Evropska unija je poručila da treba izbegavati izjave koje odmažu procesu normalizacije odnosa između Srbije i Kosova, naglašavajući da je dijalog jedini put ka napretku na evropskom putu. "Samo kroz dijalog može se ostvariti napredak u normalizaciji odnosa između Kosova i Srbije. Treba izbegavati izjave i postupke koji ne doprinose tom cilju", izjavio je portparol Evropske komisije, odgovarajući na pitanje o nedavnim izjavama predsednika Srbije Aleksandra Vučića o Kosovu. "Napredak u dijalogu između Beograda i Prištine preduslov je da obe strane ostvare napredak na svom evropskom putu", poručio je briselski portparol. Predsednik Srbije je 25. jula, na svečanosti povodom promocije najmlađih oficira Vojske Srbije u Beogradu, izjavio da su jačanje vojske, očuvanje vojne neutralnosti i zaštita teritorijalnog integriteta među ključnim državnim prioritetima. Obraćajući se novim oficirima, Vučić je rekao da ih položena zakletva obavezuje na poštovanje Ustava Srbije i odbranu teritorijalnog integriteta zemlje. Dodao je da će se i oni i državno rukovodstvo suočavati sa različitim pritiscima, ali da je očuvanje teritorijalnog integriteta od najvećeg značaja. Tom prilikom ponovio je stav zvaničnog Beograda da je Kosovo deo Srbije, pozivajući se na Ustav Srbije i, kako je rekao, "pravdu Boga". Kosovo je 2008. godine proglasilo nezavisnost, koju Srbija ne priznaje. Srbija i Kosovo od 2011. godine vode dijalog o normalizaciji odnosa pod okriljem Evropske unije. U tom procesu postignut je niz sporazuma, ali je samo manji broj njih sproveden u praksi. I za Srbiju i za Kosovo napredak u procesu normalizacije odnosa predstavlja preduslov za napredak u procesu evropskih integracija.

Eparhija raško-prizrenska Srpske pravoslavne crkve (SPC) na Kosovu saopštila je da su unutar Specijalne zaštićene zone manastira Visoki Dečani ponovo započeti radovi na putu tranzitnog međunarodnog puta Dečani – Plav. U saopštenju se navodi da ni manastir Visoki Dečani ni Eparhija raško-prizrenska nisu prethodno obavešteni o ovim radovima, niti im je dostavljena projektna dokumentacija ili obrazloženje njihove svrhe, obima i pravnog osnova. Ministarstvo infrastrukture i transporta Vlade Kosova na dužnosti u odgovoru za Radio Slobodna Evropa kaže da radovi u blizini manastira Visoki Dečani nisu izvedeni po njihovom nalogu. Kako se navodi, ovo ministarstvo ima ugovor sa privrednim subjektom "Lika Trade" isključivo za poslove održavanja puteva, kao što je čišćenje kanala i slično. "Opština Dečani ima poseban ugovor sa istim privrednim subjektom, tako da su radovi na asfaltiranju mogli biti izvedeni po nalogu opštine", navodi se. Gradonačelnik opštine Dečani Baškim Ramosaj rekao je da se radi o dvodnevnoj aktivnosti održavanja pomenutog puta, odnosno popunjavanja rupa, uklanjanja trave i žbunja, te uklanjanja nakupljene prašine duž puta. On je dodao da su radovi završeni, te da ih je opština i ranije sprovodila na osnovu dogovora sa igumanom manastira visoki Dečani, Savom Janjićem. "Molim sve za razumevanje i da na ispravan način sagledaju potrebu za održavanjem ove putne deonice, uz uzdržavanje od ocena i kvalifikacija koje ne odražavaju stvarno stanje", rekao je Ramosaj. Kancelarija za Kosovo Vlade Srbije pozvala je međunarodne predstavnike na Kosovu da bez odlaganja zaustave radove. Kancelarija je ocenila da su te aktivnosti očigledno deo "šire politike sistemskog pritiska na SPC i njene vernike" i da se zbog toga sprovode bez ikakve saglasnosti ili znanja Eparhije i manastira Visoki Dečani. U saopštenju se navodi da se čak i propisi koji su doneti u Prištini ne poštuju kada je reč o garantovanim pravima i imovini SPC na Kosovu. Na Kosovu je 2008. godine usvojen Zakon o zaštićenim zonama na osnovu Ahtisarijevog plana, koji ima za cilj zaštitu Srpske pravoslavne crkve na Kosovu kao i njene imovine. Ovim Zakonom se osigurava zaštita srpskih pravoslavnih manastira, crkava i drugih verskih objekata na Kosovu i štite ostala kulturno-istorijska mesta koja su od posebnog značaja za srpsku zajednicu. Izgradnja magistralnog puta Dečani-Plav do sada je nekoliko puta prekidana jer prolazi kroz zaštićenu zonu ali je 2020. postignut Sporazum o obilaznici oko manastira Visoki Dečani kroz Savet za sprovođenje i nadgledanje, koji čine predstavnici Vlade Kosova, Srpske pravoslavne crkve i međunarodne zajednice. Tadašnji premijer Avdulah Hoti rekao je da je sporazum rezultat višemesečnih diskusija koje su bile konstruktivne. SPC na Kosovu je 29. jula navela da o ponovnim radovima u neposrednoj blizini manastira Visoki Dečani nije obavešten Savet za posredovanje i nadgledanje, koji čine dva kosovska ministra i mitropolit Teodosije, a učestvuju i šefovi misija EU i OEBS-a na Kosovu. "Ukoliko je njihov cilj nastavak izgradnje tranzitne trase Dečani–Plav kroz Specijalnu zaštitnu zonu, reč je o aktivnosti koju zakon zabranjuje. Ukoliko se radovi predstavljaju kao popravka ili unapređenje postojećeg lokalnog puta, oni i dalje podležu obavezi prethodne konsultacije i saglasnosti Crkve, kao i razmatranju pred nadležnim zajedničkim mehanizmom u slučaju da saglasnost nije postignuta", navodi se u saopštenju crkve. Napominje se da se Eparhija i manastir Visoki Dečani ne protive poboljšanju saobraćajnih veza, zakonitom ekonomskom razvoju ili potrebama lokalnog stanovništva, već da je predmet zabrinutosti "ponovno započinjanje radova unutar zakonom zaštićenog prostora bez zakonske utemeljenosti, konsultacija i propisane procedure". Eparhija je izrazila nadu da će policija Kosova i drugi nadležni organi bez odlaganja utvrditi "ko je naručio i odobrio radove, proveriti njihov pravni osnov i preduzeti sve mere iz svoje nadležnosti kako bi se obezbedilo poštovanje zakona, pravnog poretka i režima Specijalne zaštitne zone i započeti radovi obustavili". Reagovala je Srpska lista, vodeća stranka Srba na Kosovu koja ima podršku Beograda, uz navode da svaki potez koji nije u skladu sa zakonom i procedurama predviđenim za zaštitu duhovnog i kulturnog dobra predstavlja "direktno narušavanje pravnog poretka i dodatno ugrožava bezbednost i opstanak baštine Srpske pravoslavne crkve na Kosovu". "Pozivamo sve nadležne institucije, kao i međunarodne predstavnike koji su garanti poštovanja postojećih zakonskih mehanizama, da hitno reaguju, obustave sve aktivnosti koje nisu u skladu sa režimom Specijalne zaštitne zone i obezbede doslednu primenu zakona", navodi se u saopštenju. Srednjevekovni manastir Visoki Dečani na Kosovu nedavno je posetio pastor Mark Berns (Burns), neformalni savetnik američkog predsednika Donalda Trampa (Trump) za duhovna pitanja, koji je za Radio Slobodna Evropa (RSE) naveo da će svoja zapažanja o položaju SPC i verskim slobodama preneti Stejt departmentu. On je potom na društvenoj mreži X napisao da je američki Stejt department započeo diplomatske razgovore sa Srbijom "o pozivanju Kosova na odgovornost zbog lošeg odnosa prema hrišćanima, uključujući i pripadnike Srpske pravoslavne crkve". Religijske slobode se spominju u Sporazumu o normalizaciji ekonomskih odnosa između Kosova i Srbije, poznatijem kao Vašingtonski sporazum, potpisanom septembra 2020. godine u Beloj kući tokom Trampovog prvog predsedničkog mandata. "Obe strane se obavezuju na poštovanje religijskih sloboda, uključujući i obnavljanje međureligijskog dijaloga, zaštitu verskih znamenitosti i primenu sudskih odluka kojima se štiti Srpska pravoslavna crkva", piše, pored ostalog. U međuvremenu su Kosovo i Srbija 2023. godine usaglasili Aneks za implementaciju ranije prihvaćenog Sporazuma o putu ka normalizaciji odnosa, u kome se pominje formalizacija statusa Srpske pravoslavne crkve, odnosno da "Kosovo treba da obezbedi dodatni nivo zaštite za objekte i nasleđe Srpske pravoslavne crkve na Kosovu". Sporazum o putu ka normalizaciji odnosa nije potpisan, ali je Evropska unija, koja posreduje u dijalogu Kosova i Srbije, navela da je on pravno obavezujući za obe strane.

Ustavni sud Republike Srpske u narednih mjesec dana odlučiće da li je usvajanjem izmjena Krivičnog zakonika RS, kojima postaje kažnjivo javno isticanje i promovisanje simbola Armije Republike Bosne i Hercegovine, povrijeđen vitalni nacionalni interes Bošnjaka. Dok Zakon o odbrani Bosne i Hercegovine dozvoljava baštinjenje tradicije u pješadijskim pukovima Armije BiH kroz određene simbole poput ljiljana, šahovnice i dvoglavog orla, novi entitetski propisi za isticanje i promovisanje ljiljana, simbola nekadašnje Armije Republike Bosne i Hercegovine, predviđaju zatvorske kazne, a u tom kontekstu ih izjednačava sa simbolima ustaške NDH. Vijeće za zaštitu vitalnog interesa Ustavnog suda RS saopštilo je 29. jula da je prihvatilo zahtjev Kluba Bošnjaka u Vijeću naroda RS za ocjenu ustavnosti tog zakona, kao i zahtjev koji se odnosi na izmjene Zakona o grobljima i pogrebnoj djelatnosti. Narodna skupština RS usvojila je 9. jula dopune Krivičnog zakonika kojima je predviđena kazna do tri i po godine zatvora za svakoga ko putem medija, društvenih mreža, na javnom mjestu ili javnom skupu "promoviše, veliča, širi, podržava ili podstiče pozitivno vrednovanje, prihvatanje ustaštva ili ustaške ideologije NDH i javno isticanje i promovisanje zastava i simbola Armije BiH". Usvajanju zakona prethodile su kritike pravnih stručnjaka i zvaničnika koji upozoravaju da bi njegove odredbe mogle biti u koliziji sa Zakonom o odbrani BiH. Tim zakonom uspostavljena su tri pješadijska puka Oružanih snaga BiH koji baštine tradiciju Armije RBiH, Vojske Republike Srpske i Hrvatskog vijeća odbrane, a njihovi pripadnici koriste ta obilježja tokom službenih vojnih ceremonija. Vijeće za zaštitu vitalnog interesa ocijenilo je da su zahtjevi Kluba Bošnjaka prihvatljivi i najavilo da će meritornu odluku donijeti u ustavnom roku od mjesec dana. Odbijen zahtjev za ocjenu ustavnosti deklaracije koja poziva na 'produbljivanje saradnje' RS sa SrbijomIstovremeno, Vijeće je odbacilo zahtjev Kluba Bošnjaka kojim je osporena Deklaracija o zaštiti vitalnih nacionalnih interesa srpskog naroda u Bosni i Hercegovini, koju je Narodna skupština RS usvojila 7. jula. Deklaracijom se, između ostalog, poziva na vraćanje nadležnosti sa nivoa BiH na Republiku Srpsku, ukidanje mandata visokog predstavnika, zaštitu imovine RS i jačanje saradnje svih oblika, te "sigurnosne" saradnje sa Srbijom. Ustavni sud RS ocijenio je da deklaracija nema karakter opšteg pravnog akta, jer ne sadrži pravne norme koje uređuju društvene odnose, već predstavlja politički stav parlamenta. Zbog toga je zaključeno da Vijeće nije nadležno da razmatra navode o povredi vitalnog nacionalnog interesa. Kancelarija visokog predstavnika (OHR) upozorila je nedavno da specijalne paralelne veze RS i Srbije moraju ostati u okvirima Dejtona. Iz Kancelarije je za Radio Slobodna Evropa navedeno da takva saradnja ne smije zadirati u nadležnosti države Bosne i Hercegovine.

Zastupnik porodica ubijenih u kafiću "Panda" na Kosovu Ivan Ninić zatražio je hitnu reakciju vrhovnog javnog tužioca i vanredni nadzor nad radom Tužilaštva za organizovani kriminal na ovom predmetu. U zahtevu, u koji je Radio Slobodna Evropa (RSE) imao uvid, Ninić navodi da to Tužilaštvo u Beogradu duže od tri godine nije odgovorilo na predloge za saslušanjem više svedoka u slučaju koji do danas nije rasvetljen. Među njima je i predsednik Srbije Aleksandar Vučić koji je ranije izjavljivao da ima informacije o ubistvu šestorice mladića srpske nacionalnosti 1998. godine u kafiću u Peći. Iz Tužilaštva za organizovani kriminal i Vrhovnog javnog tužilaštva nisu odgovorili na pitanja RSE povodom zahteva advokata. Na upit nisu odgovorili ni iz kabineta predsednika Srbije. Srednjoškolci Ivan Obradović, Zoran Stanojević, Svetislav Ristić, Dragan Trifović i Vukosav Gvozdenović, i student Ivana Radović ubijeni su 14. decembra kada su dvojica maskiranih ljudi upala u kafić "Panda" u Peći i počela da pucaju. Advokat Ivan Ninić u zahtevu vrhovnom javnom tužiocu navodi da je 2023. predložio saslušanje tadašnjih čelnika Državne bezbednosti Srbije Jovice Stanišića i Franka Simatovića zbog provere posrednih saznanja svedoka Čedomira Jovanovića koja se odnose na Simatovića i njegova eventualna saznanja o događaju u "Pandi". Ninić je iste godine Tužilaštvu predložio i saslušanje Aleksandra Vučića, koji je prvi put o slučaju ubistva u "Pandi" govorio 2013. kao prvi potpredsednik Vlade. Tada je rekao da nema dokaza da su taj zločin počinili Albanci i da će se javnost u Srbiji suočiti sa strašnim saznanjima. Od tada je više puta navodio da postoje određena saznanja, ali ne i svi dokazi. Ninić u podnesku navodi da je saslušanje Vučića predložio "imajući u vidu njegove državne funkcije, a posebno funkciju šefa Biroa za koordinaciju službe bezbednosti koju je obavljao od 2013. godine, što mu je omogućilo uvid u naročito osetljive informacije iz sektora bezbednosti". Advokat je, u ime porodica žrtava, zatražio da vrhovni javni tužilac izda obavezno uputstvo glavnom tužiocu za organizovani kriminal kojim će naložiti hitno saslušanje svedoka Vučića, Stanišića i Simatovića. Ninić je ujedno od Tužilaštva za organizovani kriminal 27. jula zatražio i da proveri navode da je Radomir Boban Baćović neposredni izvršilac masakra. Ove tvrdnje je u video obraćanju na društvenoj mreži Telegram 18. jula izneo crnogorski begunac od pravde Miloš Medenica. Medenica, koji je u Crnoj Gori osuđen na 10 godina zatvora zbog organizovanog kriminala, naveo je da je "Boban Baćović još od devedesetih poznat kao lice koje je radilo za tadašnju službu državne bezbednosti" i da je ta služba "1998, kada je eskalirao sukob na Kosovu, planirala da inscenira napad na srpske civile kako bi dobila legitimitet za vojnu intervenciju". Ubistvo šestorice mladića srpske nacionalnosti dogodilo se u vreme kada su međuetničke tenzije na Kosovu bile visoke. Rat između srpskih snaga i Oslobodilačke vojske Kosova (OVK) je već počeo. Na dan ubistava u "Pandi", u zasedi srpskih snaga ubijeni su pojedini pripadnici OVK-a, dok su nosili oružje iz Albanije. Ubistva u "Pandi" su posmatrana kao čin osvete, što je rezultiralo hapšenjem Albanaca u Peći. Svi su oslobođeni 12 meseci kasnije pred sudom u Beogradu zbog nedostatka dokaza. Vučić je 2013. nagovestio da zločin "možda nisu počinili Albanci". Tužilaštvo Srbije je istragu započelo 2016. godine, a rezultata za sada nema.

Premijer Kosova u ostavci Albin Kurti izjavio je da je Institut za zločine počinjene tokom rata na Kosovu dokumentirao 12.230 ratnih žrtava na Kosovu u razdoblju od 1. januara 1998. do 20. juna 1999. Pozvao je međunarodnu zajednicu da izvrši pritisak na Srbiju kako bi otvorila vojne arhive. Tokom predstavljanja izvještaja Instituta, Kurti je rekao da je ovaj popis preliminaran i da će se neprekidno ažurirati, zatraživši od građana i organizacija koje možda posjeduju dokaze o zločinima da surađuju s Institutom. "Jer bez dokumentiranja nema sjećanja, bez sjećanja nema pravde, a bez pravde nema trajnog mira", rekao je Kurti. Kurti je naglasio da se ovaj izvještaj objavljuje dan nakon što su institucije započele iskopavanja u Kaludru kod Zubinog Potoka, nakon sumnji da se ondje nalazi masovna grobnica. Prema njegovim riječima, to je dokaz da ratne rane ostaju otvorene i da za mnoge obitelji koje još nisu pronašle svoje najmilije rat još nije završio. U vezi s iskopavanjima u Zubinom Potoku, vlasti su uhapsile dvije osobe. Prema riječima premijera u ostavci, porodicama svako iskopavanje predstavlja nadu, a svaka identifikacija korak prema istini i pravdi. "I dok su ta iskopavanja rezultat rada naših institucija, neprovođenje Briselske deklaracije o nestalim osobama od strane Srbije, dogovorene 2. maja 2023. godine, odnosno odbijanje otvaranja vojnih arhiva, dokaz je da susjedna država i dalje izbjegava odgovornost za zločine počinjene u našoj zemlji tokom posljednjeg rata", rekao je Kurti. "Stoga, ponavljamo poziv međunarodnoj zajednici da pojača pritisak na Srbiju kako bi se, između ostalog, promijenila odluka o 30-godišnjoj klasifikaciji do 2044. godine i otvorila arhiva 37. motorizirane brigade jugoslavenske vojske kako bismo imali informacije za rasvjetljavanje sudbine nasilno nestalih", dodao je. Deklaracija od 2. maja predviđa obaveze Kosova i Srbije za rasvjetljavanje sudbine oko 1.600 osoba nestalih tokom rata 1998./99. U njoj se izričito ne spominje otvaranje vojnih ili policijskih arhiva, ali se spominje izraz "povjerljivi dokumenti". Kurti je također rekao da je Institut za zločine počinjene tokom rata na Kosovu dokumentirao da je tokom rata ubijeno 1.047 djece u dobi od 0 do 17 godina, dok su 94 preminula uslijed ratnih uvjeta. Oni su dio više od 1.500 osoba, većinom Albanaca, čija sudbina je i dalje nepoznata. Prema izvještaju, 81,3 posto svih dokumentiranih žrtava registrirano je u mjesecima martu i junu 1999. godine. U tom je razdoblju ubijeno 9.948 ljudi. Direktor Instituta za zločine počinjene tokom rata na Kosovu Atdhe Hetemi rekao je da su žrtve uključene u preliminarni popis rođene na Kosovu, živjele su ili imale prebivalište na Kosovu. Kazao je da više od 200 slučajeva nije uvršteno jer su ubijeni izvan teritorije Kosova, ali je dodao da im to ne oduzima status žrtve. Pojasnio je da postoje tri kategorije žrtava: ubijeni u ratu, nasilno nestali i umrli kao posljedica rata. "Ukupan broj uključenih na popis je 13.227 ubijenih, nasilno nestalih i umrlih kao posljedica rata", rekao je Hetemi, dodajući da 92,5 posto te brojke čine ubijene osobe, odnosno njih 12.230. Naveo je da najveći broj žrtava pripada albanskoj nacionalnoj manjini/većini, odnosno više od 10.000 žrtava, više od 1.900 Srba, dok preostali slučajevi pripadaju drugim zajednicama. Hetemi je izjavio da su dokumentirali i 997 ubijenih u poslijeratnom razdoblju, odnosno od 21. juna 1999. do 31. decembra 2000. godine.

Ukrajinski dronovi pogodili su nekoliko lokacija unutar Rusije, uključujući rafineriju nafte i logistički centar u vlasništvu najveće ruske internet prodavnice Wildberries, dok Kijev proširuje kampanju napada dugog dometa s ciljem povećanja pritiska na Moskvu da pregovara o okončanju rata koji traje više od četiri godine. Prema navodima ruskih i ukrajinskih kanala za praćenje pogođen je logistički centar kompanije Wildberries u Rjazanskoj oblasti. Ovo je najmanje deseti napad na objekte kompanije koja je ruski ekvivalent Amazona. Kompanija je u objavi na Telegramu saopćila da je evakuisala zaposlene u skladištu u skladu sa sigurnosnim procedurama. Nije bilo neposrednih izvještaja o žrtvama. Ukrajinska vojska također je potvrdila napad na rafineriju nafte u Rjazanju, navodeći da je zabilježen direktan pogodak u postrojenje, što je izazvalo požar u krugu rafinerije. Rafinerija u Rjazanju, koja je u vlasništvu Rosnjefta, jedna je od najvećih u Rusiji i čini gotovo pet posto ukupnog kapaciteta zemlje za preradu nafte. Bila je meta napada više puta od početka ruske invazije punog obima u februaru 2022. godine, a obustavila je rad nakon ukrajinskog napada 15. maja. Guverner Rjazanske oblasti Pavel Malkov saopćio je 29. jula da su požari izbili na industrijskim postrojenjima nakon pada ostataka oborenih dronova. Dodao je da je tokom noći iznad Rjazanske oblasti oboreno 45 dronova. Šest osoba je hospitalizovano, ali niko nije zadobio povrede opasne po život. Ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski potvrdio je napade i rekao da su tokom napada također gađani rafinerija nafte u Permskoj oblasti, kao i izvozni terminal i vojno preduzeće u Rostovskoj oblasti. "Rusija mora osjetiti da će joj svaki dan ovog rata donositi samo sve veću cijenu. Moramo oslabiti agresora i održavati pritisak kako bismo približili kraj ovog rata", napisao je u objavi na mreži X. Zelenski je prethodnog dana boravio u Washingtonu, gdje se sastao s američkim predsjednikom Donaldom Trumpom, a zatim odvojeno i sa svim članovima Senata. Zelenski je sastanak sa Trumpom opisao kao "dobar", dok je američki predsjednik rekao da se "razgovaralo o mnogim stvarima" i da je "sastanak prošao veoma dobro". Napadi na Wildberries, 'ruski Amazon'Posljednjih sedmica ukrajinske snage napale su nekoliko velikih skladišta kompanije Wildberries u različitim dijelovima Rusije, jer Kijev tvrdi da se kompanija koristi za transport robe povezane s vojskom. Prvi prijavljeni napadi na objekte Wildberriesa počeli su 18. jula, kada su pogođeni objekti u gradu Elektrostalju, oko 60 kilometara istočno od Moskve, i Kotovsku u Tambovskoj oblasti. Novi napadi prijavljeni su 22. jula u Krasnodaru i Nevinnomisku. Dronovi su 24. jula pogodili objekte Wildberriesa u okrugu Šušari u Sankt Peterburgu i u Novosaratovki u Lenjingradskoj oblasti, kao i u Simferopolju na ruskom okupiranom Krimskom poluostrvu. Prema pisanju ruskog lista Kommersant, nakon nedavnih napada Wildberries je počeo tražiti skladišni prostor u Kazahstanu i spreman je zakupiti sve raspoložive prazne skladišne kapacitete u toj centralnoazijskoj zemlji. Medijski izvještaji procjenjuju da je ukrajinska kampanja napada dronovima možda poremetila oko deset posto ukupnih skladišnih kapaciteta Wildberriesa, što bi moglo uticati na njihovu logističku mrežu širom Rusije. Wildberries je počeo kao internet trgovina odjećom iz evropskih kataloga. Od tada je prerastao u internetsku platformu na kojoj širok spektar proizvoda prodaju nezavisni trgovci. Kompanija navodi da u redovnom poslovanju obrađuje oko 20 miliona narudžbi dnevno. Suosnivačica kompanije Tatjana Kim smatra se najbogatijom ženom u Rusiji, s bogatstvom koje Forbes procjenjuje na sedam milijardi dolara.

Evropska komisija je u prošlogodišnjem izveštaju o Srbiji potvrdila da je zemlja prenela preporuke iz Instrumenta Evropske unije za sajber bezbednost 5G mreža u svoj zakonodavni okvir. Zvaničnici evropskih institucija navode da Srbija sada treba da se fokusira na njegovu punu primenu. "Sada je potrebno da Srbija u potpunosti sprovede ovaj instrument, uključujući procenu profila rizika dobavljača i uvođenje odgovarajućih ograničenja i/ili isključenja za dobavljače koji predstavljaju visok rizik", rekao je za Radio Slobodna Evropa (RSE) portparol Evropske komisije. Iako su za prethodne generacije mobilnih mreža nabavljali opremu i od kineskih proizvođača, operateri u Srbiji kažu da za 5G koriste evropsku tehnologiju. Portparol EU je dodao da će procena napretka ostvarenog u ovoj oblasti tokom protekle godine biti predstavljena u okviru Paketa proširenja za 2026. godinu. "Bezbednost naših 5G mreža od ključnog je značaja za ekonomije Evropske unije i zemalja kandidata. Evropska komisija naglašava važnost brze primene EU Instrumenta za sajber bezbednost 5G mreža kako bi bile usvojene odgovarajuće mere koje efikasno odgovaraju na rizike koje predstavljaju dobavljači visokog rizika", naveo je portparol Komisije u odgovoru za RSE. EU Instrument za sajber bezbednost 5G mreža predstavlja skup neobavezujućih mera koje su države članice Evropske unije usaglasile radi jačanja bezbednosti 5G mreža. Predviđa strože bezbednosne zahteve za telekomunikacione operatere, procenu dobavljača na osnovu bezbednosnih rizika, ograničavanje korišćenja "visokorizičnih" dobavljača u ključnim delovima 5G infrastrukture, kao i smanjenje zavisnosti od jednog dobavljača. Iako se u dokumentu ne pominje nijedna kompanija, okvir je usvojen u vreme pojačane zabrinutosti zbog kineskih proizvođača telekomunikacione opreme. Na državama članicama Evropske unije, koje žele da usklade svoje zakonodavstvo sa evropskim pravilima, jeste da ove preporuke primene kroz nacionalne propise i regulatorne mere. Usvajanje ovog okvira se snažno preporučuje i u praksi je gotovo neophodno za one zemlje koje teže članstvu u Evropskoj uniji. Operateri u Srbiji, koja je kandidat za članstvo u EU, za razvoj 5G mreža kažu da koriste evropsku tehnologiju. Međutim, za prethodne generacije mobilnih mreža nabavljali su opremu i od kineskih proizvođača. Finansijska podrška Sjedinjenih Država razvoju 5G mreže Telekoma Srbija otvorila je pitanje smanjenja višegodišnje saradnje državne kompanije sa tehnološkim gigantom Huawei, koji se nalazi na američkoj trgovinskoj crnoj listi zbog tvrdnji Vašingtona da njegova 5G oprema može predstavljati bezbednosni rizik i biti iskorišćena za špijunažu u korist kineske države. Huawei te optužbe odbacuje. Razvoj 5G mreža postao je geopolitičko pitanje koje stavlja na test politiku balansiranja Srbije između istoka i zapada. Ministarstvo informisanja i telekomunikacija navodi da operateri samostalno biraju dobavljače 5G opreme u skladu sa važećim propisima, dok država priprema Nacionalnu procenu rizika 5G mreže, koja će klasifikovati dobavljače prema stepenu rizičnosti. U Ministarstvu ističu da se pristup zasniva na proceni rizika, a ne na automatskom isključivanju pojedinih dobavljača, uz procenu diversifikacije dobavljača radi jačanja otpornosti mreža i praćenje preporuka Evropske unije i međunarodne prakse. Evropska komisija je u januaru 2026. predstavila predlog revizije Akta o sajber bezbednosti, kojim bi se omogućilo postepeno isključivanje opreme dobavljača ocenjenih kao "visokorizični" iz kritične infrastrukture Evropske unije. Predlog predviđa da mobilni operateri uklone ključne komponente takvih dobavljača u roku od 36 meseci od objavljivanja liste visokorizičnih dobavljača, dok će rokovi za fiksne i satelitske mreže biti određeni naknadno.

Poljski državljanin Bartolomej Wlodzimierz Krakowiak, osumnjičen za skrnavljenje i paljenje vjerskih objekata u Međugorju, bit će predat Tužiteljstvu Bosne i Hercegovine koje će odlučiti o daljnjim mjerama u ovom slučaju. Iz Tužiteljstva BiH saopćeno je da će dežurni tužitelj nakon ispitivanja 31-godišnjeg osumnjičenog odlučiti o eventualnom prijedlogu za određivanje pritvora i drugim istražnim radnjama. Krakowiak se tereti za krivično djelo oštećenja ili rušenja vjerskih objekata iz člana 145b. Krivičnog zakona BiH, nakon što je u utorak, 28. jula, u Međugorju zabilježeno oštećenje više vjerskih objekata, uključujući kip Gospe, a u Crkvi svetog Jakova izazvan je požar. Poljak kojeg Tužiteljstvo BiH sumnjiči za skrnavljenje i paljenje vjerskih objekata u Međugorju ranije je bio poznat u poljskim katoličkim medijima po višesedmičnom hodočašću upravo u to hercegovačko svetište. Katolički mediji u toj zemlji objavljivali su njegova svjedočenja o životu obilježenom ovisnostima, problemima sa zakonom i depresijom, nakon čega je, prema vlastitim riječima, krenuo putem vjerskog obraćenja. Središnje mjesto u toj priči zauzimalo je upravo Međugorje. Krakowiak je 2017. godine, prema objavama na društvenim mrežama, prepješačio oko 1.300 kilometara od Varšave do hercegovačkog svetišta. O tom putovanju govorio je kao o prekretnici koja mu je promijenila život. Tvrdio je da je na put krenuo u trenutku duboke lične krize, gotovo bez novca i bez jasnog plana, uvjeren da u Međugorju može pronaći novi početak. Njegovo putovanje pratili su poljski vjernici na društvenim mrežama, a nakon dolaska u Međugorje počeo je gostovati na brojnim susretima, tribinama i vjerskim okupljanjima. U intervjuima je Međugorje opisivao kao mjesto koje mu je pomoglo da izađe iz najtežeg perioda života. Hapšenje poljskog državljanina uslijedilo je nakon brojnih reakcija političkih predstavnika u BiH i Hrvatskoj, od kojih su pojedini događaj opisivali kao "napad na katoličke vjernike i Međugorje" kao jedno od najpoznatijih katoličkih hodočasničkih odredišta u ovom dijelu Europe. Nadležne institucije za sada nisu saopćile motive osumnjičenog niti su događaj kvalificirale na taj način. Međugorje je međunarodno poznato od 1981. godine, kada je grupa djece tvrdila da im se ukazala Djevica Marija, nakon čega su milioni hodočasnika iz cijelog svijeta posjetili ovo hercegovačko mjesto. Vatikan je u septembru 2024. odobrio javno štovanje i hodočašća u Međugorje, ali se nije izjasnio o natprirodnom karakteru navodnih ukazanja Djevice Marije.

Najmanje 13 osoba je poginulo u zemljotresu jačine 7,1 stepeni Rihtera koji je pogodio jug Japana. Još osam osoba je teško povrijeđeno, saopštile su lokalne vlasti, a na hiljade domaćinstava je bez električne energije, a oštećeni su putevi širom pogođenog područja. Skoro osam hiljada ljudi je evakuisano iz svojih domova, dok vlasti upozoravaju i na opasnost od sunčanog udara jer se očekuje da će temperature porasti na 35 stepeni Celzijusa. Premijerka zemlje Sanae Takaichi upozorila je da su u "utrci sa vremenom" da spase ljude koji se nalaze zatrpani ispod ruševina. "Iako je prošlo više od 20 sati od zemljotresa, još uvijek ima onih kojima je potrebna pomoć", rekla je Takaichi. Vatrogasne spasilačke ekipe, policija i oko 170 pripadnika vojske fokusirali su se na dijelove zgrade iz kojih su stizali pozivi za pomoć. Više od 4.500 vojnika raspoređeno je kako bi pomogli u akcijama oporavka širom područja pogođenog zemljotresom. Epicentar zemljotresa nalazio se oko 20 kilometara južno od grada Kumamota, najvećeg grada u centralnom dijelu ostrva Kyushu, koji ima oko 700.000 stanovnika. Nakon glavnog udara uslijedilo je više od 100 naknadnih potresa. U obližnjem gradu Yatsushiro, jednom od najteže pogođenih područja, mnoge kuće pretrpjele su oštećenja krovova, a nekoliko zgrada se urušilo. Putevi koji vode prema priobalnom gradu na pojedinim mjestima su popucali i uništeni, dok su mnoga preduzeća ostala zatvorena. Smješten na području vulkana i dubokomorskih rovova koji djelimično okružuju Tihi okean, Japan bilježi oko 20 posto svih svjetskih zemljotresa magnitude 6,0 ili više. U snažnom zemljotresu u Kumamotu prije deset godina poginulo je 275 osoba, a 2.739 je povrijeđeno, te su oštećene na hiljade zgrada, uključujući zidine gradske tvrđave, popularne turističke atrakcije. Izvor: Reuters, BBC

U Beogradu je održana sednica Republičkog štaba za vanredne situacije na kojoj je razmatrana kritična hidrološka situacija izazvana istorijski niskim vodostajem Dunava, njene posledice po funkcionisanje Hidrosistema Dunav–Tisa–Dunav i moguće mere za njihovo ublažavanje, saopšteno je iz ministarstva. Ministar unutrašnjih poslova Ivica Dačić naložio je, kako se navodi, da sve nadležne institucije i organi nastave sa sprovođenjem mera radi ublažavanja posledica nastale situacije. "Ovo nije pitanje jedne institucije, već celog državnog sistema. Očekujem da svako uradi svoj deo posla, da budemo potpuno koordinisani i da iskoristimo sve raspoložive kapacitete kako bismo posledice ove situacije sveli na najmanju moguću meru", rekao je Dačić. Republički štab za vanredne situacije ocenio je da trenutna hidrološka situacija zahteva stalno praćenje i koordinaciju nadležnih institucija. Preporučeno je da se nastavi sa merama za funkcionisanje sistema Dunav-Tisa-Dunav radi "ublažavanje posledica istorijski niskog vodostaja Dunava" i obezbeđivanje stabilnog vodosnabdevanja. Vodostaj Dunava, najveće reke koja teče kroz Srbiju. beleži istorijski minimum, a u Srbiji je situacija najkritičnija na severu zemlje. Najpogođeniji su rečni saobraćaj, transport nafte, kao i ekosistem Dunava. Nizak vodostaj zabeležen je i u drugim državama kroz koje reka prolazi, uključujući Hrvatsku, Mađarsku i Rumuniju.