05/22/2018 09:14 AM
Na Današnji Dan - 22. Maj

- Danas je praznik Prenos moštiju Svetog Nikolaja Mirlikijskog. Ovaj slavni svetitelj, mudar i neustrašiv sveštenik, proveo je svoj vek kao anđeo Božji. Za života su ga već smatrali svetiteljem i prizivali u pomoć koju je on nesebično pružao. Zamonašio se u manastiru Novi Sion, a kasnije je izabran za arhiepiskopa grada Mira u Likiji. U tom gradu nalazile su se njegove mošti od 343. godine, kada se upokojio, pa sve do 1087. godine. Te godine, telo svetoga Nikolaja preneseno je iz Mira likijskoga u grad Bari u Italiji. To je bilo vreme najezde muslimana na Likiju. Svetitelj se, u jednom čudesnom snu, javio nekom časnom svešteniku iz Barija i naredio da mu se mošti prenesu u Bari, koji je u to vreme bio pravoslavni i pod pravoslavnim patrijarhom. Pri prenosu svetiteljevih moštiju desila su se mnoga čudesa, a spominje se kako je na današnji dan sveti Nikola povratio vid oslepelom srpskom kralju Stefanu Dečanskom.
337. - Umro je Konstantin Veliki, rimski car, rođen u Nišu. Bio je prvi rimski car koji je u hrišćanskoj veri tražio oslonac za svoju vladavinu. Najvažniji potezi njegove vladavine bili su osnivanje prestonice Konstantinopolj (današnji Istanbul) i dekret od 332. godine kojim se kolonima zabranjuje da napuštaju zemlju pod pretnjom da će biti pretvoreni u robove (tzv. vezivanje kolona za zemlju).
1015. - Umro Sveti Jovan Vladimir, vladar Duklje.
1455. - Bitkom kod Sent Albansa u Engleskoj počeo tridesetgodišnji 'Rat dveju ruža', sukob dinastija Lankaster i Jork.
1570. - Objavljen je prvi geografski atlas koji je sadržao 70 mapa.
1761. - U Filadelfiji je izdata prva polisa životnog osiguranja.
1795. - Rođen Lazar Mamula, Srbin iz Gorskog Kotara, austrougarski general, namesnik Kraljevine Dalmacije, po kome se naziva ostrvo Mamula na ulazu u bokakotorski zaliv ispred Herceg Novog.
1813. - Rođen je nemački kompozitor Rihard Vagner, reformator opere i orkestra. Stvarao je muzičke drame epskih razmera, proširio Betovenov simfonizam u operskoj partituri i postigao prožimanje dramske radnje i muzike ('Ukleti Holanđanin', 'Tanhojzer', 'Tristan i Izolda', 'Prsten Nibelunga', 'Parsifal').
1819. - Zaplovio je SS Savannah, prvi parobrod koji je preplovio Atlantski okean.
1833. - U Čileu usvojen ustav kojim je data veća vlast predsedniku, a rimokatolička vera proglašena državnom.
1836. - U Dizeldorfu je premijerno izveden Mendelsonov oratorijum 'St Paul'.
1859. - Rođen Arthur Conan Doyle, britanski autor kriminalističkih romana, najpoznatiji kao 'otac' Sherlocka Holmesa i doktora Watsona.
1873. - Umro je italijanski pisac Alesandro Manconi, čije su delo i ideje snažno uticale na nacionalni pokret 'rizorđimento' 40-tih godina 19. veka ('Verenici', posmrtna oda Napoleonu i Bonaparti (Bonaparte) 'Svete himne', drame 'Grof Karmanjola', 'Adelki').
1885. - Umro je francuski književnik Viktor Igo, uz Balzaka (Balzac) najznačajnija ličnost u francuskoj književnosti. Od 1841. je član Akademije, a od 1845. poslanik u parlamentu gde se zalaže za slobodu štampe, ukidanje smrtne kazne i socijalne reforme. Nakon državnog udara Napoleona Bonaparte, odlazi u 19-godišnje izgnanstvo gde je napisao najpoznatija dela, romane 'Jadnici' i 'Zvonar Bogorodične crkve'.
1892. - Zubar Washington Sheffield prodaje u New Londonu - država Konektikat, po prvi put pastu za zube u tubi koju je izmislio.
1906. - U Atini je održana proslava 10-godišnjice otvaranja prvih modernih olimpijskih igara.
1906. - Braća Rajt patentiraju svoj pronalazak - avion. Inače, oni su još 1903. godine pobedili vazduh letom dugim 30 metara na visini od tri metra.
1907. - Rođen je engleski pozorišni i filmski glumac, režiser i producent Lorens Olivije, jedan od najboljih tumača Šekspirovih likova, dobitnik Oskara za film 'Hamlet'. Godine 1970. dobio je plemićku titulu.
1914. - Velika Britanija od Anglo-persijske naftne kompanije preuzela kontrolu nad naftnim izvorima u Persijskom zalivu.
1915. - U najtežoj železničkoj nesreći u Velikoj Britaniji, u sudaru dva voza u Škotskoj, poginulo 227 ljudi.
1918. - Nemački avioni bombardovali Pariz.
1924. - Rođen Šarl Aznavur, francuski šansonjer.
1926. - Čang Kaj Šek dolazi na čelo komunističke partije u Kini.
1927. - U Kini je nakon zemljotresa jačine 8.3, poginulo 200.000 ljudi.
1933. - John Mackay je prvi koji je prijavio da je video čudovište iz Lok Nesa.
1939. - Hitler i Musolini potpisali 'Čelični pakt' o desetogodišnjem vojnom i političkom savezu Nemačke i Italije.
1940. - Holandski premijer De Geer počinje saradnju sa nacistima.
1942. - Poginuo Rade Končar, narodni heroj.
1943. - U Moskvi saopšteno da je raspuštena Komunistička internacionala - Komiterna. Smatra se da je to bio Staljinov gest dobre volje prema zapadnim saveznicima u Drugom svetskom ratu.
1947. - Ispaljena je prva balistička raketa SAD.
1960. - Najsnažniji potres ikada zabilježen (9.5 Richtera) pogodio Čile. Poginulo između 3000 i 6000 osoba.
1961. - U Sijetlu je otvoren prvi restoran koji se okreće.
1967. - 323 poginulih u požaru u Briselu.
1969. - Lunarni modul Apola 10 je proleteo 16 km od površine Meseca.
1970. - Umro je jugoslovenski reditelj i scenograf Bojan Stupica. Od 1949. bio je reditelj i jedan od glavnih organizatora u Jugoslovenskom dramskom pozorištu u Beogradu, a od 1957. režirao je u beogradskom Ateljeu 212 i u Narodnom pozorištu.
1972. - Predsednik SAD Ričard Nikson sreo se u Moskvi s predsednikom Vrhovnog sovjeta SSSR Leonidom Brežnjevim, kao prvi predsednik SAD koji je posetio Sovjetski Savez.
1972. - Cejlon postao republika u okviru Britanskog komonvelta, pod nazivom Šri Lanka.
1975. - Rodezija isključena sa Olimpijskih igara zbog rasističke politike vladajućeg režima.
1977. - Mick Jagger pjevač sastava The Rolling Stones upoznaje buduću suprugu Jerry Hall.
1980. - U Japanu je objavljen Pac-Man Iwatanija Torua dizajnera videoigara, arkadna igra koja je postala jedna od najuspješnijih videoigara. Na 30. godišnjicu (21. i 22.5.2010.) igre internetski pretraživač Google je na 48 sati omogućio svojim korisnicima igranje Pac-Mana na početnoj stranici.
1985. - U eksploziji automobila-bombe u jednom predgrađu Bejruta poginulo 60, povređeno 190 ljudi.
1987. - Rođen Novak Đoković, srpski teniser.
1985. - Real Madrid osvaja 14. Kup UEFA.
1989. - Indija isprobala svoju prvu raketu 'zemlja-zemlja' srednjeg dometa.
1990. - Severni i Južni Jemen su se ujedinili u Republiku Jemen.
1990. - Majkrosoft je objavio operativni sistem Windows 3.0.
1991. - Inter osvaja 20. Kup UEFA u Rimu.
1992. - Generalna skupština Ujedinjenih nacija u punopravno članstvo primila tri bivše jugoslovenske republike Sloveniju, Hrvatsku i Bosnu i Hercegovinu. Istog dana u Sarajevu postignut sporazum predstavnika JNA i Predsedništva BiH o mirnom povlačenju vojnika i pitomaca, državljana Jugoslavije, iz vojnih kasarni u Sarajevu i Pazariću.
1994. - Pobunjenici u građanskom ratu u Ruandi zauzeli međunarodni aerodrom u Kigaliju i ključnu kasarnu Vladinih snaga, otklonivši najveću prepreku u pohodu na glavni grad.
1997. - Pola miliona Poljaka došlo da vidi svog zemljaka, Papu Jovana II, tokom njegove desetosatne posete toj zemlji.
1997. - Predsednik Rusije Boris Jeljcin smenio ministra odbrane i nekoliko generala pošto su odbili da smanje budžet i izvrše reorganizaciju vojske.
1998. - Glasači u Severnoj Irskoj izglasali mirovni ugovor kojim je okončana dvadesetogodišnja borba prostestanata i katolika. Za ustavne promene glasalo blizu 95 odsto glasača.
1999. - U najvećem talasu izbeglica sa Kosova oko 7.700 Albanaca prešlo u Makedoniju.
2000. - Izraelske sudije oborile zakon koji je branio ženama da se mole ispred arabeski Tora na Zapadnom zidu, jevrejskom sveštenom mestu.
2001. - Skupština Francuske odobrila kontroverzan predlog zakona kojim bi ostrvo Korzika dobilo više prava. Protesti separaatista na tom ostrvu protiv Pariza trajali 20 godina.
2002. - Bivši član Kju Klus Klana Bobi Frenk Čeri proglašen krivim za ubistvo četiri mlade crnkinje. Devojčice poginule 1963. u eksploziji dinamita koji je on postavio u crkvi u Birmingemu.
2003. - Savet bezbednosti UN ukinuo trinaestogodišnje sankcije Iraku, istovremeno dajući SAD i Velikoj Britaniji velika ovlašćenja u vođenju te zemlje i njene naftne industrije.
2003. - Sedamdesetogodišnji Japanac Juićiro Miura uspeo da se popne na Mont Everest i tako postao najstariji čovek koji se ikada popeo na najvišu planinu u svetu.
2007. - Pijanista Ben Vajsman (Weisman), koji je komponovao ili bio koautor oko 60 pesama za Elvisa Prislija (Presley), umro je u 86. godini ('Follow That Dream', 'Fame and Fortune').
2007. - Jedan od osnivača Svetske organizacije Roma i dugogodišnji borac za prava Roma Vanja de Gila Kohanovski preminuo je u Parizu.
2010. - U nesreći indijskog aviona prilikom sletanja u gradu Mangalor poginulo 158 ljudi, a osmoro je preživelo. Među poginulima je Zlatko Glušica pilot 'JAT ervejza', koji je upravljao avionom.
2012. - Britanka Sara Vest preuzela je komandu nad fregatom 'HMS Portland' kao prva žena komandant bojnog broda Kraljevske mornarice.
2012. - Prvi put je jedna privatna kompanija, američki Spejsiks, lansirala svemirsku letelicu ka Međunarodnoj svemirskoj stanici. Do tada su to činile isključivo vlade.
2013. - Novoizabrani premijer Islanda Sigmundur David Gunlaugson, lider Napredne stranke objavio je da neće nastaviti pregovore o ulasku te zemlje u EU bez prethodnog referenduma.
2014. - Vojska Tajlanda na čelu sa komandantom kopnene vojske, generalom Prajut Čan-Oča, preuzela je vlast sa ciljem uspostavljanja reda i stabilnosti posle šest meseci političke blokade i nemira u zemlji. Tokom naredna dva dana vojska je uvela policijski čas i raspustila parlament.
2016. - Preminuo je velikan jugoslovenskog i srpskog filma Velimir Bata Živojinović, glumac koji je realizovao oko 300 glavnih i epizodnih uloga. Film 'Valter brani Sarajevo' doneo mu je status ikone u Kini i učinio ga jednim od najgledanijih glumaca u istoriji filma.
2018. - Poginuo Nicky Hayden, američki profesionalni motociklist koji je osvojio MotoGP Svetsko prvenstvo 2006.