Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić potpisao je 9. septembra ukaze o raspuštanju Narodne skupštine i raspisivanju vanrednih parlamentarnih izbora koji će biti održani 25. oktobra. Vlada Srbije 7. septembra je usvojila prijedlog premijera Đure Macuta da se predsjedniku države uputi poziv za raspuštanje Skupštine, što je neophodno za raspisivanje vanrednih izbora. To će biti 15. po redu od uvođenja višestranačja, a 11. vanredni. Izbori dolaze skoro tri godine nakon prethodnih parlamentarnih izbora održanih u decembru 2023., koje su pratili navodi opozicije, nevladinih organizacija i međunarodnih posmatrača o ozbiljnim nepravilnostima, pritiscima na birače, zloupotrebi javnih resursa i funkcionerskoj kampanji. Od tada je usvojen niz zakonskih izmjena koje predstavnici vlasti predstavljaju kao odgovor na preporuke Kancelarije OSCE-a za demokratske institucije i ljudska prava (ODIHR), dok dio domaćih organizacija ocjenjuje da ključni problemi nisu riješeni. Vanredne izbore od maja 2025. godine zahtijevaju studenti u blokadi, koji su mjesecima predvodili antivladine demonstracije. Oni su tražili odgovornost za smrt 16 ljudi na Željezničkoj stanici u Novom Sadu. Predstavnici vlasti su u više navrata najavljivali njihovo raspisivanje, dok je Vučić izjavio i da će se povući sa predsjedničke funkcije, prije isteka mandata u aprilu 2027. godine. Zakonom je predviđeno da parlamentarne izbore raspisuje predsjednik države i da od dana raspisivanja do dana održavanja ne smije da prođe manje od 45, niti više od 60 dana.

Više državno tužilaštvo u Podgorici formiralo je predmet zbog krivične prijave koju je više nevladinih organizacija podnelo protiv mitropolita budimljansko-nikšićkog Srpske pravoslavne crkve Metodija, potvrđeno iz tužilaštva za Radio Slobodna Evropa (RSE). Krivična prijava je podneta zbog postojanja osnova sumnje da je mitropolit izvršio krivično delo izazivanje nacionalne, rasne i verske mržnje. "Prijava se odnosi na navode o javnom istupanju, govoru i vrednovanju lica osuđenog za ratne zločine tokom vjerskog obreda koji je održan dana 29. avgusta 2026. godine u Pivskom manastiru, opština Plužine", navode iz Višeg državnog tužilaštva u odgovoru za RSE. Dodaju da je predmet trenutno u fazi izviđaja te da tužilaštvo proverava navode iz krivične prijave. Tokom verskog obreda mitropolit budimljansko-nikšićki obratio se vernicima uz reči da "danas prate i jednog isto velikog među srpskim rodom velikana". U besedi mitropolit navodi da je na kraju i vojska i narod u Ratku Mladiću prepoznao "ne samo velikog Srbina i čovjeka vrijednog poštovanja nego je prepoznao u njemu sve one divne i svete odlike svetih srpskih ratnika i vitezova". Ratko Mladić preminuo je 27. avgusta, služeći doživotnu kaznu zatvora, na koju ga je osudio Haški tribunal zbog genocida i drugih ratnih zločina u Bosni i Hercegovini. U Beogradu je sahranjen 7. septembra uz državne, crkvene i vojne počasti, uprkos osudama iz Evropske unije i susednih zemalja.

Albulena Hadžiju (Haxhiu) izabrana je za predsjednicu Skupštine Kosova na konstitutivnoj sjednici koja se održava 9. septembra. Zastupnica Hadžiju, iz Pokreta Samoopredeljenje, izabrana je za predsjednicu Skupštine jedanaestog saziva. Dobila je 62 glasa za, 16 protiv, dok je 13 ljudi bilo uzdržano. Hadžiju je obavljala funkciju predsjednice od 5. aprila i takođe je bila predsjednica desetog saziva, koji je raspušten 1. jula 2026. godine. Izabrana predsjednica parlamenta Hadžiju naredila je pauzu od 30 minuta nakon neslaganja oko formata glasanja za zamjenike predsjednika. Naime, da bi se završilo konstituisanje 11. saziva zakonodavne vlasti, moraju biti izabrani novi predsjednik i pet potpredsjednika. Formiranje nove skupštine otvara put formiranju nove vlade i izboru novog predsjednika. Predsjednički izbori su bili u centru političke krize ove godine i mogli bi ponovo da pokrenu nove izbore. Tokom konstitutivne sjednice, vršilac dužnosti premijera, takođe lider Pokreta Samoopredeljenje, Albin Kurti, izjavio je da bi politički sporazum postignut sa Demokratskim savezom Kosova trebalo da obezbijedi i potrebne glasove kako bi se izbjegli novi izbori. "Konstituisanje Skupštine i formiranje vlade ne izbegava nove izbore ako ne izaberemo i predsednika. Da bismo izabrali predsjednika, potrebno je da u Skupštini bude prisutno 2/3 [zastupnika]", rekao je Kurti. Prema njegovim riječima, politički sporazum izgleda nije bio dovoljan, "stoga smatramo da je neophodno da budu prisutni svi poslanici sporazuma za našeg zajedničkog kandidata, prof. Bekima Sejdiua, ili da imamo dodatne poslanike, tako da je ovo veoma važno". Podsećanja radi, Kurti je ranije rekao da za sada imaju 74 glasa, nakon što je 6 poslanika DSK reklo da ne podržavaju Sejdiuovu kandidaturu. Da bi glasanje za predsjednika bilo validno, potrebno je prisustvo najmanje 80 poslanika u sali. Ustav Kosova predviđa da ovu državnu funkciju može da obavlja predsjednica Skupštine u periodu od šest mjeseci, kada zemlja ostaje bez predsjednika. Pravni stručnjaci su za Kosovski servis Radija Slobodna Evropa (RSE) kažu da Hadžiju ne može da nastavi drugi šestomjesečni mandat kao vršiteljica dužnosti predsjednika nakon 4. oktobra. Vunet Bugaku, iz Kosovskog demokratskog instituta, rekao je za RSE da mandat Hadžiju kao vršiteljice dužnosti predsjednika Skupštine ističe 4. oktobra. "Nakon ovog datuma, šestomejsečni mandat ističe i pravno ista osoba nema pravo da funkcioniše kao vršilac dužnosti predsjednika jer je to u suprotnosti sa članom 90, stav 3 Ustava Kosova", rekao je on. Prema Bugakuu, svaka odluka ili dekret koji Hadžiju može da izda nakon ovog datuma je sporan u pogledu ustavnosti i rizikuje da bude poništen od strane sudova. On poziva zastupnoke Skupštine Kosova da rok do 4. oktobra, za izbor predsjednika, smatraju alarmantnim od dana konstituisanja Skupštine. Prema njegovim riječima, prekoračenje ovog mandata bez novog predsjednika predstavlja kršenje državne bezbjednosti.

Specijalni savjetnik Ujedinjenih nacija za prevenciju genocida, Chaloka Beyani, ističe da je javno obilježavanje lika i djela osuđenog za genocid i ratne zločine u BiH, Ratka Mladića, u Srbiji i Bosni i Hercegovini, uključujući učešće političkih dužnosnika i službene ceremonijale, "duboko neprimjereno i krajnje uznemiravajuće". Ovo se navodi u saopštenju za javnost iz njegovog kabineta. "Time se relativiziraju teški zločini prema međunarodnom pravu, vrijeđa dostojanstvo i iskustva žrtava, preživjelih i njihovih porodica koje su pretrpjele zločine za koje je Mladić pravomoćno osuđen. Takvi postupci nisu u skladu s nastojanjima da se u regiji unaprijede odgovornost, međusobno razumijevanje i održivi mir", dodaje se. U saopštenju se ističe i kako su Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju (ICTY) i Međunarodni sud pravde nedvosmisleno utvrdili da je 1995. godine u Srebrenici počinjen genocid. "Kao komandant Vojske Republike Srpske (VRS), Mladić je 2017. godine pred ICTY-em osuđen za genocid, zločine protiv čovječnosti, te kršenje zakona i običaja ratovanja, pri čemu mu je izrečena kazna doživotnog zatvora. Žalbeno vijeće Međunarodnog rezidualnog mehanizma za krivične sudove potvrdilo je te presude 8. juna 2021. godine. Tom je presudom dodatno potvrđeno da je kaznena odgovornost za međunarodne zločine, uključujući zločin genocida, individualna, i da se ne može kolektivno pripisati bilo kojoj zajednici u cjelini. Činjenice koje je utvrdio ICTY ne prestaju postojati smrću počinitelja", stoji u saopštenju. Specijalni savjetnik Ujedinjenih nacija za prevenciju genocida, kako se ističe, "primjećuje ustrajnost i porast negiranja genocida, veličanje Mladića i zločina koje je počinio, kao i zabrinjavajuće učešće javnih dužnosnika i institucija u takvim postupcima". "Pozivam na hitno snošenje odgovornosti u takvim slučajevima, uključujući i slučajeve korištenja govora koji potiče mržnju. Izgradnja društva koje prioritet daje prevenciji masovnih zločina počinje priznavanjem stvarnosti i istine o događajima iz prošlosti. To uključuje uvažavanje boli i patnje svih žrtava. Glasovi onih koji se zalažu za takvu budućnost moraju biti glasniji i snažniji od glasova onih koji negiraju istinu o prošlosti. Ljudi širom regije zaslužuju budućnost bez straha, u kojoj bolno ratno naslijeđe jača odlučnost da se spriječi ponavljanje takve tame i zvjerstava", zaključuje se. Bivši komandant Vojske Republike Srpske (RS) Ratko Mladić, kojeg je Haški tribunal osudio za genocid i druge ratne zločine u Bosni i Hercegovini, sahranjen je 7. septembra u Beogradu uz vojne i državne počasti. Mladić je preminuo 27. augusta u Hagu, tokom izdržavanja doživotne zatvorske kazne, a ukopan je na beogradskom Topčiderskom groblju. Sahranjen je uz počasnu salvu i oproštajne govore članova njegove porodice i bivših saradnika, u kojima je veličana njegova ratna prošlost. U prisustvu političkog vrha entiteta RS i zvaničnika Srbije, kao i pripadnika Srpske pravoslavne crkve i Vojske Srbije, okupljeni su uzvikivali Mladićevo ime, ispraćajući kovčeg aplauzom i pjesmom. Komemoraciju, opelo i sahranu u Beogradu pratila su upozorenja iz Evropske unije i Sjedinjenih Američkih Država (SAD) o neprihvatljivosti veličanja osuđenih ratnih zločinaca.

Predsjedavajući Evropske narodne partije, najveće političke grupacije u Evropskom parlamentu, Manfred Weber na svom profilu na mreži X naveo je kako su dešavanja oko sahrane u Beogradu optuženog ratnog zločinca Ratka Mladića "u supornosti sa našim evropskim vrijednostima". Weber je istakao kako takav stav "potkopava povjerenje u posvećenost Srbije vrijednostima i principima koji su fundamentalni za njen evropski put". Bivši komandant Vojske Republike Srpske Ratko Mladić, kojeg je Haški tribunal osudio za genocid i druge ratne zločine u Bosni i Hercegovini, sahranjen je u Beogradu u ponedjeljak, 7. septembra, uz vojne i državne počasti. Na sahrani su bili prisutni neki od najviših zvaničnika Srbije i bosanskohercegovačkog entiteta Republike Srpske, sin predsjednika države i vrh Srpske pravoslavne crkve. Poglavar Srpske crkve patrijarh Porfirije služio je opelo, a sahrani je prisustvovao i ambasador Rusije u Srbiji Aleksandar Bocan Harčenko. U septembru prošle godine Evropska narodna partija (EPP) je saopštila da je započela internu istragu djelovanja Srpske napredne stranke (SNS), koja u toj konzervativnoj evropskoj stranci ima status pridruženog člana od 2016. godine. EPP je najveća grupacija u Evropskom parlamentu i zauzima poziciju desnog centra. Srpska napredna stranka u Srbiji je na vlasti od 2012. godine. Weber ne takođe napisao da "odavanje počasti čovjeku osuđenom za genocid nije čin pomirenja ili sjećanja, to je odbacivanje odgovornosti za suočavanje sa zločinima iz prošlosti". Naveo je i kako je "duboko je uznemirujuće to što je osuđenom ratnom zločincu javno odata počast na njegovoj sahrani, uz učešće visokih srpskih zvaničnika. Najoštrije osuđujem njihovo prisustvo i javno veličanje Mladića". Predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen i predsjednik Evropskog savjeta Antonio Costa ocijenili su u zajedničkoj objavi da su "slike sa sahrane Ratka Mladića u Beogradu bile šokantne". Zvaničnici iz Evropske unije i Sjedinjenih Američkih Država upozorili su Srbiju na neprihvatljivost veličanja osuđenih ratnih zločinaca.

Sjedinjene Američke Države su uvele sankcije svim preostalim aktivnim iranskim avio-kompanijama, naglo pojačavajući pritisak na vazduhoplovni sektor te zemlje u okviru šire kampanje usmerene na izolovanje Islamske Republike od međunarodne trgovine i finansija. Ministarstvo finansija SAD je u utorak uvelo sankcije protiv 36 entiteta, uključujući 27 iranskih avio-kompanija, kao i strane kompanije i jednu osobu optuženu za pomaganje sankcionisanim iranskim vazduhoplovnim mrežama u nabavci aviona, delova za avione i druge tehnologije. Ta mera je prvi put da je Vašington iskoristio novu odluku od 24. avgusta usmerenu na iranski vazduhoplovni sektor da sankcioniše preostale avio-kompanije u zemlji. Ministarstvo finansija je saopštilo da iranska vlada koristi taj sektor za premeštanje oružja, osoblja i ilegalnog tereta. "Neka ovo bude upozorenje svima koji posluju s preostalim iranskim avio-kompanijama, koje smo danas sankcionisali: U opasnosti ste da budete odsečeni od globalnog finansijskog sistema", rekao je ministar finansija Skot Besent (Scott Bessent). "Nećemo popustiti u našoj kampanji da zatvorimo finansijske linije spasa iranskog režima, uključujući i sektor avijacije", naveo je u saopštenju portparol Stejt departmenta Tomi Pigot (Tommy Piggot). Sankcije su deo takozvane Operacije ekonomski izgnanik, koju je Besent najavio 24. avgusta u okviru kampanje za prekidanje, kako navodi Vašington, preostale ekonomske linije spasa iranskog režima. Među označenim avio-kompanijama su Iran Aseman Airlines, Iran Airtour, Kish Airlines, Qeshm Air, Karun Airlines, Sepehran Airlines, Taban Airlines, Varesh Airlines, Zagros Airlines, Chabahar Airlines, Fly Persia i Saha Airlines, formalno poznat kao Služba vazdušnog transporta oružanih snaga. Ostali prevoznici kojima su uvedene sankcije uključuju Air Shiraz, Ava Airlines, Fly Kish, Mehr Airways, Raimon Airways i Soroush Air. Zasad nije bilo javnog odgovora Irana na mere najavljene u utorak. Iransko vazduhoplovstvo pod pritiskomMera Ministarstva finansija ide dalje od iranskih prevoznika i usmerena je takođe na mrežu stranih kompanija za koje Vašington tvrdi da su pomogle sankcionisanom Mahan Airu da nabavi avione i obavlja međunarodne letove. Mahan Air je pod američkim antiterorističkim sankcijama od 2011. godine. Vašington optužuje tog avio-prevoznika da pruža logističku podršku iranskom Korpusu islamske revolucionarne garde (IRGC), uključujući prevoz osoblja, oružja i vojne opreme. Ministarstvo finansija je saopštilo da je Mahan Air primio najmanje tri aviona Boing 777 u leto 2026. preko rute koja uključuje Ujedinjene Arapske Emirate i Oman. Kompanija ECT Aviation Support sa sedištem u UAE i kompanija Sky Phoenix sa sedištem u Turskoj identifikovani su kao posrednici u, kako je naveo Vašington, shemi za transfer aviona američkog porekla kompaniji Mahan Air. Vlasnik i izvršni direktor ECT Aviation Supporta, egipatski državljanin Mahran Ibrahim Ali Mohamed Mahran, takođe je sankcionisan. Druge strane kompanije koje su bile meta uključuju iCargo sa sedištem u Maleziji, Tour Invest sa sedištem u Kazahstanu i turske firme MES Cargo i S Sistem Logistics. Ministarstvo finansija je saopštilo da su kompanije pružale prodajne, teretne, logističke ili druge usluge kompaniji Mahan Air. Kompanija S Sistem, na primer, optužena je za koordinisanje isporuka komponenti za bespilotne letelice i industrijske opreme namenjene Iranu. Ministarstvo finansija je saopštilo da je iCargo koordinisao isporuke delova američkog porekla Iranu u ime kompanije Mahan Air. Keri Bitsof (Kerri Bitsoff), bivša visoka zvaničnica u Kancelariji za kontrolu strane imovine Ministarstva finansija SAD, rekla je za RSE da bi mere mogle imati širok uticaj zbog stepena u kojem se međunarodna avijacija oslanja na opremu i tehnologiju američkog porekla. "Današnja akcija Ministarstva finansija označila je svaku preostalu iransku avio-kompaniju i povukla ovlašćenja koja dozvoljavaju stranim prevoznicima da lete avionima američkog porekla u Iran", rekla je Bitsof. "Skoro svaki komercijalni avion na svetu je američkog porekla ili leti s motorima i avionici pod kontrolom SAD, tako da to dopire do skoro cele globalne flote", dodala je ona. Bitsof je rekla da su direktne vazdušne veze bile među preostalim kanalima Teherana sa spoljnim svetom i optužila iransku vladu da ih koristi za premeštanje "zlata i čvrste valute", osoblja i oružja IRGC-a, kao i delova za avione i komponenti dvostruke namene. Ona je rekla da je pritisak posebno značajan usled, kako je navela, šireg zatvaranja ekonomskih ruta oko Irana, s ograničenim pomorskim rutama, evropskim vladama koje podržavaju kampanju pritiska i zemljama Persijskog zaliva koje smanjuju trgovinu. "Ove oznake (sankcionisanje iranskih avio-kompanija) prisiljavaju svakog dobavljača goriva, pružaoca zemaljskih usluga i banku koja je i dalje u kontaktu s iranskom avio-kompanijom na izbor", rekla je Bitsof. Pritisak na posrednikeMinistarstvo finansija je takođe suspendovalo tri ovlašćenja za vazduhoplovstvo u vezi s Iranom, uključujući odobrenja koja se tiču preleta i korišćenje komercijalnih aviona američkog porekla ili pod kontrolom SAD u Iranu od strane neameričkih avio-kompanija. Zahtevi u vezi s bezbednošću avijacije razmatraće se od slučaja do slučaja, saopštilo je Ministarstvo finansija. Bret Erikson (Brett Erickson), stručnjak za sankcije u kompaniji Obsidian Risk Advisors, opisao je ovaj potez kao veliku eskalaciju kampanje pritiska Vašingtona. "Ovo je značajna eskalacija Operacije ekonomski izgnanik", rekao je Erikson za RSE. "Vašington uparuje pomorsku blokadu sa sankcijama osmišljenim da zatvore vazdušni prostor kao alternativnu ekonomsku rutu i otežavaju Iranu prevoz robe ili zaštitu njegove ekonomije". Ministarstvo finansija je saopštilo da bi strane kompanije i pojedinci koji olakšavaju transakcije koje uključuju sankcionisane iranske avio-kompanije mogli da se suoče s ozbiljnim posledicama, uključujući sekundarne sankcije koje bi mogle da ograniče njihov pristup američkom finansijskom sistemu. Američkim državljanima je generalno zabranjeno obavljanje transakcija koje uključuju blokirane subjekte, dok strane finansijske institucije mogu da se suoče s ograničenjima na svoje korespondentske račune ili račune za naplatu u SAD u slučaju određenih značajnih transakcije koje uključuju sankcionisane strane. Uz sankcije, Mreža za suzbijanje finansijskog kriminala Ministarstva finansija (FinCEN) izdala je upozorenje pozivajući finansijske institucije na oprez zbog iranskih mreže za nabavku koje traže avione i delove za avione preko fiktivnih kompanija i posrednika u trećim zemljama. Ministarstvo finansija je navelo da su iranske avio-kompanije koristile preduzeća koje se predstavljaju kao kompanije za vazduhoplovstvo, tehnologiju ili logistiku u Evropi, na Bliskom istoku, u Africi i Aziji kako bi nabavile zapadne avione, komponente i robu dvostruke namene, dok su prikrivale krajnjeg korisnika u Iranu. Nove mere proširuju kampanju Vašingtona s pojedinačnih avio-kompanija i pretećih firmi za podršku na praktično celu infrastrukturu komercijalnog vazduhoplovstva koje opslužuje Iran, čime se povećavaju rizici za strane kompanije koje nastavljaju da snabdevaju Teheran avionima, delovima, uslugama prevoza tereta, obezbeđuju prodajno zastupanje ili finansijsku podršku.

Predsednik Srbije Aleksandar Vučić izjavio je u sredu da je bila očekivana reakcija iz zemalja regiona i Evropske unije na sahranu bivšeg komandanta Vojske Republike Srpske Ratka Mladića, koji je preminuo u Hagu pošto je osuđen za genocid i druge ratne zločine u Bosni i Hercegovini. Ne spominjući uopšte zašto je Mladić osuđen u Hagu, Vučić je nekoliko puta rekao da razlog za "napade" iz regiona nije sahrana Mladića, već je to ekonomski uspeh Srbije, ne navodeći dokaze o tom ekonomskom uspehu. "Bujica, histerična lavina napada iz Sarajeva, Prištine, Zagreba, Podgorice, sve smo to očekivali", rekao je Vučić. On je rekao da su iz regiona došli takvi napadi od onih koji su podržavali "obojenu revoluciju" u Srbiji, za šta su vlasti u Beogradu uz podršku Moskve, bez pružanja dokaza, optuživali studente u blokadi koji su tražili odgovornost za pogibiju 16 ljudi u padu nadstrešnice na Železničkoj stanici u Novom Sadu. "Zašto tolika mržnja? Zbog toga što Srbija brže raste, što Srbija brže napreduje", rekao je Vučić. On je rekao da je Mladić bio pukovnik u vojsci Srbije, odnosno Jugoslavije i da se u skladu s tim ponašala Vojska Srbije na sahrani. Vučić je rekao da je zadovoljan što je sve proteklo mirno, navodeći da je na sahrani bilo između 120.000 i 150.000 ljudi, dok je organizacija Arhiv javnih skupova, koja broji prisutnost na protestima i skupovima u Srbiji, procenila da je bilo 16.000 ljudi. "Pružili smo punu logistiku, u smislu transporta, lekara, svih komunalnih usluga, da su svi ljudi mogli da imaju vodu", rekao je Vučić. "Baš sam zadovoljan kako smo to uspeli da bezbednosno i logistički pokrijemo." Povodom saopštenja predsednice Evropske komisije Ursule fon der Lajen (von der Leyen) i predsednik Evropskog saveta Antonija Košte (Antonio Costa) u kome su ocenili da su prizori iz Beograda tokom sahrane osuđenog ratnog zločinca "šokantni", on je rekao da za njih dvoje nema šta loše da kaže, ponovo ne ulazeći u to zašto su najviši zvaničnici EU izašli s takvom ocenom. Fon der Lajen i Košta su naveli da su "elementi zvanične podrške" i prisustvo pojedinih visokih srpskih zvaničnika na sahrani "duboko su za žaljenje". Vučić nije na takav komentar direktno odgovorio, već je postavio pitanje kako neko misli da određuje ko će da dođe na sahranu. "I kažete u saopštenju da je to zbog toga što neko veliča ljude kao heroje, a ja ću vam navesti primere da ljudi razumeju da to nije precizno viđenje stvari. Voleo bih da su te stvari malo drugačije i dublje sagledali", naveo je Vučić. On je potom naveo da je predsednik Hrvatskog sabora Gordan Jandroković izrazio saučešće 2018. posle samoubistva Slobodana Praljka pošto je pravosnažno osuđen u Haškom tribunalu i da je Hrvatski sabor proglasio presude šestorici hrvatskih oficira nepravednim i neprihvatljivim za Hrvatsku. Vučić je dodao je da su oni koji su sada reagovali iz Sarajeva prisustvovali dženazi, odavanju pošte, komemoracijama i sahrani Rasima Delića, koji je 2008. u Hagu na osuđen na tri godine zatvora zbog ratnih zločina u BiH.

Predsednik Srbije Aleksandar Vučić izjavio je u utorak da će vanredni parlamentarni izbori u Srbiji biti održani 25. oktobra. Vučić je za Radio-televiziju Srbije rekao da će u sredu u 12 časova potpisati ukaze o raspuštanju Narodne skupštine i raspisivanju izbora. On je izrazio nadu da će posle izbora zemlja izaći iz krize. Vlada Srbije u ponedeljak je usvojila predlog premijera Đura Macuta da se predsedniku države uputi poziv za raspuštanje Skupštine, što je neophodno za raspisivanju vanrednih izbora. Vanredne izbore od maja 2025. godine zahtevaju studenti u blokadi, koji su mesecima predvodili antivladine demonstracije sa kojih se tražila odgovornost za smrt 16 ljudi na Železničkoj stanici u Novom Sadu. Predstavnici vlasti su u više navrata najavljivali njihovo raspisivanje, dok je predsednik Vučić izjavio i da će se povući sa predsedničke funkcije, pre isteka mandata u aprilu 2027. godine. Zakonom je predviđeno da parlamentarne izbore raspisuje predsednik države i da od dana raspisivanja do dana održavanja ne sme da prođe manje od 45, niti više od 60 dana.

Više naselja ugroženo je požarom koji od poslijepodnevnih sati 8. septembra bukti na području naselja u neposrednoj blizini Konjica, na jugu Bosne i Hercegovine. Vatrogasci, radnici Šumarstva "Prenj", policija, mještani i brojni dobrovoljci ulažu maksimalne napore kako bi spriječili širenje vatre prema stambenim objektima. Gašenje dodatno otežavaju nepristupačan teren i visoke temperature. Izvršni direktor za oblast šumarstva u preduzeću "Šumarstvo Prenj" Konjic Alen Muharemović izjavio je da se radi o veoma intenzivnom požaru. "Skoro svi uposlenici Uprave su ovdje, kao i radnici koji rade na preradi i obradi šumskih drvnih sortimenata. Pokušavamo spasiti ove kuće. Trenutno se radi o vrlo intenzivnom požaru", kazao je Muharemović za gradski Radio Konjic. Na terenu su angažovane Profesionalna vatrogasna jedinica Konjic, protivpožarne ekipe Šumarstva "Prenj", vatrogasci iz Jablanice, te stanovnici koji nastoje zaštititi kuće u blizini požarišta. Muharemović je kazao i da trenutno gori nisko rastinje. "Pokušavamo prvo lokalizovati požar, pa tek onda pristupiti sanaciji i gašenju", rekao je Muharemović. Prema posljednjim dostupnim informacijama, požari su prethodnih dana bili aktivni i na područjima Tuzle, Tomislavgrada, Prozor-Rame, Kupresa, na jugu i jugozapadu BiH, te Bihaća i Drvara na sjeverozapadu i zapadu zemlje, gdje su u gašenju učestvovali pripadnici Oružanih snaga BiH, vatrogasne jedinice i civilna zaštita. Aktivna požarišta registrovana su i na području krajnjeg jugoistoka BiH, uključujući Bileću i Trebinje. Nadležne službe širom zemlje apelovale su na građane da ne pale vatru na otvorenom, s obzirom na visoke temperature i izuzetno nepovoljne uslove koji pogoduju brzom širenju požara.

Mogućnost nastavka pristupnih pregovora između Beograda i Brisela biće razmatrana i u kontekstu glorifikacije lika i dela osuđenog za genocid, ratne zločine i zločine protiv čovečnosti Ratka Mladića, upozorila je Evropska komisija. "Kao što znate, razgovori o Klasteru 3 trenutno se vode sa državama članicama. I ta rasprava će morati da uzme u obzir i najnovija politička dešavanja kojima smo svedočili", izjavio je na konferenciji za novinare Gijom Mersije (Guillaume Mercier), portparol Evropske komisije nadležan za pitanja proširenja. Evropska komisija se godinama zalaže za nastavak pristupnih pregovora između Evropske unije i Srbije, pri čemu preporučuje otvaranje Klastera 3, za koji se smatra da je Srbija tehnički spremna. Poslednje intenzivno angažovanje na ovom pitanju bilo je pre letnje pauze, kada je Evropska komisija pozivala države članice da postignu saglasnost o otvaranju ovog klastera i time odblokiraju proces pregovora, koji je praktično zastao pre gotovo pet godina. "U julu smo napravili našu procenu u vezi sa Klasterom 3. To je bila tehnička procena različitih reformi i koraka koje je potrebno ispuniti kako bi Klaster 3 bio otvoren. Ta procena je urađena još u julu, na osnovu svih relevantnih elemenata koji su u tom trenutku bili na raspolaganju", objasnio je portparol Mersije. Od decembra 2021. godine Srbija nije otvorila nijedno novo pregovaračko poglavlje. Prvobitno je razlog za to bilo neusaglašavanje sa spoljnom politikom EU, pre svega izostanak uvođenja sankcija Rusiji kao odgovor na agresiju na Ukrajinu, dok je kasnije i stanje vladavine prava dodatno podstaklo skepticizam pojedinih država članica. Situaciju sada dodatno komplikuju dešavanja nakon smrti i sahrane Ratka Mladića, koji je preminuo 27. avgusta u Hagu, a 7. septembra sahranjen u Beogradu uz državne počasti. Predsednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen (Ursula von der Leyen) i predsednik Evropskog saveta Antonio Košta (Antonio Costa) oglasili su se zajedničkom reakcijom, ocenivši "šokantnim" prizore iz Beograda tokom sahrane osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića. "Elementi zvanične podrške, kao i prisustvo pojedinih visokih srpskih zvaničnika na sahrani, duboko su za žaljenje. Oni pokazuju neuspeh u suočavanju sa mračnim poglavljem novije evropske istorije i u suprotnosti su sa vrednostima na kojima se zasniva put Srbije ka Evropskoj uniji", naglasili su u zajedničkoj objavi lideri ključnih evropskih institucija. U međuvremenu, predsednica Evropske komisije uskoro će krenuti na redovnu godišnju turneju po zemljama regiona. I dalje nema potvrde da li će tom prilikom posetiti i Srbiju.

Ministar vanjskih poslova Bosne i Hercegovine Elmedin Konaković donio je odluku da Milan Dulanović, vojni ataše i Danko Maksimović, savjetnik predstavnika Bezbjednosno-informativne agencije (BIA) u Ambasadi Srbije u Bosni i Hercegovini, budu protjerani iz BiH. "Imaju 48 sati od 14 sati da napuste Bosnu i Hercegovinu, poništićemo diplomatsko iskaznice u BiH, pozivamo diplomatski kor da više sa njima ne sarađuju", izjavio je Konaković na vanrednoj konferenciji za novinare, 8. septembra. On je zatražio od Dulanovića i Maksimovića da se "pridržavaju pravila". Konaković je rekao da je odluku donio u skladu s Pravilnikom o proglašavanju nepoželjne i neprihvatljive osobe, koji je Predsjedništvo Bosne i Hercegovine usvojilo 2004. godine. Komentarišući dešavanja u Srbiji tokom proteklih dana u vezi veličanja Ratka Mladića, osuđenog za ratne zločine i genocid u BiH, Konaković je "prešli su sve crvene linije što su radili jučer, prekjučer, danima prije". Šef diplomatije BiH je saopštio i da je povučena saglasnost na zajedničku deklaraciju o dobrosusjedskim odnosima i regionalnoj saradnji, koja bi trebala biti potpisana 1. oktobra u Crnoj Gori. "Ovakve deklaracije, prazne papire, nećemo potpisivati dok imamo Srbiju koju gledamo ovih dana, Srbiju iz devedesetih, koja nas zaista upozorava da stvari nisu normalne. Smatramo da ovo nije prikladno", kazao je Konaković. Naveo je da je o ovoj odluci obaviještena Vlada Crne Gore. "Sa ovakvom Srbijom, papire i floskule o dobrosusjedskim odnosima nećemo potpisivati dok se ne promijeni stanje u Srbiji", poručio je. Iz kabineta predsjedavajućeg Predsjedništva BiH rekli su za Radio Slobodna Evropa kako još nemaju stav u vezi odluka ministra vanjskih poslova BiH Elmedina Konakovića. Odgovor SrbijePredsjednik Srbije Aleksandar Vučić rekao je za Radio-televiziju Srbije povodom reakcija iz regiona na sahranu Ratka Mladića da će biti mjera reciprociteta, ali nije ulazio u detalje. "Ali polako, jer mi moramo da vodimo računa i o Bošnjacima u našoj zemlji", rekao je Vučić, dodajući da oni ne smiju da se osjećaju ugroženo. Ministarstvo spoljnih poslova Srbije prethodno je ocijenilo da je Konakovićeva odluka "nekonstruktivan potez koji ne doprinosi dobrosusedskim odnosima, regionalnoj stabilnosti niti preko potrebnom smirivanju političkih tenzija" i da Beograd "neće doprinositi takvoj spirali eskalacije". "Pažljivo ćemo sagledati sve pravne i političke aspekte najavljenih odluka, uključujući pitanje nadležnosti i procedura za njihovo donošenje, kao i njihove moguće posledice po diplomatske odnose i interese građana Srbije i Bosne i Hercegovine", navedeno je u saopštenju srpskog ministarstva. Ministarstvo spoljnih poslova je optužilo Konakovića da "poseže za eskalacijom" i da zarad "dnevne politike i izborne kampanje" koristi " izuzetno teške i bolne teme iz naše zajedničke prošlosti". Članica Predsjedništva BiH Željka Cvijanović iz redova srpskog naroda rekla je da "Konakovićevi nalozi za bilo šta ne odražavaju stavove BiH, jer Republika Srpska, sa svojih 49% teritorije, u tome ne učestvuje". Povodom protjeranih članova ambasade Srbije u BiH, ona je na mreži X navela da je jednom istekao mandat i da je već napustio BiH, dok je vojnog atašea Srbije pozvala da ostane u Republici Srpskoj, gdje će mu biti pruženi "gostoprimstvo i zaštita". "Osim toga, za takve postupke uskraćivanja gostoprimstva potrebno je imati dokaze za razloge kojima se potkrepljuje takva odluka. Zatražiću od nadležnih institucija informaciju da li za to postoje razlozi, ili je u Konakovića, iz nemoći, udarilo bjesnilo", navela je Cvijanović. Ona je ocijenila povodom najavljenog smanjenja osoblja u ambasadi BiH u Beogradu, da "to može biti samo na štetu državljana oba entiteta". Upitno glasanje u ambasadi BiH u Beogradu 4. oktobraKonaković je dan ranije najavio da će iz Ambasade BiH u Srbiji biti povučeno gotovo cjelokupno diplomatsko osoblje, kao odgovor na postupke zvaničnika Srbije nakon smrti i sahrane osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića. On je kazao da tamo mogu ostati ambasador i konzul, jer o njihovom imenovanju i eventualnom opozivu odlučuje Predsjedništvo BiH, dok će ostalo osoblje biti povučeno. Ministar vanjskih poslova BiH je odluku obrazložio dešavanjima u Srbiji nakon Mladićeve smrti, uključujući sahranu, komemoraciju i poruke koje su se pojavile u javnosti. Na pitanje Radija Slobodna Evropa na koji način će državljani BiH glasati 4. oktobra, na dan održavanja opštih izbora, ukoliko nema diplomatskog osoblja u Beogradu, Konaković je odgovorio: "Uradićemo sve što možemo, učinićemo sve da se održe, ako se ne održe, spreman sam platiti tu cijenu da se neće održati u ambasadi u Srbiji", kazao je Konaković, 8. septembra. U Srbiji je za glasanje prijavljene 2.425 osoba, prema podacima Centralne izborne komisije BiH. Konzularni poslovi trebali bi biti prebačeni na ambasade BiH u Zagrebu i Podgorici. Iako su dvije države prolazile kroz brojne političke i diplomatske krize, uključujući sporove nakon presude Međunarodnog suda pravde, obilježavanja genocida u Srebrenici i političkih tenzija oko Republike Srpske, nije zabilježen slučaj da BiH povuče gotovo kompletno osoblje svoje ambasade u Beogradu. Raniji diplomatski sporoviOdnosi Bosne i Hercegovine i Srbije i ranije su bili opterećeni političkim krizama, ali je povlačenje gotovo kompletnog osoblja ambasade među najozbiljnijim potezima od uspostavljanja diplomatskih odnosa 2000. godine. Najpoznatiji diplomatski spor dogodio se 2007. godine nakon presude Međunarodnog suda pravde po tužbi BiH protiv Srbije za genocid, kada su uslijedile oštre političke reakcije, ali bez prekida diplomatskih odnosa. Novi talas tenzija uslijedio je 2021. godine nakon odluke tadašnjeg visokog predstavnika Valentina Inzka o zabrani negiranja genocida, kada su zvaničnici Srbije i Republike Srpske razmjenjivali oštre poruke sa Sarajevom, ali diplomatska predstavništva nastavila su redovno funkcionisati. Nakon toga, 2024. godine Ujedinjene nacije su usvojile Rezoluciju o Srebrenici, kojom se ukazuje na činjenice iz presuda Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju, Međunarodnog suda pravde i domaćih sudova. Osuđuje se poricanje genocida i veličanje ratnih zločinaca, ali se ne spominje nijedan narod niti država. Rezolucijom je 11. juli proglašen Međunarodnim danom sjećanja na genocid. Donošenju Rezolucije najviše su se protivile Srbija i Rusija.

Vršilac dužnosti premijera Kosova, Aljbin Kurti, reagovao je na ceremoniju sa državnim počastima organizovanu u Srbiji povodom sahrane Ratka Mladića, bivšeg komandanta Vojske Republike Srpske, osuđenog na doživotni zatvor za genocid i ratne zločine. "Slobodan Milošević je s pravom nazvan 'Balkanski kasapin' i ovaj kasapin je imao mnogo noževa, ali Ratko Mladić je bio njegova glavna sjekira, koga zvanični Beograd sada glorifikuje", napisao je Kurti na Facebooku. U julu 1995. godine, snage bosanskih Srba ubile su više od 8.000 bošnjačkih muškaraca i dečaka u Srebrenici. Međunarodni sudovi su masakr nazvali genocidom. Kurti je kritikovao način na koji su srpske institucije pratile Mladića, navodeći upotrebu vladinog aviona, državne zastave, učešće vojske, ministara, sveštenstva i orkestra. "Od sahrane srpskog sveštenika Nikolaja Velimirovića u maju 1991. do sahrane Ratka Mladića u septembru 2026. godine, Srbija organizuje morbidne spektakle za buduće krvoproliće", napisao je. Prema Kurtiju, odavanje počasti Mladiću predstavlja promjenu u načinu na koji se u Srbiji tretira prošlost. "Juče je poricanje bila neadekvatna riječ. Srbija je prešla u državno obožavanje genocida", napisao je Kurti. Vršilac dužnosti ministra inostranih poslova Kosova, Glauk Konjufca, takođe je nazvao odavanje počasti Mladićevom liku činom moralne i političke sramote. Prema njegovim riječima, vojne počasti koje mu je dodijelila Srbija "predstavljaju čin institucionalnog veličanja čovjeka osuđenog za genocid". Mladićev sahranjivanje osudili su i predsjednica Evropske komisije, Ursula fon der Lajen, i predsjednik Evropskog savjeta, Antonio Košta, koji su scene iz Beograda opisali kao "šokantne", a učešće visokih srpskih zvaničnika kao "duboko žalosno". Mladić je sahranjen 7. septembra u Beogradu, uz vojne i državne počasti. Umro je 27. avgusta u Hagu, dok je služio doživotnu kaznu zatvora, i sahranjen je na Topčiderskom groblju u Beogradu. Sahrana je praćena počasnim plotunom i oproštajnim govorima, u kojima je veličana njegova prošlost tokom rata. Komemoracija, vjerska služba i sahrana u Beogradu praćeni su upozorenjima Evropske unije i Sjedinjenih Država da je veličanje osuđenih ratnih zločinaca neprihvatljivo.

Vršilac dužnosti ministra unutrašnjih poslova Kosova, Dželal Svečalja (Xhelal Sveçla), osuđen je 8. septembra na godinu dana uslovnog zatvora, do isteka perioda provjere, za krivično djelo "upotreba oružja ili opasnog vozila". Svečalja iz Pokreta Samoopredeljenje proglašen je 2. septembra krivim za bacanje suzavca na Skupštinu Kosova 21. marta 2018. godine, na dan ratifikovanja sporazuma o demarkaciji granice sa Crnom Gorom. Pred Osnovnim sudom u Prištini, 10. aprila Svečalja se izjasnio da nije kriv po optužbama. Međutim, na sjednici 2. septembra nije bio prisutan u sudnici. Prethodno, na sjednici za odmjeravanje i utvrđivanje kazne, tužilac Valdrin Krasnići predložio je kaznu od dve godine zatvora i novčanu kaznu od 3.000 eura, izvještava medijska istraživačka platforma Betimi për Drejtësi. Prema izmjenjenoj optužnici, Svečlja je optužen za upotrebu suzavca 21. marta u plenarnoj sali Parlamenta, tokom vanredne sjednice. Prema navodima Tužilaštva, on je aktivirao bočicu sa gasom i bacio je u salu nekoliko puta bez upozorenja, ne dajući prisutnima priliku da napuste prostoriju. Povodom optužbi za bacanje suzavca na Skupštinu Kosova u avgustu 2016. godine, vršilac dužnosti ministra inostranih poslova Kosova, Glauk Konjufca, nedavno je oslobođen. Suzavac su koristili poslanici Skupštine Kosova kako bi se suprotstavili nizu političkih dešavanja. Godine 2015, zastupnici Pokreta za nezavisnost Kosova, koji su se protivili sporazumu o normalizaciji odnosa sa Srbijom, bacili su suzavac u plenarnu salu. Kasnije su se i oni iz Alijanse i Socijaldemokratske inicijative pridružili protivljenju sporazumu o demarkaciji granice sa Crnom Gorom, bacajući gas na prostorije Parlamenta.

Vrhovni ukrajinski tužilac rekao je da je podnio ostavku nakon što su istražitelji za borbu protiv korupcije otkrili šemu pronevjere povezanu sa visokim zvaničnikom u tužilaštvu. Ruslan Kravčenko rekao je da je njegova ostavka politička odluka, nagovještavajući da je bio primoran na taj potez. Ranije je javno rekao da neće napustiti posao. "Donio sam odluku svjesno. Ne želim da se pozicija generalnog tužioca koristi kao sredstvo za političku konfrontaciju. Moj stav u vezi sa optužbama ostaje nepromijenjen", napisao je na Telegramu 7. septembra. Ovaj potez je najnoviji u nizu optužbi za korupciju i istraga koje su bacile sjenku na vladu predsjednika Volodimira Zelenskog. Visoki pomoćnik, Andrij Jermak, bio je primoran da podnese ostavku prošle godine dok su istražitelji istraživali shemu koja je uključivala stotine miliona dolara mita od izvođača radova državnoj nuklearnoj kompaniji Energoatom. Mihailo Fedorov, koji je bio ministar odbrane do jula kada je primoran da smijeni, javno i glasno se žalio na korupciju u sektoru odbrane, što su mnogi posmatrači vidjeli kao otvoreni izazov Zelenskom. General Aleksandar Sirski, vrhovni general koji je nadgledao ukrajinsku vojsku, sa kojim se Fedorov sukobio, kasnije je smenjen. Zelenski nije umiješan u skandale, koji su ranije rezultirali ostavkama ili smenjivanjem ministara pravde i energetike. U julu je Zelenski takođe potresao cijelu svoju vladu, smijenivši premijerku Juliju Sviridenko i zamijenivši je šeficom državne energetske kompanije Naftogas. Takođe je zamijenio ambasadorku u Vašingtonu, koja se suočava sa optužbama za korupciju. Ali skandali su umanjili popularnost Zelenskog, a nekoliko anketa pokazuje da zaostaje za nekoliko istaknutih javnih ličnosti. Među njima je najvažniji Valerij Zalužnij, bivši vrhovni general i vrhovni komandant ukrajinske vojske. Sada služi kao ambasador Kijeva u Londonu.