom i u širem društvenom smislu." Dodaju i da nisu primili poziv za saradnju sa Fondom Gorčakov, ali da će svaka inicijativa biti razmotrena u skladu sa procedurama UCG, što "podrazumijeva pažnju i odgovornost prema državnim interesima, ali i principima akademskih sloboda." Odnosi Rusije i Crne GoreVlada Crne Gore je 8. aprila 2022. godine uvela sankcije Rusiji zbog vojne agresije na Ukrajinu, što podrazumeva zamrzavanje imovine dela ruskih državljana u Crnoj Gori, te zabranu rada ruskih vladinih medija. Vazdušni prostor takođe je zatvoren za ruske avione. Politička i institucionalna saradnja Crne Gore i Rusije je nakon 2022. svedena na minimum. Sankcije, međutim, formalno ne zabranjuju sve oblike akademske saradnje, i ona se i nastavila nakon početka ruske invazije na Ukrajine. Krajem jula 2026. Vlada Crne Gore je saopštila da je u potpunosti uskladila svoju viznu politiku sa EU, što znači da će od 1. novembra državljanima Rusije biti potrebne vize za ulazak u tu zemlju. Ruska ambasada u Crnoj Gori uvođenje viza okarakterisala je kao "neprijateljske akcije" , a vlasti u Podgorici su zbog toga pozvale na razgovor ruskog ambasadora Aleksandra Lukašika. Crna Gora smatra se liderom u pristupnim pregovorima sa Evropskom unijom, dok Vlada najavljuje zatvaranje svih pregovaračkih poglavlja do kraja 2026. godine.