Američki napadi na Iran proširili su se rano 18. jula od žarišta Ormuskog moreuza na više lokacija širom centralnog i južnog Irana, uključujući i vojne borbene avione, dok je Iran nastavio da napada američke saveznike u Zalivu, čime se krhko primirje dodatno narušava. Centralna komanda SAD (CENTCOM) saopštila je da su njene snage "pokrenule rundu udara na Iran sedmu noć zaredom. Napadi su osmišljeni da nastave da degradiraju iranske vojne kapacitete po uputstvu vrhovnog komandanta". Oko šest i po sati kasnije, u 5 ujutru po iranskom vremenu, CENTCOM je saopštio da je talas napada završen. CENTCOM je saopštio da je "pogodio lokacije za nadzor, vojnu logističku infrastrukturu, podzemno skladište oružja i pomorske kapacitete. Američke snage su koristile borbene avione, dronove i ratne brodove pored drugih sredstava". Saopštenja su stigla usred izvještaja da je saobraćaj kroz ključni Ormuski moreuz skoro potpuno smanjen usred višestrukih akcija američkih snaga i lansiranja raketa sa iranske strane. Iranski državni mediji su 18. jula izvijestili o višestrukim napadima američkih snaga, uključujući mlazne borbene avione, duž Ormuskog moreuza, ali i na lokacijama udaljenim od važnog plovnog puta, uključujući Jazd u centralnom Iranu, jugozapadni grad Ahvaz i provinciju Huzestan na sjevernom kraju Persijskog zaliva. Iranski mediji su izvijestili da je "nekoliko transportnih ruta" u oblastima provincije Hormozgan, koja se graniči sa Ormuskim moreuzom, blokirano "neprijateljskim" napadima na glavne puteve, najmanje dva mosta i transportni tunel. Dan ranije, iranski državni mediji su saopštili da je pogođeno najmanje pet mostova na jugu. Prijavljeno je da je poginulo sedam ljudi u napadima na mostove u južnoj luci Bandar Hamir, gdje je pogođena i željeznička stanica. Prijavljeno je da je pogođen aerodrom dalje na istoku i dalje od obale u Iranšaru, u provinciji koja se graniči sa Pakistanom. Reuters je naveo da video koji je verifikovao prikazuje ruševine, polomljene ograde i oštećeno vozilo na srušenom mostu u Bandar Hamiru. Iranski ministar inostranih poslova Abas Arakči rekao je da su tri osobe poginule dok su prelazile most. CENTKOM nije precizirao mete svojih napada i višestruke tvrdnje Irana nisu mogle biti potvrđene. Iran prijeti 'ofanzivnim operacijama punog obima'U međuvremenu, iranski general-major Mohsen Rezaei zaprijetio je da je Teheran spreman da nastavi "ofanzivne operacije punog obima" ako američki napadi na njega nastave još dva ili tri dana. Rezaei, viši vojni savjetnik iranskog vrhovnog vođe Modžtabe Hamneija, rekao je: "Iran se više neće ograničavati na odmazdu i nijedna politička granica neće biti bezbjedna", prema iranskoj novinskoj agenciji IRIB. Dalje pojačavajući tenzije u regionu, države Zaliva, saveznice SAD, prijavile su iranske rakete i dronove, a napadi su prouzrokovali štetu na civilnim infrastrukturnim objektima. Iranska novinska agencija Tasnim izvijestila je 17. jula da je mornarica Korpusa islamske revolucionarne garde (IRGC) "ciljala" brod pod tajlandskom zastavom koji je pokušavao da prođe kroz Ormuski moreuz. Iran je najavio napade na zemlje Zaliva u kojima se nalaze američke vazduhoplovne baze, uključujući Bahrein, Katar i Kuvajt, pored američkog broda u sjevernom Indijskom okeanu. U objavi na mreži X, kuvajtska vojska citirala je portparola Ministarstva odbrane koji je rekao da je "iranska agresija rezultirala ciljanjem nekoliko objekata i kampova povezanih sa kuvajtskom vojskom korišćenjem neprijateljskih dronova, što je dovelo do povreda među brojnim pripadnicima kuvajtskih kopnenih snaga dok su obavljali svoje dužnosti". "Povrijeđeni su dobili neophodnu medicinsku njegu i liječenje, a njihovo zdravstveno stanje je stabilno", dodaje se. Kuvajtska vojska je takođe saopštila da je izbio požar i oštetio jedinice za proizvodnju električne energije u postrojenju za desalinizaciju vode i struju, iako tačno vrijeme tog napada nije bilo odmah jasno. Iranska mornarica je ispalila krstareću raketu obala-more prema onome što je nazvala neprijateljskim američkim brodom u severnom Indijskom okeanu, objavila je državna novinska agencija IRNA. Mornarica je saopštila da je lansiranje rakete izazvalo "strah i paniku" i primoralo brod da se pomjeri van dometa iranske mornarice. Portparol UN je rekao da je generalni sekretar Antonio Gutereš zabrinut zbog najnovije eskalacije, posebno navodeći "napade na civilnu infrastrukturu u Iranu i širom regiona". Broj prolazaka kroz Ormuz opadaCENTKOM je takođe saopštio da su tokom prva tri dana obnovljene blokade iranskih luka, američke snage preusmjerile četiri komercijalna broda, onesposobile jedan i ukrcale se na drugi kako bi "osigurale potpuno poštovanje" blokade. Brodski saobraćaj kroz Ormuski moreuz, kroz koji je prije rata prolazilo oko 20 procenata svjetskih zaliha sirove nafte i gasa skoro je ponovo zaustavljen nakon obnovljene razmene napada, prema podacima dobavljača podataka Kpler. Samo osam brodova prošlo je kroz moreuz 16. jula, što je najniža brojka u posljednje tri nedelje i manje od 15 prolaza dan ranije i 48 prije dvije nedelje, rekao je Kpler. Prije rata, više od 100 brodova je u prosjeku prolazilo kroz plovni put svakog dana. Izvor: Radio Farda Radija Slobodna Evropa, AFP, Reuters i DPA

Američki Okružni sud za Istočni okrug Tennesseeja donio je 17. jula odluku o oduzimanju američkog državljanstva Seadu Miljkoviću, poznatom i kao Sead Dukić, nakon što je utvrđeno da je prilikom dolaska u SAD 1996. godine prikrio svoj pravi identitet, a 2007. godine na taj način stekao američko državljanstvo. Sud je utvrdio da je Miljković nezakonito stekao državljanstvo jer nije ispunjavao uslov dobrog moralnog karaktera potrebnog za naturalizaciju, na osnovu lažnog iskaza koji je dao američkim državnim organima. Prema navodima američkog Ministarstva pravde, Miljković je bivši pripadnik snaga sigurnosti nekadašnje Autonomne pokrajine Zapadna Bosna (APZB). U trenutku kada mu je odobreno američko državljanstvo protiv njega je bio na snazi nalog za hapšenje koji je izdao sud u Bosni i Hercegovini zbog sumnje na ratne zločine protiv civila. Nalog za hapšenje izdat je 23. januara 2007. godine, nakon čega je raspisana i Interpolova crvena potjernica. U njoj se navodi da je Miljković 18. juna 1994. godine, kao pripadnik snaga sigurnosti APZB-a, fizički zlostavljao civile koji su se protivili vlastima APZB-a. Prema navodima iz Interpolove potjernice, Miljković i drugi osumnjičeni tukli su 12 civila drvenim palicama, a potom ih pet dana držali zaključane u mrtvačnici bez pristupa svjetlu i vodi. Američko Ministarstvo pravde navodi da je Miljković pristao na presudu kojom mu se oduzima američko državljanstvo, ali da se još nije pojavio pred sudom u Bosni i Hercegovini po optužbama za ratne zločine. "Ova administracija zaštitu integriteta američkog državljanstva postavila je među svoje prioritete", izjavio je pomoćnik američkog državnog tužioca za Građanski odjel Brett A. Shumate. Postupak je vodila Kancelarija za imigracione sporove Ministarstva pravde SAD-a, uz pomoć Kancelarije američkog tužioca za Istočni okrug Tennesseeja i Odjela Američke služba za imigraciju i carine (ICE) za osobe osumnjičene za kršenja ljudskih prava, nakon istrage agencije za Istrage domovinske sigurnosti (HSI).

Policija Kosova odbacila je tvrdnje, kako je navela, neosnovane, Eparhije raško-prizrenske Srpske pravoslavne crkve o "pritisku, diskriminaciji ili zastrašivanju Srba i Srpske crkve". "Takve tvrdnje nisu zasnovane na činjenicama, ne odražavaju realnost delovanja Policije Kosova i stvaraju lažnu percepciju o mandatu, sastavu i načinu funkcionisanja ove institucije", saopštila je Policija Kosova. Eparhija raško-prizrenska je u svom reagovanju 17. jula osudila ono što je opisala kao kršenja koja je Kosovska policija počinila nad Srbima i Srpskom crkvom, navodeći da je policija postala "instrument pritiska sa ciljem otežavanja života našeg naroda i Crkve". "Sa dubokim žaljenjem moramo da kažemo da odnosi srpske zajednice i naše Crkve sa kosovskim institucijama, a naročito poverenje u Kosovsku policiju, nisu bili na ovako niskom nivou u čitavom posleratnom periodu. Ovo nije zaključak zasnovan na jednom izdvojenom događaju, već na dugotrajnom nizu postupaka koji se nikako ne mogu pravdati kao pojedinačni propusti i koji iz dana u dan dobijaju obeležja sistematske diskriminacije", navela je Eparhija, prema kojoj sve više Srba Policiju Kosova više ne vidi kao most poverenja, već kao "sredstvo pritiska, selektivne kontrole i sistematskog zastrašivanja". Eparhija je spomenula privođenje 37 osoba tokom obeležavanja Vidovdana 28. juna. Prema njenim rečima, Policija je maltretirala neke od privedenih, napominjući da je povodom ovih tvrdnji Ombudsman Kosova pokrenuo istragu. Policija je uzvratila da već više od jedne decenije garantuje bezbedno odvijanje stotina verskih ceremonija, hodočašća i aktivnosti Srpske pravoslavne crkve na celoj teritoriji Kosova. Pominjući slučaj Vidovdana, koji je obeležen na Gazimestanu kod Prištine, Policija je navela da je ceremonija protekla bez njenih intervencija i ometanja. "Policijske akcije preduzete nakon završetka ceremonije nisu bile usmerene protiv vernika, srpskog identiteta ili verskih obreda. Policijske mere su preduzete samo protiv lica za koja je postojala osnovana sumnja za ponašanje koje je sadržalo elemente raspirivanja mržnje, provociranja ili narušavanja javnog reda", navodi se u reagovanju Policije Kosova. Nakon privođenja 37 osoba 28. juna, u javnosti su se pojavile tvrdnje da su privedena lica bila izložena fizičkom i psihičkom maltretiranju od strane pojedinih policijskih službenika koji su ih, prema tim tvrdnjama, šamarali, prebijali, vređali i ponižavali, kao i primoravali da skandiraju "Kosovo Republika". Policija Kosova je saopštila da optužbe koje je iznela Eparhija o diskriminaciji i zastrašivanju Srba ne stoje, napominjući da u svom sastavu ima pripadnike svih zajednica koje žive na Kosovu. "Sam višenacionalni sastav Policije Kosova, mehanizmi civilnog i institucionalnog nadzora, kao i stalna saradnja sa međunarodnim bezbednosnim partnerima, isključuju svaku tvrdnju da Policija Kosova deluje na etničkoj, verskoj ili političkoj osnovi", navodi se u reagovanju Policije. Eparhija raško-prizrenska se požalila da je u poslednjih godinu dana zabeležen porast incidenata i kršenja zaštićenih zona oko verskih objekata. Prema navodima Eparhije, "brojni napadi, provale, krađe i skrnavljenja srpskih pravoslavnih hramova gotovo po pravilu nisu dobili delotvoran sudski i policijski epilog". "Ukazujemo na opasnu praksu Kosovske policije, koja se našla i u međunarodnim izveštajima, da napade protiv Crkve tretira kao oštećenja imovine ili vandalizme, kako bi sakrila razmere međuverskog i međuetničkog nasilja koje je na Kosovu i dalje prisutno i tolerisano", navela je Eparhija. Međutim, Policija je uzvratila da zaštita kulturne i verske baštine predstavlja "jednu od njenih najvažnijih odgovornosti". Prema rečima, Policije nakon prenosa nadležnosti sa KFOR-a, ona ima odgovornost da pruža bezbednost za objekte kulturne i verske baštine, dodajući da postoji 24 objekta koje policijski službenici čuvaju 24/7. Odgovarajući na optužbe o napadima i drugim aktima u pravoslavnim verskim objektima, Policija je navela da su 2024. godine bila 53 slučaja, a samo 16 od njih, odnosno 30 odsto, zabeleženo je u pravoslavnim objektima. U međuvremenu, 2025. godine zabeleženo je 10 slučajeva u pravoslavnim objektima kulturne i verske baštine. "Tokom perioda januar-jun 2026. godine, zabeležena su 34 slučaja: 27 slučajeva ili 79 odsto dogodilo se u muslimanskim objektima, pet slučajeva ili 15 odsto u pravoslavnim i dva slučaja ili šest odsto u katoličkim", saopštila je Policija, dodajući da se incidenti u verskim i kulturnim objektima u ogromnoj većini odnose na krađe. Pravoslavna crkva na Kosovu i njena imovina imaju pravnu zaštitu na Kosovu, na osnovu Zakona o specijalnim zaštićenim zonama. Ovaj zakon osigurava zaštitu srpskih pravoslavnih manastira, crkava i drugih verskih mesta na Kosovu, kao i zaštitu drugih kulturnih i istorijskih mesta koja su od posebnog značaja za srpsku zajednicu. Eparhija raško-prizrenska je u svom reagovanju pozvala međunarodnu zajednicu da ne smanjuje diplomatsko i bezbednosno prisustvo na Kosovu, jer je, kako je navela, to prisustvo ključno za srpsku zajednicu. Takođe, Eparhija je navela da svako "smanjenje postojećeg režima međunarodne zaštite koje se najavljuje može da bude ogroman faktor jačanja dalje nestabilnosti i ohrabrenje ekstremnim krugovima da nastave sa pritiscima na srpski narod i Crkvu". NATO je upozorio da će zbog poboljšanja bezbednosne situacije na Kosovu od sledeće godine biti smanjen broj pripadnika KFOR-a.

Sjedinjene Američke Države i Srbija potpisale su Memorandum o razumijevanju o energetskoj infrastrukturi i regionalnoj energetskoj sigurnosti u okviru procesa strateškog dijaloga održanog u Vašingtonu, 17. jula. Susret američkih i srbijanskih zvaničnika otvorio je državni sekretar SAD Marco Rubio. "Strateški dijalog", koji SAD vode sa desetinama država svijeta kako bi produbile saradnju, obuhvata niz oblasti – od ekonomije, preko sigurnosti, do vanjske politike. Kako se navodi u saopštenju State departmenta, Sjedinjene Države su pozdravile preliminarnu odluku Srbije da nastavi realizaciju hidroenergetskog projekta Đerdap III kao prvog projekta identifikovanog u okviru međuvladinog Sporazuma o energetici. Ovaj projekat predstavlja značajnu investiciju u regionalnu energetsku infrastrukturu i korak ka energetski nezavisnijoj Srbiji. Dvije zemlje pozdravile su najavu Izvozno-uvozne banke Sjedinjenih Država (EXIM Bank) o garanciji za kredit u iznosu od 50 miliona dolara za Telekom Srbija Grupu, namijenjen uvođenju 5G mreže u Srbiji korištenjem pouzdanih dobavljača, čime će biti unaprijeđena sigurnost i pouzdanost komunikacionih sistema Srbije. Sigurnosna i odbrambena saradnjaSjedinjene Američke Države i Srbija su potvrdile, kako se navodi u saopštenju State departmenta, zajedničku posvećenost očuvanju regionalnog mira i sigurnosti, te se obavezale na intenziviranje vojne saradnje. Srbija je zatražila kupovinu američke vojne opreme, što će doprinijeti, kako je rečeno, većoj interoperabilnosti oružanih snaga i dodatno ojačati odnose razvijene kroz bilateralne i multilateralne vojne vježbe, te zajedničke mirovne misije. Pored toga, State department je saopštio da je izdvojio 1,5 miliona dolara za nastavak saradnje na civilnom deminiranju radi uklanjanja mina i neeksplodiranih ubojnih sredstava. Dvije zemlje istakle su dvadeset godina bliske saradnje između Nacionalne garde Ohaja i Vojske Srbije u okviru Programa državnog partnerstva. Nauka i tehnologijaSjedinjene Države pozdravile su odluku Srbije da pristupi Sporazumu Artemis. Riječ je o skupu principa koji promovišu transparentno, sigurno i odgovorno civilno istraživanje i korištenje svemira, čime će biti omogućeno proširenje mirnodopske saradnje u istraživanju dubokog svemira kroz razmjenu znanja i naučnih podataka. Ostale bilateralne inicijativeU okviru Memoranduma o razumijevanju o zajedničkom finansiranju programa u oblasti obrazovanja obaveza Srbije je da godišnje izdvaja 300.000 dolara za proširenje. Program će omogućiti, kako se navodi, razmjenu i dodatne prilike vrhunskim studentima i naučnicima obje zemlje za predavanje i istraživački rad. Sjedinjene Države su potvrdile i svoju posvećenost, formalizovanu tokom posjete podsekretarke za javnu diplomatiju Sarah Rogers u maju 2026. godine, učešću na Expo 2027 u Beogradu, prvoj specijalizovanoj svjetskoj izložbi koja će biti održana na Zapadnom Balkanu. Sjedinjene Države, također, su pozdravile spremnost Srbije da razmotri pristupanje inicijativi "Najbolje prakse Vašingtonskih principa o umjetničkim djelima oduzetim tokom nacističkog režima". Srbija je najavila i namjeru da produbi odnose i saradnju sa Sjedinjenim Državama otvaranjem novih konzulata u Majamiju i San Francisku. Šta je rekao šef srbijanske diplomatije?Ministar vanjskih poslova Srbije Marko Đurić u saopštenju za javnost je poručio da je u Vašingtonu počelo novo poglavlje u odnosima Srbije i Amerike. "Razgovarano je o energetici, jer je veoma važno da nastavimo da jačamo našu energetsku bezbednost, da gradimo nove gasne koridore, nove elektroenergetske kapacitete i da nastavimo da gradimo našu putnu infrastrukturu kada je reč o saobraćaju, gde imamo partnerstvo sa američkim kompanijama, koje će nastaviti da jača i da se razvija", rekao je, između ostalog, Đurić. Kako je dan ranije rečeno iz State departmenta za Radio Slobodna Evropa, dijalog "odražava novo doba odnosa dvije zemlje". Istaknuto je i kako je "to znak predanosti obje zemlje proširenju i produbljivanju našeg partnerstva". "Kroz dijalog, Sjedinjene Države i Srbija radiće na zajedničkim ciljevima, uključujući regionalni mir i stabilnost, proširene poslovne i obrazovne veze, te izgradnju prosperitetnije budućnosti", ističe se u odgovoru iz State departmenta za Radio Slobodna Evropa. Dodaje se i kako je američki državni sekretar Marco Rubio najavio 6. augusta prošle godine da će Sjedinjene Države održati prvi strateški dijalog između SAD-a i Srbije. Šta je prethodilo odluci SAD?O mogućem otpočinjanju strateškog dijaloga sa Srbijom govorilo se u augustu 2025. godine, ali do njega tada nije došlo. Tada je opisano da bi dijalog trebalo da donese "novu eru" u odnosima – oživi političke veze, proširi poslovnu i odbrambenu saradnju, kao i saradnju na polju energetike i komunikacionih tehnologija. Srbija od septembra 2024. sa SAD ima potpisan prvi strateški sporazum u oblasti energetike. Zatim je u januaru ove godine predsjednik Srbije Aleksandar Vučić rekao da je SAD dala Srbiji dva "formalna zahteva" kako bi se otpočeo strateški dijalog - jedan politički i drugi vezan za energetiku. Međutim, nije precizirao detalje u vezi sa tim zahtjevima. Vašington kao jedan od ključnih interesa na Zapadnom Balkanu vidi suzbijanje kineskog i ruskog uticaja. Smanjenje energetske zavisnosti Zapadnog Balkana od Rusije našlo se među ciljevima američkog Zakona o autorizaciji nacionalne odbrane, usvojenog polovinom decembra. U istom Zakonu se kao cilj navodi i smanjenje kineskog uticaja u ovoj regiji. Takođe, SAD kao cilj vide i momentalni napredak u dijalogu Srbije i Kosova. SAD, kako je navedeno, treba da podržavaju postizanje konačnog sporazuma Srbije i Kosova, koji će biti zasnovan na uzajamnom priznanju. Još jedna od tema koja je obilježila odnose SAD i Srbije u posljednjih godinu i po dana jesu sankcije Naftnoj industriji Srbije zbog većinskog ruskog udjela u vlasništvu. Američka administracija uvela je početkom 2025. sankcije NIS-u kako bi spriječila da Rusija prihode od energetike koristi za rat u Ukrajini. Više od godinu dana sankcije se odlažu, a otkako se mađarski MOL pojavio kao zainteresovani kupac, licenca Američke Kancelarija za kontrolu stranih sredstava (OFAC) periodično se obnavlja. Posljednji put je OFAC produžio licencu na još 30 dana 30. juna. Pregovori o prodaji ruskog udjela u jedinoj naftnoj rafineriji u Srbiji i dalje su u toku. Ruski vlasnici imaju 56,15 odsto vlasništva u NIS-u, od čega 44,85 pripada državnom Gaspromnjeftu. Mađarski MOL i Vlada Srbije potpisali su 16. juna Ugovor između akcionara o budućem upravljanju Naftnom industrijom Srbije.

Oko 20 srpskih tužilaca i administrativnog osoblja iz Osnovnog tužilaštva u Mitrovici poslalo je obaveštenje o povlačenju ostavki, potvrdili su za Radio Slobodna Evropa (RSE) iz Tužilačkog saveta Kosova. Kako se navodi u odgovoru, obaveštenja o povlačenju ostavki poslata su mejlom predsedavajućem Tužilačkog saveta, Arijanu Gašiju (Arian Gashi). "Sa ovim obaveštenjima upoznati su članovi Tužilačkog saveta Kosova i ovo pitanje će biti razmatrano i obrađeno na jednom od narednih sastanaka", navodi se u odgovoru. Pripadnici srpske zajednice su krajem novembra 2022. godine napustili kosovske institucije zbog nastojanja Vlade Kosova da ukine tablice koje je za gradove na Kosovu izdavala Srbija. Pored zaposlenih u policiji, lokalnim samoupravama, ostavku je tada podnelo i oko 130 sudija, tužilaca i administrativnog osoblja pravosuđa u opštinama na severu gde živi većinsko srpsko stanovništvo – Severnoj Mitrovici, Leposaviću, Zvečanu i Zubinom Potoku. RSE se obratio i Sudskom savetu Kosova sa upitom da li su dobili zahteve za povlačenje ostavki i od sudija, ali se na odgovor čeka. Sudski savet je ranije u odgovoru za RSE potvrdio da je primio pismo vršioca dužnosti predsednice Kosova Aljbuljene Hadžiju (Albulena Haxhiu), koja je zatražila da se "bez odlaganja" okončaju sve procedure oko ostavki srpskih sudija i tužilaca, uz obrazloženje da odugovlačenje utiče na normalno funkcionisanje pravosudnog sistema. U odgovoru 17. juna Sudski savet navodi da će "pažljivo" razmotriti ovaj zahtev. Iz Evropske unije su 15. jula za RSE naveli da se pitanje reintegracije srpskih sudija i tužilaca na Kosovu razmatra u okviru šireg procesa normalizacije odnosa Kosova i Srbije. Portparol EU je naveo da je Evropska unija dosledno pozivala Srbiju da podstakne, a Kosovo da omogući reintegraciju pravosudnog osoblja iz redova srpske zajednice, u skladu sa sporazumima postignutim u dijalogu i zakonima Kosova. Kolektivno napuštanje kosovskih institucija, koje je inicirala Srpska lista – formirana uz podršku aktuelne vladajuće Srpske napredne stranke u Srbiji – podržao je zvanični Beograd. Nakon brojnih kriza na severu, koje su kulminirale 2023. godine oružanim napadom Srba na policiju u Banjskoj kod Zvečana, predsednik Srbije Aleksandar Vučić je zatražio povratak Srba u Policiju Kosova i pravosudne organe. Takođe, Srpska lista uoči lokalnih izbora prošle godine priznala je da je istupanje iz kosovskih institucija bila greška. S druge strane, kosovske vlasti na čelu sa Aljbinom Kurtijem su nakon istupanja Srba iz kosovskih institucija navele da njihov povratak ne može biti političko, nego pravno i ustavno pitanje.

Brojne članice Evropske unije (EU) ostvarile su napredak u reformi pravosuđa, navodi Evropska komisija u godišnjem izvještaju o vladavini prava za 2026. godinu. Ali također upozorava da u pojedinim zemljama reforme napreduju sporije, dok u nekim slučajevima i dalje postoje ozbiljni razlozi za zabrinutost. U izvještaju se ocenjuje stanje u oblasti pravosuđa, borbe protiv korupcije, slobode medija i funkcionisanja demokratskih institucija. Ovo je sedmi godišnji izveštaj o vladavini prava za države članice EU i treći koji obuhvata i četiri zemlje kandidata – Srbiju, Crnu Goru, Severnu Makedoniju i Albaniju. Evropska komisija počela je da objavljuje ovaj mehanizam 2020. godine, dok su zemlje proširenja prvi put uključene 2024. Za zemlje obuhvaćene politikom proširenja Komisija navodi da su nastavljeni napori na reformi pravosuđa, ali da su istovremeno ostale zabrinutosti zbog neprimerenog uticaja koji narušava nezavisnost pravosuđa. Napredak u vladavini prava jedan je od ključnih kriterijuma koji određuje tempo pristupnih pregovora sa Evropskom unijom. Dok je Crna Gora u završnoj fazi pregovora o članstvu, Srbija gotovo pet godina nije otvorila nijedno novo pregovaračko poglavlje, između ostalog i zbog nedovoljnog napretka u oblasti vladavine prava. Srbija: Pritisci na pravosuđe, korupcija i mediji ostaju najveći izazoviIzveštaj Evropske komisije ukazuje na trajne, a u pojedinim oblastima i pogoršane probleme u pogledu nezavisnosti pravosuđa, autonomije tužilaštva, borbe protiv korupcije, slobode medija i demokratskog upravljanja. Komisija identifikuje pravosuđe kao jednu od oblasti koja se suočava sa najvećim izazovima. Prema dokumentu, usvajanjem izmena pravosudnih zakona u januaru 2026. uklonjen je deo zaštitnih mehanizama namenjenih očuvanju autonomije tužilaštva i nezavisnosti sudstva, čime je, kako se navodi, otežana primena ustavnih reformi iz 2023. godine. Istovremeno, podseća se u dokumentu da je Venecijanska komisija naknadno ocenila da je Srbija u značajnoj meri odgovorila na njene preporuke koje se odnose na ove izmene. Uprkos tome, Komisija ocenjuje da je politički pritisak na pravosuđe i tužilaštvo znatno povećan, dok su odgovor nadležnih institucija i zaštita od neprimerenog uticaja ostali ograničeni. Autonomija tužilaštva i dalje predstavlja razlog za zabrinutost, stoji u objavljenom dokumentu i ddoaje da nedostaci u zakonodavstvu i praksi nastavljaju da podrivaju efikasnost i poverljivost krivičnih istraga. Zaključuje se da se zemlja i dalje suočava sa ozbiljnim izazovima u borbi protiv korupcije, naročito u predmetima visoke korupcije, gde i dalje nema ubedljivih rezultata u istragama, optužnicama i pravosnažnim presudama. Posebna zabrinutost izražena je zbog prepreka koje utiču na rad Tužilaštva za organizovani kriminal, kao i pokušaja neprimerenog uticaja na njegov rad. Evropska komisija podseća i da Srbija na Indeksu percepcije korupcije organizacije Transparency International ima 33 od mogućih 100 poena, što je svrstava među najslabije rangirane zemlje obuhvaćene politikom proširenja. Posebna zabrintost se izražava po pitanju stanja u medijskom sektoru. Komisija upozorava i na ograničenu uređivačku nezavisnost i nedovoljan pluralizam javnih medijskih servisa, kao i na pogoršanje bezbednosti novinara usled sve češćih napada, pretnji i zastrašivanja. U dokumentu se ukazuje i na nedostatke u sistemu demokratskih mehanizama kontrole i ravnoteže. Ocenjuje se da je pravni okvir za javne konsultacije pogoršan, što je dovelo do smanjenja prostora za učešće javnosti u kreiranju javnih politika. U izveštaju se navodi i da su organizacije civilnog društva izložene sve većem pritisku i napadima, uključujući javne kampanje usmerene protiv njihovih predstavnika. Crna Gora: Napredak uz trajne izazovePoglavlje o Crnoj Gori donosi uglavnom uravnoteženu ocenu napretka zemlje. Evropska komisija prepoznaje nastavak reformskih napora, ali upozorava da i dalje postoje izazovi u oblasti pravosuđa, tužilaštva, slobode medija, borbe protiv korupcije i funkcionisanja demokratskih institucija. Komisija navodi da uprkos postojećim mehanizmima za prijavljivanje neprimerenog uticaja, kritike i napadi usmereni prema tužilaštvu i njegovim odlukama traju tokom čitavog izveštajnog perioda. Takođe se ukazuje na nedostatak ljudskih resursa u pravosuđu, što negativno utiče na efikasnost i funkcionisanje pravosudnog sistema. Evropska komisija ocenjuje da postojeći institucionalni i zakonodavni okvir zahteva snažniju primenu. Naglašava se da su efikasne istrage, krivična gonjenja i pravosnažne presude, naročito u predmetima visoke korupcije, ključni pokazatelji stvarnog napretka. Crna Gora je na Indeksu percepcije korupcije organizacije Transparency International ostvarila 46 od mogućih 100 poena, što ukazuje da se korupcija i dalje smatra ozbiljnim problemom. Komisija ocenjuje da su potrebna dalja unapređenja u oblasti slobode medija. Navodi se da je Crna Gora nastavila reformu medijskog zakonodavstva, ali da efikasna primena propisa i zaštita uređivačke nezavisnosti ostaju među ključnim prioritetima. U decembru 2025. usvojene su izmene Zakona o slobodnom pristupu informacijama, ali Komisija ocenjuje da izazovi u njegovoj primeni i dalje postoje. Posebno se ukazuje na pitanje vlasništva nad medijima. Evropska komisija navodi da je unapređena transparentnost vlasništva nad audiovizuelnim medijima, ali da i dalje postoje nedostaci kada je reč o onlajn medijima. Istovremeno, izražava se zabrinutost zbog rastućeg uticaja medija u vlasništvu kompanija osnovanih u Srbiji. Komisija upozorava da kontinuirani politički pritisci i javni napadi na tužilaštvo mogu narušiti poverenje građana u nezavisne institucije i otežati dalje jačanje vladavine prava.

Dva Gruzijca, uhapšena na granici Bosne i Hercegovine i Hrvatske, zbog sumnje da su krijumčarili više osoba, provest će najmanje mjesec dana u pritvoru, odlučio je Sud BiH. Za Radio Slobodna Evropa potvrđeno je 16. jula da je pritvor određen Giorgiju Kikvidzeu i Bachukiju Kakuliju. Pritvor je zatražilo Tužiteljstvo BiH, nakon što je državljane Gruzije, 15. jula, uhapsila Granična policija BiH, u graničnom području Livna, u putničkom motornom vozilu njemačkih oznaka, prilikom krijumčarenja pet državljana Bangaldeša i Pakistana, te jednog državljanina Turske. "Navedeni osumnjičeni terete se da su u namjeri pribavljanja protivpravne imovinske koristi za sebe, nedozvoljeno pokušali prevesti više lica stranih državljana preko državne granice sa područja BiH na teritorij Hrvatske", saopćeno je iz Tužiteljstva BiH. Zbog svoje geografske pozicije i blizine Evropskoj uniji, BiH je i dalje ključna tranzitna zemlja na zapadnobalkanskoj migrantskoj ruti, iako brojke nisu ni blizu onih prije nekoliko godina, kada je kroz BiH znalo proći i više od 34 hiljade migranata godišnje. Prema podacima Međunarodne organizacije za migracije (IOM), tokom 2025. u BiH je ušlo ukupno oko 14 hiljada migranata. Radio Slobodna Evropa ranije je pisao da je, prema podacima Tužiteljstva BiH, u krijumčarenju migranata kroz Bosnu i Hercegovinu sve veći udio stranih državljana. Među uhapšenima osumnjičenim za krijumčarenje migranata nalaze se državljani Turske, Egipta, Moldavije, Ukrajine, Bugarske i Afganistana, navode nadležni organi. Krivični zakon BiH za ovo krivično djelo propisuje moguće maksimalne zatvorske kazne do 15 godina.

Ministarka državne uprave i lokalne samouprave Srbije Snežana Paunović izjavila je 17. jula da bi bilo bolje da je u izjavi o "etničkom čišćenju" Albanaca sa Kosova upotrebila termin "deportacija", kako bi izbegla da je "razapinju". "Jedino je možda termin etničkog čišćenja nesretan. Rekla bih verovatno deportacija, prosto da izbegnem da me razapinju i ovakvi i onakvi", rekla je Paunović za TV Prva. Dodala je da će se povući sa mesta ministarke "ako većina građana odluči da je njena izjava problem za Srbiju". Paunović je ponovila da je sedam sekundi iz tog njenog intervjua "maliciozno izvučeno", istovremeno ponavljajući stavove koje je iznela u spornom intervjuu. Ministarka je prethodno 11. jula, odgovarajući na pitanje novinarke šta bi drugačije uradila da je bila na mestu tadašnjeg predsednika Srbije Slobodana Miloševića 1998. godine, izjavila da bi "etnički očistila Kosovo". Ona je optužila Kosovo za "etničko čišćenje Srba" i dodala da ga ona ne bi sprovela na način "na koji to oni rade". "Ne likvidacijom bilo koga, nego prosto jednom slobodnom voljom", rekla je Panunović. Izjava ministarke je izazvala brojne osude u Srbiji, regionu i Evropskoj uniji. Predsednik Srbije Aleksandar Vučić rekao je da ona ne predstavlja ni njegov stav ni politiku Vlade Srbije, naglasivši da je politika države dijalog, a ne etničko čišćenje. Evropska unija osudila je izjavu, a europska komesarka za proširenje Marta Kos ocenila je da je "šokantno" što je izrečena 2026. godine te izrazila nevericu da ministarka nakon takvih reči može ostati na funkciji.

Po nalogu Višeg javnog tužilaštva u Beogradu, Ministarstvo unutrašnjih poslova Srbije podnelo je krivičnu prijavu protiv Aleksandra Radića zbog sumnje da je izvršio krivično delo pripremanja dela protiv ustavnog uređenja i bezbednosti Republike Srbije, kao i krivično delo odavanja tajnih podataka. Kako je saopšteno, sumnje protiv beogradskog vojnog analitičara Radića proistekle su nakon pretresa njegovih elektronskih uređaja i veštačenja mobilnog telefona. Tužilaštvo navodi da je osumnjičeni koristeći kontakte sa za sada nepoznatim licima zaposlenim u državnim organima dolazio do informacija označenih različitim stepenima tajnosti. U saopštenju tužilaštva se navodi i da je Aleksandar Radić 24. juna 2026. godine napustio Srbiju, pa je predložilo određivanje pritvora, uz obrazloženje da se nalazi "u bekstvu u inostranstvu, kao i da ne bi ponovio krivično delo u kratkom vremenskom periodu, te da naredi raspisivanje poternice za osumnjičenim A.R." Navodi se i da je Radić javno "iznosio kao činjenice informacije koje mu nisu bile poznate i dostupne tvrdnje" o navodnoj upotrebi "zvučnog topa" od strane državnih organa na protestu 15. marta 2025 u Beogradu. Istragom je, prema saopštenju, utvrđeno da je Radić te večeri putem aplikacije Signal komunicirao sa novinarkom televizije N1, nakon čega je izneo stav da je na protestu korišćeno zvučno oružje američke proizvodnje, što je ubrzo, kako se navodi, i objavljeno na programu te televizije. Navodi se da je on u svojim daljim javnim nastupima i komunikacijama sa više sagovornika, među kojima su bili studenti, novinari, narodni poslanici, iznosio svoj stav da je na protestu upotrebljeno zvučno oružje. Komentarišući krivičnu prijavu protiv Radića njegov advokat Stefan Ćorda rekao je za N1 da je "neozbiljno da se ovakvo krivično delo i ovakva krivična prijava baziraju na ovakvim dokazima". Šta je prethodilo krivičnoj prijavi?Policija u Beogradu je 22. juna pretresala stan i kancelariju vojnog analitičara Aleksandra Radića zbog istrage koju je Više javno tužilaštvo u Beogradu pokrenulo u slučaju upotrebe "zvučnog topa" na antivladinom protestu 15. marta 2025. On je nakon toga izjavio je da je dobio poziv da se u utorak, 23. juna javi u prostorije Vojne policije radi veštačenja računara koje mu je Uprava kriminalističke policije oduzela tokom pretresa stana. Tada je za Betu rekao da "veruje da iza poziva Vojne policije stoji Vojnobezbednosna agencija", dodavši da ga ta agencija već duže vreme "prati, sprečava u radu i zastrašuje". Radić je 26. juna za Betu rekao da je napustio Srbiju nakon što su mediji objavili video-snimke njegovog praćenja na kojima je i njegova maloletna kćerka. Prethodno je Više javno tužilaštvo saopštilo da vodi istragu o povezanosti studentskog pokreta sa slučajem "zvučni top". Na masovnom antivladinom protestu 15. marta prošle godine hiljade ljudi razbežalo se sa ulice tokom odavanja pošte stradalima u padu novosadske nadstrešnice. Učesnici su svedočili o neobičnom zvuku i vibracijama koji ih je naterao da se sklone. Tužilaštvo sumnja da je događaj bio "simulacija" koju su organizovali studenti u blokadi, što oni demantuju. Aleksandar Radić jedan je od prvih koji je u javnosti govorio o upotrebi "zvučnog topa" tokom protesta 15. marta. Policijsku akciju i informativni razgovor sa Radićem komentarisao je za televiziju Informer i predsednik Srbije Aleksandar Vučić, najavom da će "svi koji su tvrdili da je vlast koristila "zvučni top" biti pozvani da daju izjave". Evropska unija i Ujedinjene nacije traže od vlasti u Srbiji da omoguće nezavisnu istragu ovog slučaja.

Žene mijenjaju tok migracija u Evropi i Centralnoj Aziji, pokazuje novi izvještaj UN Women prema kojem žene sada čine 54 posto svih migranata. Danas više od 13 miliona žena rođenih u Evropi i Centralnoj Aziji1 živi u inostranstvu, navodi se u izvještaju "Žene u pokretu u Evropi i Centralnoj Aziji: Komparativna analiza dinamike mješovitih migracija, strukturnih ograničenja i puteva". Nalazi izvještaja pokazuju da žene sve više migriraju samostalno u potrazi za obrazovanjem, pristojnim poslom, sigurnošću i ekonomskim prilikama, umjesto da prate članove porodice, što označava fundamentalnu transformaciju u migracijama u cijeloj regiji. Regionalna direktorica UN Women za Evropu i Centralnu Aziju Belén Sanz Luque kaže da su se migracije ranije posmatrale kao rodno neutralnim i da ovaj izvještaj pokazuje drugačiju sliku. "Širom Evrope i Centralne Azije, žene sve više oblikuju migracije kao studentice, radnice, njegovateljice, poduzetnice, izbjeglice i liderice u zajednici. Ponekad je migracija bijeg od sukoba, nasilja ili katastrofe. Ponekad je to putovanje ka obrazovanju, pristojnom radu i prilikama," kaže Sanz Luque. Dodaje i da bez obzira na razlog, žene zaslužuju migracijske puteve koji su sigurni, bazirani na pravima i koji odgovaraju njihovoj stvarnosti. "Migracija ima lice žene. Vrijeme je da to vidimo", dodaje regionalna direktorica UN Women. Još od 1990. navode iz UN Women, više od polovine emigranata sa Zapadnog Balkana su bile žene. Detaljnije, žene sve češće migriraju zbog obrazovanja i zaposlenja. Više od polovine studenata u inostranstvu porijeklom sa Zapadnog Balkana i Turske su žene. Ipak, izvještaj navodi, obrazovane migrantkinje često imaju problema da nađu posao u skladu sa svojim kvalifikacijama. Skoro 45 posto migrantkinja iz Sjeverne Makedonije, 50 posto iz Albanije i 55 posto sa Kosova su prekvalificirane za posao koji obavljaju. Migracije u Evropi oblikovane su i konfliktom. Od 2022. do 2024. godine žene su bile među 56 posto migranata koji stižu iz Ukrajine. "Unutar Ukrajine, gotovo 60 posto interno raseljenih domaćinstava vode žene, što odražava nesrazmjeran utjecaj rata na živote i egzistenciju žena," navodi se u saopštenju UN Women. Trgovina ljudima ostaje prikrivena kriza, dodaju. U 2022. godini žene i djevojčice bile su među 74 posto žrtava trgovine ljudima u Albaniji, 93 posto na Kosovu i 81 posto u Crnoj Gori. Promjenjivi obrasci migracija odvijaju se u kontekstu rata u Ukrajini, geopolitičkih pomjeranja na Južnom Kavkazu, neriješenih postkonfliktnih dinamika na Zapadnom Balkanu i pojačavanja klimatskih pritisaka, uključujući poplave, suše, zemljotrese, nestašicu vode i ekstremne vrućine.